Кіріспе

Энзимдер класы

Кальцинеурин (CaN) – кальцийге және кальмодулинге тәуелді серин/треонин ақуыз фосфатазасы (сондай-ақ ақуыз фосфатазасы 3 және кальцийге тәуелді серин-треонин фосфатазасы деп те аталады). Ол иммундық жүйенің Т-жасушаларын белсендіреді және дәрілермен тоқтатылуы мүмкін. Кальцинеурин белсендірілген Т-жасуша цитоплазмалық ядролық факторын (NFATc) – транскрипция факторын дефосфорилдендіру арқылы белсендіреді. Белсендірілген NFATc содан кейін ядроға көшіріледі, онда ол интерлейкин 2 (IL 2) экспрессиясын арттырады, ол өз кезегінде Т-жасуша жауабының өсуін және дифференциациялануын стимуляциялайды. Кальцинеурин циклоспорин, воклоспорин, пимекролимус және такролимусты қамтитын кальцинеурин ингибиторлары деп аталатын дәрілер класының мақсаты болып табылады.

Құрылымы

Кальцинеурин – 61 кД кальмодулинмен байланысатын катализдік суббұрыш, кальцинеурин А, және 19 кД Ca2+ байланысатын реттеуші суббұрыш, кальцинеурин В гетеродимері. Катализдік суббұрыштың үш изоферменті бар, олардың әрқайсысы жеке генмен (PPP3CA, PPP3CB және PPP3CC) кодталады, ал реттеуші суббұрыштың екі изоформасы да жеке гендермен (PPP3R1, PPP3R2) кодталады.

Әрекет ету механизмі

Антигенді ұсынатын жасуша Т жасушаларындағы Т жасуша рецепторымен қарымдасқанда, цитоплазмадағы кальций деңгейі артады, бұл кальцинеуриннің реттеуші бөлімшесіне байланысуы және кальмодулин байланысын белсендіруі арқылы оны қосады. Кальцинеурин IL-2 гендерінің транскрипциясында маңызды роль атқаратын транскрипция факторларын (NFAT) индукциялайды. IL-2 Т-көмекші лимфоциттерді белсендіреді және басқа цитокиндердің өндірілуін шақырады. Осы арқылы ол цитотоксикалық лимфоциттердің қызметін реттейді. Т-көмекші жасушалардың өндіретін IL-2 мөлшері иммундық жауаптың күшіне маңызды ықпал етеді деп саналады.

Ревматикалық аурулар

Кальцинеурин ингибиторлары ересектердегі ревматоидты артритке (РА) монотерапия ретінде немесе метотрексатпен бірге тағайындалады. Микроэмульсиялық препарат АҚШ-тың Азық-түлік және дәрілік заттар жөніндегі басқармасы тарапынан ауыр активті ревматоидты артритті емдеу үшін бекітілген. Сондай-ақ, ол келесі жағдайларға тағайындалады: псориаздық артрит, псориаз, көздің жіті Бехчет ауруы, жасөспірімдердің идиопатиялық артриті, ересектер мен жасөспірімдердің полимиозиті және дерматомиозиті, ересектер мен жасөспірімдердің жүйелік қызыл жегі, ересектердегі қызыл жегінің мембраналық нефриті, жүйелік склероз, апластикалық анемия, стероидке төзімді нефротикалық синдром, атопиялық дерматит, ауыр кортикостероидке тәуелді астма, ауыр ойық ішек қабынуы, пемфигус вульгарис, миастения гравис және құрғақ көз синдромы, Сйёгрен синдромымен қатар немесе одан бөлек (көз эмульсиясы түрінде қолданылады).

Шизофрения

Кальцинеурин глутамат, допамин және ГАМҚ сияқты бірнеше ми химиялық заттарының рецепторларымен байланысты. Кальцинеурин өндіре алмайтын генетикалық түрлендірілген тышқандармен жүргізілген тәжірибе, шизофрениямен ауыратын адамдарда көрінетін ұқсас белгілерді көрсетті: жұмыс жадының нашарлауы, назар аударудағы қиындықтар, бұрмаланған әлеуметтік мінез-құлық және шизофренияның ерекше белгілеріне жататын бірнеше басқа да аномалиялар.

Диабет

Кальцинеурин NFAT-пен бірге диабетпен ауыратын адамдардың панкреатикалық бета-жасушаларының жұмысын жақсартуы мүмкін. Сондықтан такролимус бүйрек трансплантациясынан кейін жаңа қант диабетінің жиі дамуына себеп болады. Кальцинеурин/NFAT сигналдамасы перинатальды өкпенің жетілуі мен жұмысы үшін қажет.

Органдарды трансплантациялау

Кальцинеурин ингибиторлары, мысалы такролимус, ағза трансплантациясы алғандарда трансплантацияланған тінді қабылдамау үшін иммундық жүйені басуға қолданылады.

Өзара әрекеттесулер

Кальцинеурин RCAN1 және AKAP5-пен өзара әрекеттесетіні көрсетілген.