Кіріспе

1785 жылы шотланд тілінде жазылған Роберт Бернстің "To a Mouse, on Turning Her Up in Her Nest With the Plough, November, 1785" поэмасы. Ол Кильмарнок жинағына және ақынның барлық келесі басылымдарына, мысалы, «Шотланд диалектісіндегі өлеңдер» (Эдинбург басылымы) кірген. Аңызға сүйенсек, Бернс Мосгил шаруашылығындағы егістікті жыртып жатқанда, тышқанның қысқы уақытта тіршілік етуіне қажет болған ұясын қатысымен қиратқан. Шындығында, Бернстің інісі Гилберт, ақын поэманы әлі соқасын ұстап тұрғанда жазғанын айтады.

Басқа медиада

Джон Стейнбек өзінің 1937 жылғы «Егеуқырлар мен адамдар» романының атауын соңғы алдындағы строфадағы бір жолдан алған. Сидни Шелдонның 1997 жылғы «Жақсы ойластырылған жоспарлар» романы да осы жолдан атау алады, сондай-ақ канадалық автор Терри Фаллистің осы аттас романы мен оған негізделген фильмдер сериясы да. Өлеңнің бірінші строфасын Иан Андерсон 2007 жылы Jethro Tull тобының «One Brown Mouse» ремастерингінің басында оқыды. Андерсон строфа соңында «Бірақ тышқан – тышқан, солай болса да» деген жолды қосты, ол Роберт Бернстің «Адам – адам үшін» деп белгілі «Адал кедейлікке орын бар ма?» әніне сілтеме. Шарон Олдстың «Sleekit Cowrin» өлеңі де осы өлеңге сілтеме жасайды. Дуглас Адамстың «Галактикалық саяхатшының нұсқаулығы» сериясында тышқандар – өмірдің, ғаламның және барлық нәрсенің соңғы жауабын табуға тырысатын аса дамыған, көп өлшемді жандар. Олардың жоспарлары сәтсіз аяқталғанда, «тышқанның жақсы ойластырылған жоспарлары» әрқашан орындалмайтынына қайғырады. Monty Python-ның «Сөздер қауымдастығы» эскизі өлеңнің бірінші жолына сілтеме жасайды және қарапайым «Біз» сөзін «Wee sleekit cowerin' timorous beastie» деп ауыстырады. Т. Х. Уайттың «Бір кездегі және болашақтағы король» кітабының 2-томның 9, 11 және 13-тарауларында өлеңге бірнеше сілтемелер жасалған. Ең айқын мысалы – 291-бетте, онда көпіршік күзетшісі қашып бара жатқан Сер Граммор мен Паломидке: «Уа, сыбағалы, қорқақ, қылықты жандар, о, сендердің кеудеңдерде қандай үрей!» П. Г. Вудхаус өзінің Jeeves әңгімелері мен романдарында өлеңнің бірінші жолын жиі қолданады. Әдетте, бұл жолды некеден бас тартқан әйел бұрынғы сүйіктісін сипаттау үшін қолданады, оны оның қорқақтығы үшін қуған. Мысалы, «The Cat Nappers» романының 16-тарауында (Орло Портер сөйлейді): «Ақылсыздардың сөйлеуінен көзім шығады. Ол мені «лилия гүлінен жасалған бауырлы» деп атады. «Сұлулық пен қорқынышқа толы жандар»». Бен Ректордың «Жақсы өмір сүру» әнінде де осы өлеңге сілтеме жасалған.