Кіріспе

Бриллиант көк FCF (Blue 1) – синтетикалық органикалық қосылыс, негізінен өңделген тағамдар, дәрі-дәрмектер, диеталық қосымшалар және косметикаға көк түс беру үшін қолданылады. Ол триарилметандық бояу ретінде жіктеледі және FD&C Blue No. 1 немесе қышқыл көк 9 деген аттармен де белгілі. Ол E133 кодымен және 42090 түс индексімен танылады. Ол көк түсті ұнтақ күйінде болады және су мен глицеринде жақсы ериді, ең көп сіңірілетін нүктесі шамамен 628 нанометрді құрайды. Бұл FDA бекіткен ең көне бояғыш қосымшаларының бірі және, жалпы алғанда, зиянсыз және қауіпсіз деп есептеледі.

Өндіріс

Бриллиант көк FCF – 2 формальбензенсульфон қышқылының және тиісті анилиннің конденсациясынан және окистенуден кейін алынатын синтетикалық бояғыш. Оны тартразинмен (E102) біріктіру арқылы әртүрлі жасыл түстер алуға болады. Әдетте, ол динатрий тұзы түрінде болады. Диаммоний тұзының CAS нөмірі бар, сондай-ақ кальций және калий тұздарына да рұқсат етіледі. Ол алюминий көлі ретінде де кездеседі. Химиялық формуласы: C37H34N2Na2O9S3. Туысқан бояғыштар: C. I. қышқыл жасыл 3 (CAS # 4680 78 8) және қышқыл жасыл 9 (CAS # 4857 81 2). Бұл бояғыштарда 2-сульфоно қышқыл тобы тиісінше H және Cl-мен алмастырылған. Бриллиант көк FCF сияқты тұрақты, ұқсас түсті табиғи бояғыштарды табуға көптеген әрекеттер жасалды. Көк пигменттер төмен энергиялы қызыл жарықты сіңіру үшін пи байланысының конъюгациясы, ароматикалық сақиналар, гетероатомдар және гетероатомдық топтар, сондай-ақ иондық зарядтар сияқты көптеген химиялық қасиеттерге ие болуы керек. Көптеген табиғи көк бояғыштар тұрақсыз, көк түс тек сілтілі ортада ғана көрінеді немесе уытты болады; табиғи бояғыштар ретінде пайдалану үшін тағы да зерттеулер қажеттің антоцианин және трихотомин туындылары жақсы үміткерлер болып табылады. Сусындарда қолдану үшін бриллиант көк FCF-қа толыққанды балама табылмады.

Қолданбалар

Басқа көптеген бояғыш қоспалар сияқты, Blue No. 1 негізгі қолданысы – табиғи түсті түзету немесе күшейту, немесе түссіз заттарға жарқын түс беру. АҚШ-та мақұлданған екі көк бояудың (екіншісі – Индиго кармин немесе FD&C Blue #2) ішінде жарқыраған көк FCF көбірек таралған. Көк түс ретінде жарқыраған көк FCF көбінесе мақта қанты, балмұздақ, консервіленген өңделген бұршақ, қапталған сорпалар, құтыдағы тағамдық бояулар, глазурь, мұзды сусындар, кезенек дәмі бар өнімдер, балаларға арналған дәрілер, сүт өнімдері, тәттілер, газдалған сусындар және сусындар, әсіресе Blue Curaçao ликерінде қолданылады. Ол сондай-ақ сабын, шампунь, ауыз шаю және басқа да гигиеналық және косметикалық өнімдерде қолданылады. Жарқыраған көк FCF суды іздеуші зат ретінде кеңінен қолданылады. Түсті ұзақ сақтау қабілетіне байланысты жарқыраған көк FCF басқа бояғыш іздеушілерден артықшылыққа ие. Сонымен қатар, жарқыраған көк FCF-тің аз уыттылығы қоршаған орта үшін тиімді. Дегенмен, жарқыраған көк FCF әртүрлі топыраққа әртүрлі әсер етеді. Жарқыраған көк FCF үлкен мөлшері мен иондық зарядына байланысты қышқыл топыраққа тартылып, сіңіріледі. Топырақтың құрамы мен ағын жылдамдығы да жарқыраған көк FCF сіңу деңгейіне әсер етеді. Сусындардағы, мысалы, газдалған сусындардағы жарқыраған көк FCF бояуы көк бөтелке тәжірибесінде қолданылуы мүмкін. Мұндай тағамдарда бояғыш пен тотығуға қарсы заттар бір ерітіндіге қосылады. Ерітінді көк болса, онда оттегі бар. NaOH қосылғанда, оттегіні жоятын реакция жүзеге асады, нәтижесінде ерітінді мөлдір болады. Ерітіндіні араластыру арқылы бояғышты қайта тотықтыру арқылы оны қайтадан көк түске келтіруге болады, бұл ауадан оттекті тотықтырғыш ретінде пайдаланады.

Денсаулық және қауіпсіздік

Тілге немесе қырқылған теріге жаққанда, Brilliant Blue FCF тікелей қан ағысына сіңеді. Дегенмен, ол асқазан-ішек жолынан нашар сіңіріледі, ал жұтылған бояудың 95% фекалияда табылады. Уытты емес қасиеттеріне байланысты, Brilliant Blue FCF биологиялық бояу ретінде қолданылады. Қышқыл ортада ерітілген кезде, бұл бояу жасуша қабырғаларын, бактерияларды және саңырауқұлақ жасушаларын бояу үшін пайдаланылады. Бояу осы түрлердің өсуін тежемейді. Осыған ұқсас себептермен, Brilliant Blue FCF гемостатикалық медициналық құрылғыларда, ең әйгілісі Hemopatch® – қан кету тіндеріне жағылып, қанды ұйытуға арналған құрылғыда қолданылады. Hemopatch-тың артқы жағына 1 см қадаммен төмен концентрацияда Brilliant Blue FCF жағылады, бұл хирургтарға дәл кесуге және Hemopatch-тың дұрыс орналасуы үшін белсенді гемостатикалық жағын көрсетуге мүмкіндік береді. Brilliant Blue FCF – Еуропалық Одақ пен АҚШ-та тағамдық бояғыш ретінде бекітілген және дәрілік препараттарда фармакологиялық белсенді емес зат болып табылады. Ол басқа елдерде де заңды. 1979 жылғы тұрақты астмамен ауыратын науқастарда өткізілген клиникалық сынақта, екі басқа азобензол емес бояумен (Эритрозин және Индиготин) бірге сынағанда, Brilliant Blue FCF 43 қатысушының 42-сінде өкпе функциясына әсер етпегені анықталды. Бұл Brilliant Blue FCF-тың бұрыннан орташа астмасы бар адамдарда аллергиялық реакция тудырмауы мүмкін екенін көрсетеді. Бірақ, 1996 жылы 55 жастағы ер адамның жұмыста Индиготинге (Индиготиннің туындысы) ұшыраған кезде кәсіби астмаға шалдыққан жағдайында, өкпе функциясының төмендеуі зертхана жағдайында қайталанған; бұл кейбір адамдар азобензол емес бояуларға немесе тек Индиготинге сезімтал болуы мүмкін екенін көрсетеді. 2003 жылы АҚШ-тың FDA энтеральді тамақтандыру ерітінділерінде осы синтетикалық бояудың болуы мүмкін уыттылығы туралы денсаулық сақтау қызметкерлерін ескерту үшін қоғамдық денсаулық сақтау кеңесін шығарды. Еуропалық Одақта (E 133) және басқа елдерде келесі заңды шектеулер қолданылады: тағам түріне байланысты 150–300 мг/кг. Тағам және дәрі-дәрмектер үшін қауіпсіздік шегі: дене салмағының 1 кг-на 0,1 мг/күн. Brilliant Blue FCF үшін қабылданған тәуліктік мөлшер 6 мг/кг құрайды.

Биомедициналық зерттеулер

Бриллиант-көк FCF және ұқсас бояғыштар, мысалы, бриллиант-көк G, қабыну реакциясы және басқа да жасушалық процестерге жауапты пуринергиялық рецепторлардың ингибиторлары болып табылады. Өмірдегі тәжірибелік омыртқа миы зақымдануынан кейін қабынудың ауырлығын азайту үшін қосылыстарды зерттеуді жүргізген ғалымдар бұған дейін омыртқа миы нейрондарындағы негізгі АТФ рецепторын блоктауға арналған OxATP деп аталатын қосылысты сынақтан өткізді. Алайда, OxATP токсикалық жанама әсерлерге ие және оны тікелей омыртқа миына енгізу керек; баламаларды іздеу кезінде олар бриллиант-көк FCF-тің ұқсас құрылысына ие екенін атап өтті. Бұл оларды егеуқұйрықтарда (сиырларда емес) бриллиант-көк G (сонымен қатар, Комасси бриллиант-көк деп те аталады) бояғышын сынауға итермеледі, ол омыртқа миының зақымдануынан қалпына келуді жақсартты, сонымен бірге оларды уақытша көк түске бояды. Адамның жуылған тромбоциттерін турбидиметрия арқылы бағалау кезінде бриллиант-көк FCF Panx1 каналдарын бұғаттау арқылы тромбоциттердің агрегациясына әсер ететіндігі анықталды. Коллагенмен шақырылған пішіннің өзгеруіне және максималды агрегацияға бұл ингибиторлық әсерлер бояудың жоғары (1 мМ) концентрациясында ғана байқалды, төменгі концентрациясында (100 мкМ) байқалмады. 1 мМ тиімді концентрациясы Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігінің шамамен 0,63 мМ ең жоғары рұқсат етілген бриллиант-көк FCF концентрациясынан 1,59 есе артық. Ғалымдар веналық егізденген кезде бриллиант-көк FCF-тің әсерін жақсырақ түсіну үшін зерттеулер жүргізуде. Бриллиант-көк FCF пуринергиялық рецепторларды тежеп, интимді гиперплазияға әкелуі мүмкін жасушалардың көбеюін шектейді. Бриллиант-көк FCF-тің әсері егеуқұйрықтардың (тышқандардың емес) аорталық жасушаларында сыналды. Веналық егізденген процедурадан кейін интимді гиперплазияның дамуын шектеуде бриллиант-көк FCF-тің оң әсері бар екені анықталды.