Кіріспе
Лос-Адас 1721 жылдан 1773 жылға дейін Жаңа Испанияның солтүстік-шығыс шебіндегі Техас (Тексас) штатының астанасы болды. Оған Сан-Мигель-де-Куэльяр-де-лос-Адас францискандық миссиясы және Нюэстра-Сеньора-дель-Пилар-де-Лос-Адас (Адас бағанасының Әйелді Анасы) президиосы кірді. Адайс атауы жергілікті адай тайпасынан шыққан, олар кадоандық үндістер конфедерациясының мүшелері және миссионерлердің христиан дініне өткізуді көздеген халқы еді. Президио мен миссия Луизиана аумағындағы француздық ықпалға қарсы тұру және Жаңа Испанияны (Мексиканы, Техас қоса алғанда) француз шапқыншылығынан немесе енуінен қорғау үшін құрылды. 1763 жылы Луизиана Испанияның билігіне өтті және Лос-Адас бекінісі қорғаныс үшін қажет болмай қалды. 1773 жылы испандықтар миссияны және президионды жабып, халықты Сан-Антониоға көшіруге мәжбүр етті. Қазір Лос-Адас мемлекеттік тарихи орнында сақталған бұл орын, Луизиана штатының Начитош округіндегі Луизиана тас жолының 485-ші бағытында орналасқан. 1986 жылы ол Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.
Тарих
Испания Солтүстік Американың шығанақ жағалауының көп бөлігін өзінің отарлау аумағының бөлігі деп мәлімдегенмен, ол XVII ғасыр бойы Рио-Гранде өзенінің шығысындағы аймақты көбінесе назарсыз қалдырды. 1699 жылы француз бекіністері Билокси шығанағында және Миссисипи өзенінде орнатылып, Испанияның шығанақ жағалауындағы бақылауын тоқтатты. Испандықтар француздың басып кіруінің басқа испандық аймақтарға қауіп төндіретінін түсінді және Техасты Жаңа Испания мен Луизианадағы француз қоныстары арасындағы қорғаныш белдеу ретінде қайтадан иеленуді бұйырды. 1716 жылдың 12 сәуірінде Доминго Рамон бастаған экспедиция Сан-Хуан-Баутистадан Техасқа аттанып, төрт миссия мен президио құруды жоспарлады. Сол кезде француздар Натчитош қаласын 1714 жылы құрып, бекініс салып жатты. Испандықтар Натчитоштің батысында тағы екі миссияны, соның ішінде Сан-Мигель-де-лос-Адаесті (аймақта барлығы алты миссия) құрды. Соңғы екі миссия даулы аймақта орналасқан: Франция Сабин өзенін Луизиананың батыс шекарасы деп, ал Испания Қызыл өзенді Техастың шығыс шекарасы деп мәлімдеді, бұл 72 шақырымдық (45 миль) үстіртін тудырды. 1719 жылы Еуропа елдері Төрттік Одақ соғысына қатысты. 1719 жылдың маусымында Натчитоштан келген 7 француз Сан-Мигель-де-лос-Адаес миссиясын жалғыз қорғаушысынан басып алды, ол елдер соғыста екенін білмеген. Француз сарбаздары тағы 100 сарбаз келе жатқанын хабарлады; испан отарлаушылары, миссионерлер және қалған сарбаздар аймақты тастап, Сан-Антониоға қашты. Маркиз де Сан-Мигель де Агуайо Техасты қайта басып алуға еріктіріліп, 500 сарбаздан тұратын әскер жинады. 1721 жылдың шілдесінде Агуайо Нечес өзеніне жетті. Оның экспедициясы Сан-Антонио де Бексарға шабуылға бара жатқан француз күштерімен кездесті. Француздар аз болғандықтан Луизианаға шегінуге келісті. Агуайо содан кейін қазіргі Луизиана штатындағы Робелин қаласының жанында, Натчитоштан 19 шақырым (12 миль) қашықтықта орналасқан Nuestra Señora del Pilar de Los Adaes жаңа президиосын салуға бұйрық берді. Жаңа бекініс Техастың алғашқы астанасы болды және оны 6 зеңбірек пен 100 сарбаздан тұратын гарнизон күзетті. Испания өз колонияларында өндірісті шектеді және сауданы испан тауарларымен, испан саудагерлері арқылы және испан кемелерінде жүзеге асырды. Контрабандистерді тоқтату мақсатында Техастағы көптеген порттар, соның ішінде барлық техастық порттар сауда кемелеріне жабылды. Заң бойынша Техасқа баратын барлық тауарлар Вера-Крузға жеткізіліп, содан кейін Мексика қаласына таулар арқылы тасымалданғаннан кейін ғана Техасқа жіберілуі керек еді. Бұл Техас елді мекендерінде тауарлардың өте қымбат болуына себеп болды. Лос-Адаес пен Техастың қалған елді мекендері арасындағы үлкен қашықтыққа байланысты, аймақтағы қоныс аударушылар сауда үшін көбінесе көршілес Натчитош қаласындағы француз отарлаушыларына жүгінді. Алайда, сауда үшін көп тауары болмағандықтан, испан миссионерлері мен отарлаушылары француз саудагерлеріне адал болған үндістерге көп ұсыныс жасай алмады. Испандық қоныс аударушылар аймақта жауыздық көрмегенімен, жергілікті Каддо тілінде сөйлейтін халықтар достық болғандықтан, францискан миссионерлері жергілікті халықты католик дініне айналдыруда сәтсіз болды. Осыған байланысты көп жылдық көңілсіздіктен кейін, Лос-Адаестегі миссионерлердің демеушісі болған Нуэстра-Сеньора-де-Гуадалупе-де-Закатекас колледжі 1768 жылы миссионерлерін шақырды және миссия жабылды. 1762 жылдың 3 қарашасында Фонтенбло шартының аясында Франция Луизиананың Миссисипи өзенінің батысындағы бөлігін Испанияға берді. Франция Испанияның Солтүстік Америка мүдделеріне қауіп төндірмейтін болғандықтан, испан монархиясы Маркиз де Рубиге Жаңа Испанияның солтүстік шекарасындағы барлық президиоларды тексеруді және болашаққа қатысты ұсыныстар жасауды тапсырды. Руби Лос-Адаеске риза болмады. Францискан миссионерлерінің екеуі онда тұрды, бірақ 46 жылдық миссионерлік еңбек "бірнеше өлгендерді шомылдырудан басқа ештеңе жасамады". Миссияда бірде-бір үнділік тұрмады. Жақын маңда 25 испан отбасы "кішкентай ранчоларда" тұрды. Суармаудың болмауына байланысты егін өнімділігі нашар болды және ауыз судың өзі жеткіліксіз болды. Лас-Адес президиосында 61 испан сарбазы орналасты. Руби шығыс Техасты тастауды және барлық халқын Сан-Антониоға көшіруді ұсынды. Луизиана испандықтардың бақылауында болғандықтан, француз бәсекелестігіне қарсы тұру үшін Лос-Адаесте миссия мен президио қажет болмады. 1768 жылдың тамызында әрекеттік губернатор, Хуан Мария Висенсио, Рипперда бароны, штаб-пәтерін және гарнизонды Сан-Антониоға көшірді, ол 1772 жылы Техастың жаңа астанасы болды. Лос-Адаес маңында тұрған қоныс аударушылар 1773 жылы Сан-Антониоға қайта қоныстандыруға мәжбүр болды. Көшірілген шығыс Техастың бұрынғы тұрғындары келесі жылы (1774) Сан-Антониодан кетуге рұқсат алды, бірақ олар Натчитоштан 282 шақырым (175 миль) қашықтықтағы Тринити өзенінен тыс жерге қоныстанғанына рұқсат берілмеді. 1779 жылы команчилер жаңа елді мекенге шабуыл жасады. Бұрынғы Лос-Адаес қоныс аударушылары шығысқа қарай, ескі Накогдоч миссиясына көшіп, сол жерде сол аттас қаланы құрды. Жаңа қала контрабанда үшін жылдам транзиттік пунктке айналды. Бұл El Camino Real de los Tejas Ұлттық тарихи жолындағы маңызды орын.
Қазіргі күн
Бүгінде Лос-Адаес орны Луизиана штатының Робелин қаласына жақын жерде. Лос-Адаес орны Луизиананың Адай-Каддо үндістері ұсынған испандық отарлық және Адай мәдениетін зерттеу үшін АҚШ-тағы ең маңызды археологиялық орындардың бірі болып табылады. Жақын орналасқан Солтүстік-Батыс мемлекеттік университетінің археологы, доктор Хирам Ф. "Пит" Грегори 1960-1980 жылдар аралығында тарихи президиода маңызды қазба жұмыстарын жүргізді. 1990 жылдары штат доктор Джордж Эвериді жаңадан құрылған Лос-Адаес мемлекеттік ескерткіш аймағының археолог лауазымына тағайындады (сол кезде осылай аталған). Осы лауазымда Эвери өзі де көп үлес қосты. Лос-Адаес сол кездегі археолог лауазымын жоғалтты. Дегенмен, Эвери, Грегори және испан отаршылдығының шекаралық аймақтарын зерттейтін басқа археологтар осы шекаралық бекет туралы білімді дамытуда. Грегори, әсіресе, Лос-Адаесқа және жалпы солтүстік және орталық Луизиананың отарлық тарихына көбірек академиялық назар аудару қажеттігін жақтады.