Кіріспе

Дрозера капенсис, көбінесе Кейп күнбағысы деп аталады, Оңтүстік Африканың Кейп аймағына тән, кішкентай розетка түзететін, көп жылдық етжегіш өсімдік. Оның өлшемі, өсірудің қарапайымдығы және көп мөлшерде тұқымдар өндіруі салдарынан, ол ең көп өсірілетін күнбағыс түрлерінің біріне айналды, сондай-ақ ең көп таралған және табиғатта бейімделген инвазивті Drosera түрлерінің бірі болып табылады.

Сипаттама

D. capensis жапырақтары бағана тәрізді, ұзындығы (сабақты есептемегенде) және еніне дейін жетеді, барлық күнбағыс сияқты, жабысқақ шырыш бөліп шығаратын, оның көмегімен буынтық аяқтыларды ұстайтын жарқын түсті қосқыштармен жабылған. Бұл көпжылдық, шөптесін өсімдік, диаметріне дейін жететін розетка құрайды және ұзындығы мен еніне дейін созылған жапырақтарында көптеген қызғылт бездік эрозиялармен сипатталады. Өсімдік жазда гүлдейді (Оңтүстік Африкадағы туған жерінде желтоқсан және қаңтар айларында) елуге дейін ақшыл қызғылт, ірі гүлдермен, биіктігіне дейін жететін рацемоз гүлшоғырына жиналған. Гүлдер жабылар кезде өздігінен тозаңдануы мүмкін және гүлдер өлгеннен кейін қалыптасатын қапшықтардан шығарылатын өте кішкентай, шпиндел тәрізді тұқымдардың көп мөлшерін береді. Өсімдік толық күнге түсетін, қоректік заттарға кедей, сулы және әксіз топырақта жақсы өседі.

Аңшылардың бейімделулері

Дрозералар жәндіктерді жалтыраған, қызғылт түсті жалған "нектар" (салауатты жапырақтардың ұшқыштарын жауып тұрғандай) арқылы өзіне тартады; бұл нектар, әрине, тек ас қорыту ферменттерінен тұратын жабысқақ тамшылар. Бұл секрециялар жақын маңдағы жәндіктерге көрінетін тартымдылық ретінде әсер етеді, өйткені ол күн сәулесінде жарқырайды (содан аталған күндеуші атқа ие). Сонымен қатар, Drosera өсімдіктері гүлденгенде, гүлдері де өсімдіктің маңына көбірек жем әкеледі. Біріншіден, егер жәндік сияқты олжа Drosera жапырағына жабысса, ол бірден терең тұтқындалуы немесе жартылай ғана тұтқындалуы мүмкін (алғашқы қону бұрышына байланысты); толық тұтқындалмаса, босануға тырысатын олжаның қимылдары көбінесе жапырақ ұшын өзіне қарай бүгуге мәжбүр етеді, осылайша жәндік қашып кетпейтініне көз жеткізеді. Алайда, бұл әрқашан бола бермейді; жәндік жай ғана ашық жапыраққа жабысып қалуы мүмкін (содан кейін қорытылады). Бұл қимылдың өзі, бір қолын сыртқа созған адамның, сосын қолын кері бүгуіне, «бицепс» жаттығуына ұқсас. Бұл қимыл күндеушінің құрбанын одан да сенімді ұстап қана қоймай, жапырақ бетінің (демек, ас қорыту ферменттерінің) олжамен көбірек жанасуын қамтамасыз етеді, қорытуға жағдай жасайды. Олжа толық тұтқындалғаннан кейін, алғашқы ыдырау бір сағат ішінде басталады; босануға тырысу тек жәндікті одан да терең тұтқындап алады. Жәндік алғаш рет жапыраққа қонғаннан бастап толық қорытылуына алты сағаттан астам уақыт кетеді. Егер олжа организм ұшқыштардың секрециясына түсіп қалса, онда құрбанның жанындағы ұшқыштар оған қарай иіледі, содан кейін жапырақтың ұшқыштармен жабылған бөлігі жануарды айналдырады. Секрецияланған ферменттер жәндікті тек хитин қалғанша қорытады. Қоректік заттардың сіңуі ұшқыштардың ұштары арқылы жүзеге асады, осы жерде секреция да өндіріледі. Олжаның қоректік құндылығы толық азайғанда, жапырақ пен ұшқыштар бастапқы күйіне қайта оралады. Drosera capensis екі түсті формада кездеседі: қызыл ұшқыштарлы және ақ ұшқыштарлы. Визуалды сигналдар, мысалы, ұшқыштардың түсі, иіс сигналдарымен қатар, ет жейтін өсімдіктерде олжаны тарту факторы болуы мүмкін деген гипотеза бар. Олжаны тарту эксперименттерінде Drosophila melanogaster жеміс шыбындары D. capensis-тің қызыл және ақ түсті формаларымен зертханада таныстырылды. D. melanogaster өсімдік ұшқыштарының түсіне ешқандай артықшылық танытпаған сияқты, өйткені екі формадағы күндеушілерге түскен шыбырлардың орташа саны арасында ешқандай айырмашылық болған жоқ. D. capensis-тің түсі антоциан пигментіне немесе оның жетіспеушілігіне байланысты және өсімдіктің ультракүлгін (UV) түсіне әсер етпейді. Олжаны тартуда иіс сигналдарымен қатар, ультракүлгін түс маңызды болып көрінеді. Жеміс шыбындарымен қоректенген өсімдіктерде фотосинтездің жоғарылауы байқалды.

Көбею

Жаздың басында немесе көктемнің соңында D. capensis бірнеше кішкентай, бес қанаты бар қызғылт гүлдерді сабақтарының ұшында шығарады, олардың биіктігі 15 см-ге дейін жетеді. Типтік түрі кең жапырақтарымен және өсетін кезінде иілгіш сабақтар жасауымен ерекшеленеді. "Кең жапырақты" түрі "типтік" түріне ұқсас, бірақ әдеттегі түрінен кем дегенде 50 пайызға кеңірек жапырақтар шығарады. Тар жапырақты түрі типтік түрінен айырмашылығы – ол сирек биік сабақтар жасайды, жапырақтары жұқа, ұзын және өсімдікте аз түк болады. Drosera capensis 'Albino' да "типтік" пішінге ұқсас, бірақ типтік немесе тар пішіндердің қызыл пигментациясынан айырылған, ашық немесе қызғылт түсті трихомалары мен ақ гүлдері бар. Сонымен қатар, толық күн сәулесінде қан қызыл түске айналатын "қызыл" түрі де бар, ол физикалық жағынан тар жапырақты түріне ұқсас. Бұл сорттар саудада қолжетімді. Drosera capensis тұқымдар, жапырақ кесінділері және тамыр кесінділері сияқты әртүрлі әдістер арқылы оңай көбейтілуі мүмкін. Ол қысқа мерзімді температураның өзгеруінен оңай өле қоймайды және өсіруге ыңғайлы өсімдік болып табылады. Сонымен қатар, D. capensis кейбір күнжарықтар сияқты қысқы ұйқыға түспейді. Бұл ет жейтін өсімдіктердің арасында ең оңай күтілетін өсімдіктердің бірі. Ол ашық ауада, күн сәулесі түсетін терезеде жақсы өседі, егер оны минералсыз судың бір-екі дюймінде ұстасаңыз. Drosera capensis Австралияда да табылған. Қазіргі уақытта ол тек Жаңа Оңтүстік Уэльсте ғана кездеседі, бірақ түрдің таралуын түсіну болашақта түрді басқару үшін маңызды. Ол Калифорния штатында да табылған және табиғи арамшөп ретінде жіктелген. Австралия, Калифорния және Жаңа Зеландиямен қатар, Drosera capensis Оңтүстік Америкадағы торф батпақтарында да кездеседі. Қазіргі уақытта ол инвазивті түр ретінде жіктеледі.