Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы
Автоматты таксобокс
|сурет = Фуншал, Монте – Choisya ternata (Orangenblume) IMG 1974. JPG
|сурет түсірілімі = Choisya ternata
|таксон = Choisya
|автор = Kunth
|синонимдер = Astrophyllum Torr. & A. Gray
|синонимдер сілтемесі = Rutaceae тұқымдасына жататын хош иісті мәңгі жасыл бұталардың шағын туысы. Туыстың өкілдері гүлдерінің пішіні мен иісі жағынан жақын туысқан апельсинге ұқсас болғандықтан, көбінесе «мексикалық апельсин» деп аталады. Олар Солтүстік Американың оңтүстігінде – Аризона, Нью-Мексико, Техас және Мексиканың көп бөлігінде табиғи түрде өседі. Туыстың атауы Гумбольдт пен Бонпланд швейцариялық ботаник Жак Денис Шоизидің (1799–1859) құрметіне берілген.

Сипаттама

Бұл түрдің биіктігіне жетеді. Жапырақтары қарама-қарсы, былғары, жылтыр, 3-13 жапырақшадан құралған күрделі жапырақ, әр жапырақшасы ұзындығы және ені белгілі. C. ternata үш кең жапырақшаға ие, ал C. dumosa 13-ке дейін өте тар жапырақшаға ие. Гүлдері жұлдыз тәрізді, диаметрі белгілі, 4-7 ақ жапырақшасы, 8-15 аталық мүшесі және жасыл аналық торабы бар; олар көктемнің соңы мен жаз бойы гүлдейді. Жемісі - екі-алты бөлімге бөлінген былғары капсула.

Химия

Көптеген хинолин алкалоидтары Choisya ternata жапырақтарынан бөліп алынды. C. ternata алкалоидты (тернантранин) және оны шикі өсімдіктердің сығындыларының ауырсық басу белсенділігіне жауапты деп санауға болатын ұшқыш, қарапайым антранилатты қамтиды.

Зиянкестер мен аурулар

Шоиша питиум тамыр шірігіне шалдығуға бейім, әсіресе гүл өсіру саудасы үшін көбейтіліп, ыдыстарда өсірілген кезде. Солтүстік-батыс Еуропадағы басты зиянкес – құрттар, олар тіпті ересек өсімдіктердің қабығын да жеп, қабықтан айналып шығып, бұтақтардың кішігірім бөліктерінің құрғауына себеп болады.