Кіріспе

Саутдейл орталығы – Миннесота штатының Эдина қаласында орналасқан сауда орталығы. Ол 1956 жылы ашылды және АҚШ-тағы алғашқы және ең көне толық жабық, климатты бақылайтын сауда орталығы болып табылады. Саутдейл орталығында жалға берілетін сауда алаңы бар және 106 сауда дүкені орналасқан. Сауда орталығына Simon Property Group иелік етеді, ал негізгі дүкендері – Macy's, Dave & Buster's, AMC Theatres, Hennepin Service Center және Life Time Athletic. Орталықтың архитекторы Виктор Груен 1950 жылдары дамып келе жатқан "көлікке бағытталған" Америкаға қарсы тұру мақсатымен осы сауда орталығын жобалаған. 1956 жылы ашылғаннан бері Саутдейл бос тұрған орындардың көп болуы және бірнеше дүкеннің жабылуы сияқты қиындықтарды бастан өткерді, бірақ соңғы жылдары жағдай жақсарып келеді. Ғимаратқа бірнеше жаңа қосымшалар салынды, соның ішінде 2011 жылы жаңа тағамхана құрылысымен бірге жөндеу жұмыстары жүргізілді. Саутдейл орталығы осы жаңартуларға қарамастан, бастапқы құрылымының көп бөлігін сақтап келеді және жылдар бойына түрлі қайырымдалық шаралар мен қоғамдық іс-шараларды өткізіп келеді.

Өмірбаян

1943 жылы архитекторлар Виктор Груен мен Элси Круммекке «Архитектуралық форум» журналындағы «Архитектура 194X» байқауы үшін екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сауда орталығының идеалды прототипін ұсыну сұрады. Бұл екеудің прототиптері ұсынылған сауда орталығының қоғамдық жақтарын баса көрсетті, онда халық кітапханасы және почта бөлімі сияқты қызметтер сауда функцияларымен біріктірілуі мүмкін еді. Олар сондай-ақ орталықтарды эстетикалық тұрғыдан әдемі және тартымды етуге тырысты, соның арқасында сатып алушылар ұзақ уақыт бойы тоқтауға ынталанатын еді. 1948 жылы қарлы бораны кезінде Детройтте қалған Груен сол кездегі елдің екінші ірі универмагы (Манхэттендегі Мейсиден кейін) «Хадсон» компаниясының басшысы Оскар Уэбберге жүгінді. Груен Уэбберден «Хадсонды» басты тартымды орталық ретінде Детройт маңында сауда орталығын қаржыландыруға көмектесуін сұрады. Уэббер бастапқыда бас тартты, бірақ бір жылдан кейін «Хадсон» клиенттер қаладан шығып, қала маңына көшіп жатқандықтан, «Нортленд» орталығын қоса алғанда, бірнеше сауда орталықтарын қаржыландыруға келісті.

1952-57: Құрылыс және салтанатты ашылу

Оскар Веббер арқылы Груен Дейтон отбасымен танысты, олар әкелерінің қайтысынан кейін танымал дүкендер желісінің иесі болды және Миннесота штатының Эдина қаласындағы дүкендерінің біріне қоса сауда орталығын кеңейтіп, салуды жоспарлады. Веббер Дейтон отбасынан Груенмен жұмыс істеуді және олардың күш-жігеріне көмектесуді талап етті. 1952 жылдың 17 маусымында Груен мен Дейтонның президенті Дональд Дейтон сауда орталығының алғашқы жоспарларын жариялады. Олар сауда орталығын салуға шамамен 10 миллион доллар жұмсалатынын болжады. Груен еуропалық үлгідегі социалист болды; ол қала орталықтарындағы жеке дүкендердің тиімсіздігіне көз жеткізді, ал 1950-ші жылдардағы Американың қала маңындағы өмір салтын тым «автокөлікке бағытталған» деп санады және адамдар дүкендерге барып, кофе ішіп, әлеуметтесетін ғимаратты жобалауды қалады, осындай атмосфераны ол туған жері Венадан жақсы білген. Саутдейл орталығы бірнеше еуропалық қалалардың галереяларының үлгісімен салынды және «клиенттерді дүкендерге тарту» үшін «көз деңгейіндегі витриналармен» жабдықталды. Груен Саутдейлде «тек сәнді дүкендер ғана емес, медициналық орталықтар, мектептер мен тұрғын үйлер де болады» деп ойлады. Миннеаполис Sunday Tribune (қазіргі Star Tribune) газетіне берген сұхбатында Груен және оның экономикалық кеңесшісі Лоуренс П. Смит аймақтық сауда орталығын «қазіргі қажеттіліктерді және бүгінгі өмір сүруді қамтамасыз ететін» және «адамдардың бір-бірімен араласуға деген табиғи қажеттілігіне жаңа мүмкіндік беретін» орын ретінде сипаттады. Орталықты қоршаған аудан сауда орталығына сәйкес арнайы салынды. Саутдейлдің құрылысы 1954 жылдың 29 қазанында басталды. Үш қабатты, 5200 тұрақ орыны бар, 72 жалға алуға бос орын және құны 20 миллион долларға жететін ғимаратты салуға 800 құрылысшы қажет болды. Миннесотаның қысының суық климатына байланысты Груен орталықты жыл бойы қолайлы температураны сақтай алатын шатыр және кондиционерлік жүйемен жабдықтады. 1956 жылдың 8 қазанында орталықтың салтанатты ашылуына 40 000-нан астам адам келді. Келесі апта ішінде сауда орталығына тағы 188 000 клиент келді. Орталық «саудамен бірге өнер, мәдениет және ойын-сауықтарды бір шатыр астына біріктіру арқылы» қоғамды біріктіру үшін салынды. Дейтон дүкені Миннеаполистегі Дейтонның бас дүкенінің үлгісімен салынды. 1956 жылдың қараша айында органикалық сәулетші Франк Ллойд Райт Миннесотадағы жаңа ғимараттарды аралау барысында сауда орталығына келді; ол Саутдейлдің жалпы дизайнын сынап, «бақша ауласында ауыл көшесінің барлық кемшіліктері бар, бірақ оның сүйкімділігі жоқ» деді, сондай-ақ жақын маңдағы Миннеаполистегі басқа да бірнеше ғимараттарды сынады. Ол Груеннің «қала орталығын қала орталығы ретінде қалдыруы керек еді» деп теріс пікір білдірді. JCPenney компаниясы Саутдейл орталығында филиал ашуға қызығушылық танытты. Жаңа жетекші дүкенмен бірге JCPenney дүкенін сауда орталығының бастапқы құрылымына жалғастыратын жаңа дәліз пайда болды. 1987 жылы Дональдсон дүкендер желісін жабу туралы хабарлады, бұл сауда орталығының бастапқы жетекші дүкендерінің бірін жапты. Оның орнына Дональдсон Чикагодағы Карсон Пири Скотт компаниясымен бірікті.

1991-2008: кеңейту, Дейтонның бірігуі және дүкендердің жабылуы

1991 жылы Дейтон қазіргі орналасқан жерінен солтүстікке қарай әлдеқайда үлкен дүкен салу жоспарларын жариялады. Бұл жоспарларға түпнұсқа Дейтон дүкенін бұзып, оның орнына көбірек дүкендер, сондай-ақ үлкен «бақша алаңы» және әртүрлі көп қабатты тұрақтар салу кірді; бұл жоспарлар ақырында 1990 жылдардың басында салынып, аяқталды. 1997 жылдың 30 маусымында Саутдейл орталығы Нью-Йорк негізді жылжымайтын мүлік компаниясы О’Коннор тобына 125 миллион долларға сатылды. Осы кезеңде Саутдейл өзінің ішкі кеңістігінің көп бөлігін Маршаллс дүкеніне айналдырды; жаңа дүкеннің айналасында бірнеше мамандандырылған дүкендер мен сауда орталығы басқару кеңселері орналасты. Дейтон 2001 жылы Маршалл Филдс дүкенін сатып алып, оны Маршалл Филдс таңбасымен қайта атады. 2000 жылдардың басында, жақын орналасқан Eden Prairie Center және Mall of America орталықтарынан бәсекелестік қаупі туындағаннан кейін, Саутдейл орталықты қайта жаңарту жоспарларын жариялады. Орталықтың толықтай қайта жаңартылуы 2001 жылы жүзеге асты, содан кейін мүліктің оңтүстік жағына үлкен қосымша салынды; бұл қосымшаға он алты экранды кинотеатр, сондай-ақ «Франциядағы аудан» деп аталатын мейрамханалар мен дүкендерден тұратын ойын-сауық аймағы кірді. Аз қозғалыс болатын үшінші қабат та жаңартылды, оған жасөспірімдерге арналған дүкендер қосылды; бұл жаңа аймақ «Трендз жоғарыда» деп аталды. 2000 жылдардың ортасында Саутдейл бос тұрған орындарды азайту мәселесімен күресе бастады. 2004 жылы May Department Stores Company Маршалл Филдс дүкенін сатып алып, бірден Twin Cities аймағындағы Mervyn’s дүкенін жапты. 2004 жылы Mervyn’s дүкені жабылғаннан кейін бірнеше арендаторлар да келісімдерін тоқтатып, дүкендерін жапты; The Bombay Company, Crate & Barrel, Ritz Camera және Select Comfort сияқты ұлттық бөлшек сауда желілері Саутдейлдегі филиалдарын жабу туралы хабарлады. Mervyn’s дүкенінің бұрынғы орнына Dick’s Sporting Goods дүкенін ашу мүмкіндігі талқыланды, бірақ бұл жоспарлар іске аспай, тоқтатылды. 2006 жылы Marshall Fields дүкені Macy’s деп қайта аталды.

2009-2016 жж.: жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстары

2011 жылдың ақпан айында Simon Property Group Southdale сауда орталығында Herberger's, жергілікті тауарлық дүкендер желісінің орналасатынын және бұрын Mervyn's пайдаланған кеңістікті жалға алатынын хабарлады. Бұл жаңалықпен бірге, көбінесе бос тұрған үшінші қабаттағы ескі тамақ залын жаңа тамақ алаңымен алмастыру, пәтерлер мен коттедждерден тұратын тұрғын үй кешенін салу және сауда алаңын кеңейту жоспары жарияланды. Тамақ алаңының құрылысына алты арендатор кіретін болды, кейін бұл сан сегізге дейін артты. Алайда, жаңа тамақ алаңы Southdale-дің ең көне арендаторларының бірі – Ralph's Shoe Service дүкенінің жабылуына себеп болды, ол 1957 жылы сауда орталығында ашылған болатын. Бірнеше арендаторлармен келісімдер тоқтатылғаннан кейін, сауда орталығының Marshalls дүкені өз орнын Миннесота штатының Блумингтон қаласындағы басқа сауда орталығына көшіретінін мәлімдеді. JCPenney жанындағы жаңа тамақ алаңы 2012 жылы аяқталды және Qdoba Mexican Grill және Smashburger сияқты "жоғары деңгейдегі" тамақтану ұсыныстарын қамтыды; сонымен қатар, сауда орталығының сыртқы келбетін жаңарту және жаңа дәліздер салу сияқты бірнеше жобалар жүзеге асырылды. 2015 жылдан бері Southdale орталығында бірнеше дүкендер мен кәсіпорындар ашылды. Небраска штатындағы Gordmans жеңілдетілген бағада сауда жасайтын дүкен 2015 жылдың шілдесінде Marshalls дүкені босаған орынды иеленді, бірақ банкротқа ұшырағаннан кейін екі жыл өткен соң жабылды. Басқа жаңа ашылған дүкендердің қатарында Dave and Buster's мейрамханасы бар, ол бұрынғы тамақ алаңының орнын толтырды. 2016 жылдың соңында Эдина қаласы сауда орталығының солтүстік-шығыс тұрақ орнында Homewood Suites by Hilton қонақ үйін салуға рұқсат берді.

2017 жылдан қазіргі уақытқа дейін

JCPenney компаниясы Миннесота штатындағы тоғыз дүкенін жабу туралы хабарлағаннан кейін, Southdale Center орны 45 жылдық қызметтен соң 2017 жылдың 31 шілдесінде жабылды. Бұрынғы JCPenney ғимараты сөгіліп, оның орнына 2019 жылы ашылған шатыр бассейнмен бірге 43 миллион долларлық Life Time Fitness көп қабатты кешені салынды. 2018 жылдың 17 сәуірінде Bon Ton компаниясы 200-ден астам орнындағы Herberger’s дүкендерін жауып, сатуға шығаратынын мәлімдеді. Great American Group және Tiger Capital Group компаниялары аукционда жеңіске жеткеннен кейін барлық дүкендері таратылды. 2018 жылдың 26 тамызында Herberger’s Southdale дүкені жабылды. Southdale сауда орталығының иесі Simon көлік тұрағының барлық бұрыштарын пайдалану арқылы жаңадан дамыту жұмыстарын жүргізіп, оны көп мақсатты кешенге айналдырды. 2018 жылы көлік тұрағының оңтүстік-батыс бұрышында RH (бұрынғы Restoration Hardware) құрылысы бой көтерді. 2018 жылдың қазан айында мүліктердің солтүстік-батыс бұрышында жаңадан салынған Shake Shack салтанатты түрде ашылды. Сондай-ақ, көлік тұрағының оңтүстік-шығыс бұрышында сәнді пәтерлер салынды. Ашылу күні 2022 жылға белгіленген, бірақ жоба уақытша тоқтатылып, кейіннен толығымен жойылды. 2020 жылдың 18 наурызында COVID-19 пандемиясына байланысты Southdale 2020 жылдың 29 наурызына дейін уақытша жабылды. 2023 жылы Simon Properties бұрынғы Donaldson’s/Mervyn’s дүкенінің орнына Kowalski’s Markets азық-түлік дүкені мен Puttshack рестораны салынатынын хабарлады. Бұған қоса, сауда орталығының сирек қолданылатын France District бөлігі "Кристаллдар дүкендері" стиліндегі тамақтану және ойын-сауық орындарымен толықтырылған, нарықтағы ең ізделіспен сауда брендтерінің үйлесімді жиынтығына айналдырылады деп күтілуде.