Кіріспе

Лу Сунның кітабының фильмге бейімделуі. А Қ-ның шынайы тарихы – Лу Сунның үшінші тұлғада баяндау көзқарасын қолдана отырып жазған эпизодтық повесі, алғаш рет 1921 жылдың 4 желтоқсаны мен 1922 жылдың 12 ақпаны аралығында бөлім-бөлім жарияланды. Кейін 1923 жылы оның алғашқы әңгімелер жинағына – «Қолға шақыру» кітабына енгізілді және бұл жинақтағы ең ұзақ әңгіме болды. Бұл туынды қазіргі қытай әдебиетінің шедеврі саналады, себебі ол 1919 жылғы 4 мамыр қозғалысынан кейін халық тілін толыққанды қолданған алғашқы туынды деп есептеледі. Алғаш рет бұл повесть «Beijing Morning News» газетінің қосымшасында бөлім-бөлім жарияланды. Бастапқыда Лу Сун «Ба Рен» («жалпы халыққа қарапайым адам») деген псевдониммен жазғандықтан, повестьтің авторы туралы көп адам білмеді. Алғашқы бөлімі 1921 жылдың 4 желтоқсанында жарық көрді, ал келесі бөлімдері апта сайын немесе екі апта сайын жарияланды. Соңғы бөлімі 1922 жылдың 12 ақпанында жарық көрді. Повесть тоғыз тараудан тұрады. Сонымен қатар, «А Қ-ның шынайы тарихы» халықаралық деңгейде де зор ықпалға ие болды. Chinawriter сайтының хабарлауынша, повестьтің аудармасы 1925 жылы басталған, бұл оның шетелде ерте танылғанын көрсетеді. Лу Сунның өмірлік кезеңінде бұл туынды сегіз тілге аударылды: орыс, ағылшын, француз, жапон, неміс, чех, корей және эсперанто тілдеріне. Қызықтысы, Лу Сун осы аудармалардың бірнешеуімен жеке танысып, кейбіреулерін түзету процесіне белсенді қатысты. Лу Сунның халықаралық аренадағы танылуын одан әрі кеңейту үшін Пэн Сяолин мен Хан Айлидің «А Қ: 70 жыл» атты мақаласы (Пол Б. Фостердің журналында жарияланған) повестьтің отыздан астам тілге аударылғанын, алпыстан астам рет қайта басылғанын, театрлық қойылымдарға, фильмге, балетке, сондай-ақ мультфильмдер мен ағаш өрнектері арқылы көркемдік бейнеленгенін көрсетеді.

Тақырып

"Ах Қ-дың шынайы тарихы" Синьхай революциясының елдік жерлерде нағыз реформаға алып келмегенін көрсетеді. Сонымен қатар, ауылдық аймақтан шыққан кедей жұмысшы Ах Қ бейнесі арқылы адам табиғатының кемшіліктері – қорқақтық, "рухани жеңіс әдісі", пайдакүнемдік, өзімшілдік және артық өзіңді бағалау сияқты жағымсыз қасиеттерінің тамырларын ашады.

Новелла пішіні

Кітапша түрі де, басты кейіпкердің төмен әлеуметтік жағдайы да қытай әдебиетінде жаңалық болды. Бірақ оқиға тоғыз бөлімнен тұрады (ұзақ халық ауыз әдебиетіндегі ежелгі қытай тәсілі, ол жүздеген бөлімдерден құралуы мүмкін). Бұл Лу Сюньнің жарияланған жалғыз кітапшасы.

Метафора

Лу Сюнь әдебиеттің мақсаты – қытайлықтардың санасын өзгертіп, оларды саналы ету деп есептеді. Ол «Вэнь И Зай Дао» (文, «әдебиет – Таоның (адамгершілік мазмұнның) құралы ретінде») тұжырымдамасын ұстанды. Бірінші тарауда автор А Қ-ның нақты атын есіне түсіре алмайтынын және анықтай алмайтынын, осылайша кейіпкерге символдық беймәлімдік сыйлағанын айтады. «А» – қытай тілінде есімдерге қосылатын кішіртеулі жұрнақ. «Қ» – «Quei» сөзінің қысқартылған түрі, қазіргі Ханью Пиньинь бойынша «Guì» деп жазылады. Бірақ «Quei» деп айтылатын көптеген қытай иероглифтері болғандықтан, баяндаушы қай иероглифті қолдану керектігін білмейтінін, сондықтан оны «Қ» деп қысқартқанын мәлімдейді. Қытай иероглифі орнына латын әрпін қасақана пайдалану – батыс идеяларын қабылдауды жақтаған 4 мамыр қозғалысының идеяларына сілтеме. Мао Дун А Қ-ның өз заманының «қытайлық қасиеттерінің жиынтығын» бейнелейтініне сенді және бұл әдеби шығарманың міндетті түрде сатиралық емес екенін айтты. Автордың інісі Чжоу Зуорен «А Қ-ның нағыз тарихы» (阿Q正传; «Ā Q Zhèngzhuàn») атты мақаласында бұл шығарма, Пол Б. Фостердің, «А Қ археологиясы: Лу Сюнь, А Қ, А Қ ұрпақтары және ХХ ғасырдағы Қытайдағы ұлттық сипаттамалар туралы дискурс» атты кітабының авторы айтқандай, «күдіссіз сатиралық» екенін және Мао Дунның пікіріне қарсылық білдірді. Мао Дунның А Қ-ны Обломовпен салыстыруы кейіпкердің мәдени үлгі ретіндегі рөлін көрсетеді, ол ұлтының рухын бейнелейді. А Қ-ның атының күрделілігі, соның ішінде «Қ» әрпінің дәстүрлі шошқаның құйрығын, ал «А» әрпінің жалпы қолданылатын жұрнақты білдіруі символдық мағынаға толы. Лу Сюньтің осы атты таңдауы А Қ-ны тек Цинь әулеті мен Синьхай революциясының тарихи кезеңіне ғана емес, сонымен қатар 4 мамыр қозғалысының негізгі тақырыбы – дәстүр мен жаңашылдық арасындағы қақтығысқа да байланыстырады. Жапон ғалымы Мацуоака Тошихироның «Қ» әрпінің мағынасын зерттеуі және Чжоу Зуореннің оның Цинь әулетінің шошқа құйрығын бейнелейтіні туралы түсіндірмесі А Қ-ның символдық мәнінің тереңдігін аша түседі. Бастапқыда А Қ аты жағымсыз қытайлық ұлттық мінезді білдірді. Жағымсыз мысал ретінде ол қытайлықтарды «жақсырақ» өзгеруге шақыру үшін ескерту ретінде қызмет етті. 1926 жылы Чжэн Чжэндуо Лу Сюньнің әңгімені тым ерте аяқтағанын айтты. Әдеби тұрғысынан алғанда, ол А Қ-ның революционер болуы қанағаттандырмас деп шешілгеннен кейін, оның мұндай бейжай түрде қалай өлгенін сұрады. Чжэнге жауап ретінде Лу Сюнь былай деді: «Солай аптадан аптаға уақыт өтті, және А Қ революционер бола ма, жоқ па деген мәселе туындады. Менің ойымша, Қытайда революция болмағанда А Қ революционер бола алмайды, бірақ революция болғанда бола алады. Бұл менің А Қ-ымның жалғыз тағдыры еді, мен оның екі түрлі болмысы бар деп айта алмаймын. Республиканың бірінші жылы өтті, енді қайтып келмейді; бірақ келесі реформалар болғанда, менің ойымша, А Қ сияқты революционерлер болады. Мен тек, адамдар айтқандай, өткен шақ туралы жазған едім, бірақ мен көргенім өткен шақ емес, болашақ екенінен қорқамын – тіпті қазірден жиырма-отыз жылдан кейін де». Лу Сюньнің А Қ туралы соңғы жауабы Чжэнге берген жауабы болды. 1928 және 1929 жылдары революциялық әдебиет туралы пікірталастар кезінде Лу Сюнь әңгіменің сын-пікірлеріне жауап беруден бас тартты. Солшыл сыншы Цян Синчунь 1928 жылғы 1 наурызда «Тайо Цзюнь» журналында «А Қ-ның өлі дәуірі» атты мақала жариялады. Онда ол Лу Сюньнің бұрынғы тарихи дәуірге тиесілі екенін, әңгіме шедевр емес екенін және қазіргі дәуірді бейнелемейтінін айтты. Лу Сюньнің туысы, Қытайдағы қазіргі заманғы әдебиеттің авторы Чжоу Зуорен Лу Сюньнің «А Қ-ның нағыз тарихы» кітабында жек көрініш көп, бірақ махаббат аз екенін айтты, сонымен қатар Лу Сюньнің А Қ-ны жазу үшін сатираны шамадан тыс пайдаланғанын және сол кездегі феодализмнің құрбаны болған қытай халқына деген эмпатияны жеткіліксіз көрсеткенін мәлімдеді. Чжоу Зуорен жеке пікірі бойынша «А Қ-ның нағыз тарихы» – рационалды жазу еңбегі, сондықтан Лу Сюнь жазған кезде онда құштарлық пен махаббаттың көп болмауы керек. Алайда, Чжоу Зуорен Лу Сюньнің «А Қ-ның нағыз тарихы» туралы бағасы мақтау мен сынды қамтиды, ол әңгіменің рационалдығын және сатираны қолдануын мақтап, А Қ-ға деген эмпатия ретінде көріне алатын құштарлық пен махаббаттың жетіспеушілігін сынға алады.