Фиджи кәсіпкері Тайто Варади және Фиджидегі келісім процесі

Кіріспе

Фиджилік кәсіпкер Тайто Варади – Фиджи сауда және өнеркәсіп палатасының президенті қызметін атқарған фиджилік кәсіпкер. Ол еркін кәсіпкерліктің белсенді жақтаушысы ретінде танымал. Бизнес, саясат және қоғамда моральдық қағидаларды сақтау қажеттігін айқын түрде жеткізіп келді. 2007 жылдың 8 қаңтарында ол Коммодор Франк Байнимараманың уақытша кабинетіндегі Сауда министрі лауазымын қабылдау үшін Сауда және өнеркәсіп палатасының президенті қызметінен бас тартты.

Бизнес позициялар

2005 жылғы 22 мамырда Варди телекоммуникация нарығын либерализациялауды, бағаны нарықтың өзі анықтауына мүмкіндік беруді ұсынды.

Саяси ұстанымдар

2005 жылғы 18 мамырда Уаради Фиджи үкіметінің 2000 жылы Фиджиде болған төңкерістің қозғаушыларына рақымшылық беру және оның құрбандарына өтемақы төлеуді көздейтін, даулы бітімгершілік және бірлік комиссиясын құру туралы ұсынысына сын айтты. Ұсынысты қолдағандар мен қарсыласқандардың қатаң пікірлері арасында Уаради келісімге қол жеткізу принципін қолдап, бірақ комиссияны құру үшін заң шығарудың дұрыс жол емес деп санай отырып, орташа ұстанымды сақтады. Ол ұсынылған заң жобасын "адам жасаған заң" деп атады және нәсілдер арасындағы (түпкі Фиджиліктер мен Индо-Фиджиліктер) экономикалық теңсіздік түзетілмесе, ол жұмыс істемейтінін мәлімдеді. Сондай-ақ, татуласу процесінің сәтті болуы үшін моральдық құндылықтардың маңызды екенін айтты. Оның пікірінше, Фиджиліктерді елдің экономикалық өміріне, мысалы, бірлескен кәсіпорындар, үлестік қатысу, директорлар кеңесіне мүшелік, жұмыспен қамту және инвестициялар арқылы интеграциялау ғана наразылық пен тұрақсыздықтың түпкі себебін жоюға мүмкіндік береді. Экономикалық татуласу әлеуметтік және саяси татуласуға дейін келуі керек. Ұсынылған заң жобасын қабылдаудың орнына, Уаради үкіметтің жеке адамдар мен қоғамның санасын тазарту үшін, елде не дұрыс болмағанын анықтау мақсатында Ұлттық ар-ұждан апталығын жариялауы керек екенін айтты. Осы ой-толғаныс аптасынан кейін, нағыз татуласуға, бейбітшілікке және гүлденуге жетуге бағытталған жол картасы жасалуы тиіс. Уаради сондай-ақ, моральдық құндылықтарсыз татуласу процесі сәтсіз аяқталады деп баса айтты. "Заңға қызмет етуге тиіс адамдар рухани және эмоционалды жағынан оған сай өмір сүруге дайын болмаса және қажет болған жағдайда оны бұзғандарға қарсы өз өмірін берсе, ешқандай заң ұзақ мерзімді бейбітшілік пен тұрақтылықты қамтамасыз ете алмайды", - деді ол. "Сондықтан, біз осы құндылықтарды көрсететін заңнаманы жүзеге асыруға үміттене алмас бұрын, негізгі моральдық құндылықтарды халықтың санасына сіңіруіміз керек. Бізде ең алдымен моральдық құндылықтар болмаса, адам жасаған заңдарды орындауға кірісе алмаймыз". Бұл оның 15 мамырдағы жастарды тәрбиелейтін әлеуметтік институттарға, мысалы, шіркеулерге, моральдық құндылықтарды уағыздауға және оларды сақтауға шақыруына байланысты болды. Ол 2006 жылғы Фиджидегі төңкерілді қолдады, уақытты кері қайтару мүмкін емес екенін айтты.

On 18 May 2005, Waradi spoke out about the Fijian government's controversial proposal to establish a Reconciliation and Unity Commission, with the power to recommend amnesty for perpetrators of the coup d'état that rocked Fiji in 2000, as well as compensation for its victims. Among the strident comments both for and against the proposal, Waradi took a moderate stance, supporting the principle of reconciliation, but considering that legislating to establish the commission was not the right way to achieve it. He called the proposed legislation a "man made law" that would not work unless the economic disparity between the races (indigenous Fijians and Indo Fijians) was rectified. He also said that moral values would be essential to the success of the reconciliation process. Only by integrating indigenous Fijians into the economic life of the country, such as through joint ventures, equities, board memberships, employment, and investment, could the root cause of unrest and instability be addressed, he said. Economic reconciliation would have to come before social and political reconciliation. Rather than proceed with the proposed legislation, Waradi said the government should declare a National Conscience Week as a time for individuals and society as a whole to examine their hearts to ascertain where the nation had gone wrong. This week of reflection should be followed, he said, by a roadmap to achieve true reconciliation, peace, and prosperity. Waradi also emphasized that without moral values, the reconciliation process would fail. "No amount of legislation can guarantee lasting peace and stability if the people it is supposed to serve are not spiritually and emotionally prepared to live by them and where necessary defend them with their lives when it is breached," he said. "Basic moral values must therefore first be internalised in the hearts and minds of its people before we can hope to enforce legislation reflecting these values. We cannot begin to observe man made laws if we do not have any moral values to start off with in the first place." This followed his earlier call on 15 May for social institutions that mould young people, such as churches, to preach and follow moral values. He supported the 2006 Fijian coup d'état, saying that the clock could not be turned back.