Кіріспе
Француз өнер сатушысы және тарихшысы Даниэль Леопольд Вильденштейн (11 қыркүйек 1917 жыл - 23 қазан 2001 жыл) – француз өнер сатушысы, тарихшы және таза және стандартты тұқымдық жарыс аттарының иесі және шаруасы. Ол 20-ғасырдың ең табысты және ықпалды өнер сатушыларының бірі – Wildenstein & Co. компаниясын басқарған отбасының үшінші мүшесі болды. Ол бір кезде "әлемдегі ең бай және ең күшті өнер сатушысы" деп сипатталған.
Daniel Leopold Wildenstein (11 September 1917 – 23 October 2001) was a French art dealer, historian and owner breeder of thoroughbred and standardbred race horses. He was the third member of the family to preside over Wildenstein & Co., one of the most successful and influential art dealerships of the 20th century. He was once described as "probably the richest and most powerful art dealer on earth".
Ерте өмір және білім
Вайльденштейн Париждің жанындағы Эссон департаментінің Верриер-ле-Буйсон қаласында дүниеге келген. Ол Курс-Хаттемерде және Париж университетінде білім алып, 1938 жылы тәмамдап, содан кейін Лувр мектебінде оқыды.
Отбасылық өнер бизнесі
Уайльдштейннің атасы Натан Уайльдштейн 1870-71 жылдардағы франко-пруссия соғысы кезінде туған жері Эльзастан қашып, Парижде Ла Боэти көшесінде өнер сату орталығын ашты. Уайльдштейндерлер ақылға қонымды бизнесмендер ретінде танылды, олар нарыққа салынғанда пайдасын максималды деңгейге жеткізу үшін өнер туындыларын жинады. Натан еуропалық ескі шеберлердің картиналары, мүсіндері, суреттері, жиһаздары және сәндік заттарынан құрастырылған үлкен қорын жасады, ал Дэниелдің әкесі Жорж оған импрессионизм және постимпрессионизм туындыларын қосты. Осы қорына байланысты құпиялылық өнер әлемінде үлкен қызығушылық пен әртүрлі болжамдарға орын берді.
Еңбек жолы және басылымдары
1940 жылы Дэниел Уайльдштейн отбасылық фирмада жұмыс істеу үшін Нью-Йоркке барды. 1937 жылы ол Дүниежүзілік көрменің француз павильонының топ хатшысы болып, сондай-ақ Шаалис мұражайы мен оған байланысты Жакмар Андре мұражайының көрмелер директоры қызметін атқарды. Оның Клод Моне еңбектерінің бес томдық толық каталогы 1976-1992 жылдар аралығында жарық көрді. Эдуард Мане туралы екі томдығы 1976 және 1977 жылдары, Густав Курбе туралы еңбектері 1977 және 1977 жылдары, ал Пол Гоген туралы кітабы 2001 жылы жарияланды. Ол 1963 жылдан бастап «Газет де Бё-Артс» журналының бас редакторы болды, ал 1971 жылы «Бё-Артс академиясының» мүшесі болып сайланды. Бұл ынтымақтастық 2010 жылы аяқталды. 1999 жылы Уайльдштейн «Marchand d’Art» деген атаумен өзінің сұхбаттарының сериясын жариялады.
Нацистердің тәркілеуі
Жақында Wildenstein & Co екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистердің өнер туындыларын тартып алуымен және Жорж Вайлденштейннің сол кездегі неміс үкіметімен қарым-қатынасының мәнімен байланысты бірнеше дауға қатысты. 2000 жылдың мамырында Вайлденштейндер Париждегі сотта өнер тарихшысы Гектор Фелисианоға қарсы қозғалған істі ұтырып алды. Оның "Жоғалған мұражай: әлемдегі ең ұлы өнер туындыларын ұрлауға жасалған нацистік қастандық" атты кітабында Жорж Вайлденштейн 1941 жылы Франциядан Америкаға қашқанына қарамастан, бизнес нацистермен табысты сауда жасауын жалғастырғаны айтылды. Дэниел Вайлденштейннің ұлдары қорлау үшін сотқа шағымданды, бірақ істі ұтырып алды. 1997 жылы Вайлденштейн отбасына Нью-Йоркте танымал еврей өнер коллекционері Альфонс Канннің мұрагерлері шағым түсірді. Олар 15-шы, 16-шы және 17-ші ғасырларға жататын, қазір Wildenstein & Co-да сақталатын сегіз безенділген қолжазбаның 1940 жылы нацистер тарапынан тоналанғанын мәлімдеді. Вайлденштейндер кітаптар соғысқа дейін заңды түрде оларға тиесілі болғанын, 1940 жылдың қазан айында олардың отбасылық сақтау орнынан алынғанын және Франция азат болғаннан кейін қайта табылып, қалпына келтірілгенін айтты. Даниэль Вайлденштейн қолжазбалардағы инвентаризациялық белгілердің Канн коллекциясымен байланысты екенін көрсететінінің маңызсыз екенін және осы уақыттан кейін жасалған меншік құқығы туралы талаптардың күшін жойғанын айтты.
Рейнах иелігі
2011 жылдың маусым айында Дэниелдің ұлы Гай Уайльдштейнді француз билігі жоғалған немесе ұрланған деп хабарланған өнер туындыларын жасырғаны үшін айыптады. Полиция Вильденштейн институтының сақтау орнынан 30 өнер туындысын тәркіледі, оның кем дегенде 20-сы, соның ішінде итальян суретшісі Рембрандт Бугаттидің мүсіндері, Эдгар Деганың екі эскизі және Эжен Делакруаның пастелі, бастапқыда Жозеф Рейнахтың коллекциясының бір бөлігі болған деп есептелді. Даниэль Уайльдштейін 1972 жылы Рейнахтың қызының мұрасын басқарушы ретінде тағайындалған және Вильденштейн институтында сақталған коллекцияны мұрагерлер арасында бөлуге жауапты болды.
Толыққанды жылқы жарысы
Вайлденштейн Еуропа жылқы жарыстарының көрнекті тұлғасы болды, Prix de l'Arc de Triomphe төрт рет жеңімпазы және Францияның алты рет үздік иесі атанды. Оның көптеген жылқыларын өзі шалған, Allez France Stables атымен жарысқа қатысып, Франция, Ұлыбритания және АҚШ-тағы маңызды жарыстардың көптегенін жеңіп алды. Арк жарысындағы алғашқы жеңісі 1974 жылы Allez France тайыншасымен болды. Ол 1983 жылы All Along, келесі жылы Sagace және 1997 жылы трасса рекордын жаңартқан Peintre Celebre атты биесімен де жеңіске жетті. All Along тайыншасы Францияда және Атлант мұхитының ар жағында, Америкадағы бірқатар жеңістерден кейін жылдың жылқысы деп танылды. Вайлденштейннің басқа да сәтті жылқыларының ішінде Pawneese, Madelia және Flying Water бар.
Жеке өмір
1939 жылы Даниэль Уайльдштейн бай француз еврей отбасының қызы Мартин Капферерге үйленді; олардың Алек және Гай есімді екі ұлы болды. Бұл неке ажырасып, ол 1978 жылы Сильвия Ротқа үйленді.
Өлім және мұрагерлік
Уайльдштейн комаға түсіп, 2001 жылы Париж ауруханасында 84 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Оның екінші әйелі мен бірінші некеден туған екі ұлы қалды. Гай Уайльдштейн өнер сату бизнесін басқарды, ал Алек Уайльдштейн отбасының жылқы жарыстары мен асыл тұқымды мал өсіру ісіне жауапкер болды. Ол қайтыс болғаннан кейін Уайльдштейннің мүлкі ұзаққа созылған заңдық даудың нысанына айналды. 2005 жылы Париждегі апелляциялық сот Сильвия Уайльдштейннің өз ұлдарынан алданып, мұрасынан басқанын анықтады, олар оған үлкен салық төлемдері мен қылмыстық тергеу қаупі туындаса, мұрасын беруге мәжбүр болды деп мәлімдеді. Шындығында, Уайльдштейн өзінің мүлкінің салық міндеттемелерін өтеу үшін екі картинаны – Фрагонард пен Бушені инвестициялық банк Lazard Frères-ке сеніп тапсырған. Сот Сильвия Уайльдштейннің қайтыс болған күйеуінің жеке мүлкінің жартысына құқығы бар екенін шешті, оның көп бөлігі шетелдік трасттарға жоғалып кеткенін айтты және оның кеңіштеріне 20 миллион евро төлеуді бұйырды, бұл сома The New York Times газетінің мәліметінше, «43 миллионнан 4 миллиард евроға дейін әртүрлі бағаланды». Рот 2010 жылы қайтыс болды, бірақ мемлекет қылмыстық іс қозғады. Отбасы 2017 және 2018 жылдары үкімет тарапынан қозғалған салық алаяқтығы және ақша жылыну ісінен ақталды. 2021 жылы «Францияның бас прокуроры мен салық органдары ақтау туралы шешімге қатысты алаңдаушылықтарын» Кассациялық сотқа жеткізді, ал 2023 жылдың соңында жаңа сот отырысы өтеді.