Кіріспе

Каталог raisonné (немесе сындық каталог) – белгілі бір техникада немесе барлық техникалардағы белгілі бір суретшінің барлық белгілі туындыларының толық, түсіндірмелермен жабдықталған тізімі. Туындылар үшінші тараптар оларды сенімді түрде анықтай алатындай етіп сипатталады, және мұндай тізімдер шынайылығын растауда маңызды рөл атқарады.

Этимология

Catalogue raisonné термині француз тілінде «негізделген каталог» дегенді білдіреді (яғни, берілген ақпараттың дұрыстығын растайтын аргументтерді қамтиды, мысалы, авторлықты нақтылау), бірақ бұл ағылшын тіліндегі өнер әлемінің техникалық терминологиясының бір бөлігі болып табылады. Тіпті АҚШ-та да, бұл сөз «catalog» деп америкалықша өзгертілмейді. Француз тіліндегі көбейтілген түрі – catalogues raisonnés қолданылады, және осы жұмыстың орындалуына зерттеушілердің үлкен командалары тартылуы мүмкін. Мысалы, абстрактілі экспрессионист Роберт Матервеллдің үш томдық catalogue raisonné-сін жасауға шамамен 25 адам 11 жыл бойы еңбек еткен, бұл жұмыс Dedalus Foundation ұйымдастырған және 2012 жылы Йель университетінің баспасында жарық көрген. Алғашқы үлгілер екі бөліктен тұрды: суретшінің өмірбаяндық деректері және каталогтың өзі. Олардың қазіргі замандағы әріқайнасы – сындық каталог, ол автордың жеке пікірлерін қамтуы мүмкін. Егер суретші қайтыс болған жағдайда, catalogue raisonné стандартты мәтін ретінде танылса, оның авторы белгілі бір туындының нақтылығын анықтауға зор ықпалға ие болуы мүмкін. Бұл контексте «авторлар» терминіне жазушылар, редакторлар, комиссиялар немесе баспагерлер кіруі мүмкін. Құрметті catalogue raisonné-ге ену немесе одан шығу туындының нарықтық құнына елеулі әсер ете алады, кейде бұл үлкен қаржылық сомаға дейін жетеді. Бұл жағдай «зор байлық пен кедейлік» арасындағы айырмашылық деп сипатталады, бірақ сотқа жеткен мұндай жағдайлардың куәлігі жоқ. Бір суретшінің туындыларына бірнеше catalogue raisonné шығарылған жағдайда қиындықтар туындауы мүмкін. Суретші Амедео Модильянидің туындылары кем дегенде бес catalogue raisonné-де қарастырылған. 2012 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті кейбір ғалымдар мен суретшілердің қорындары болашақ catalogue raisonné-лерді жарияламауды шешкенін хабарлады, себебі олар өз қорытындыларына наразы болған сатып алушылар немесе сатушылар тарапынан сотқа берілуінен қорқады.

Вильденштейн мысалы

Жеке саясаттың мысалы ретінде Вильденштейн институтының өнер туындыларын саралауға қатысты саясаты келтірілген, ол (2014 жылғы 8 ақпанда) мынадай болды: «Зерттеуден кейін және комитет мүшелерінің пікіріне сүйене отырып, зерттеліп жатқан жұмысты каталогқа қосуға немесе қоспауға ниет білдіріледі; үшінші мүмкіндік те бар – жұмысты тексеруді жалғастыру. Ешбір жағдайда ұсыным шынайылық туралы сертификат немесе бағалау ретінде қарастырылмайды және мұндай ұсынымның негіздемесі берілмейді». Бұл саясат 2011 жылғы британдық «Fake or Fortune?» телесериалының алғашқы эпизодында оқылған Институттың хатының мәтінімен қайшы келеді: 2011 жылы эфирге шыққан «Fake or Fortune?» бағдарламасының алғашқы эпизодында Клод Монедің «Bords de la Seine à Argenteuil» картинасының шынайылығы талқыланды. Сурет Моне суреттері бойынша ең авторитетті каталогтарды шығаратын Вильденштейн институтына жіберілді. Бұл жіберудің нәтижесінде институт, каталогтардың түпнұсқа авторының ұрпағының тілегіне сәйкес, оны болашақ басылымдарға қосудан бас тартты. Бұл шешім, картинаның шынайылығына қатысты институтқа көптеген дәлелдер ұсынылғандығына қарамастан қабылданды. Алайда, 2014 жылы эфирге шыққан бағдарламаның 3-сериясының бірінші бөлімінде француз постымпрессионисі Эдуар Вуйярдың картиналары тобы зерттелді және осы жолы Вильденштейн институтының комитеті картинаны суретшінің каталогына қосуға шешім қабылдады. Бағдарламаны ұсынған көркемсурет сатушысы және тарихшы Филип Молд, егер картина каталогқа қабылданса, оның құны шамамен 250 000 фунт стерлинг болатынын, ал қабылданбаса, «декоративтік өнер туындысы ретінде» шамамен 1500 фунт стерлинг тұратынын – толық құнының 1% -дан да аз екенін айтты.

Жалған суреттерді жою

Суретшінің толық каталогы жарияланбаған жағдайда да, ресми каталогпен тең дәрежеде саналатын куәліктерді жариялайтын ұйым болуы мүмкін. Ұлыбританиялық "Жалған немесе байлық?" телесериалының 3-ші маусымның 3-ші эпизодында "Марк Шагал" деген қолтаңбасы бар картина талқыланды. Бұл картина суретші туралы анықтамалық еңбекте тіркелген, бірақ оның соңғы басылымында жоқ еді. Сот-медициналық сараптама нәтижесінде картинаның, суретші өмір сүрген кезеңде қол жетімсіз пигменттермен салынғаны анықталды. Нақтылығы күмәнді дәлелдерге қарамастан, бағдарлама жасаушылары оны суретшінің ұрпақтары кіретін "Шагал комитетіне" жіберді. Комитет картинаны жалған деп таныды және оның иесінің келісімімен немесе, келісім болмаған жағдайда, француздық құқық бойынша сот шешімімен жоюға тырысты. Өнер тарихшысы доктор Бендор Гросвенор Шагал комитетінің картинаны жою туралы шешімін сынады, бұл Wildenstein институтының жұмыстарды қарау саясатына қайшы келеді: "Комитет қандай ұсыныс берсе де, жөнелту түйіндемесі ұсынылғаннан кейін жұмыс қайтарылады".

Мысалдар

Энди Уорхол гравюралары: Фрайда Фельдман, Клаудия Дефенди және Йорг Шеллманнның жасаған толық каталогы (1962-1987 жж.) Энди Уорхолдың гравюраларының ең толық және сенімді тізілімі деп есептеледі.