Кіріспе

Оқтан қорғану шаралары

Оқтан қорғану – бұл нысанды оқтан немесе оқтан ұқсас жоғары жылдамдықты снарядтардан (мысалы, сынықтардан) сақтауға қабілетті ету процесі. "Оққа төзімділік" термині көбінесе қолданылады, себебі барлық типтегі оқтарға немесе бір жерге бірнеше рет тиюіне, немесе оны жеңу үшін жеткілікті кинетикалық (қозғалыс) энергияға қарсы толық қорғаныс беретін практикалық материалдар өте сирек кездеседі.

Шығу тегі

1887 жылы Джордж Гудфеллоу (Аризона штаты, Tombstone қаласы) оқтардың жібек киімдерді тесіп өте алмаған үш жағдайын тіркеді. Ол Чарли Стормстың құмар ойыншы Люк Шортпен болған атыс кезінде қаза тапқанын сипаттады. Стормс жүрегіне оқ тиіп өлгенімен, жарадан "бір тамшы да қан" шықпады. Гудфеллоу оқтың Штормсты өлтіргенімен, жібек сүлгісінен өте алмағанын анықтады. Сүлгі оқты тоқтатты, бірақ Стормстың денесінен өтуіне толыққанды кедергі келтірмеді. Тағы бір мысал – Билли Граундсты қала маршалының көмекшісі Билли Брейкенриджтің өлтіруі. Гудфеллоу Граундсты тексеріп, екі оқтын күміс жіппен тігілген мексикалық шляпасының лентасына еніп, басын тесіп, бас сүйегінің артқы қабырғасына жеткенін анықтады. Тағы бір оқтұйық екі қалың жүн жейдеден және қапталған матадан тігілген пальто мен жилеттен өтіп, оның кеудесінің тереңіне кірді. Алайда Гудфеллоу Граундстың мойнындағы қытай жібегінен жасалған шарфтың бүктемесінде екі оқтұйық тапты, бірақ шарфта тесік немесе жара жоқ еді. Ол сондай-ақ, Кёрли Билл Броциусқа оң жақ мойнына оқ тигенде, қарын артериясынан шамалы қалып қойған жарасын сипаттады. Оның жібек шарфының бір бөлігі оқпен бірге жараға кіріп, одан да ауыр жарақат алудан сақтап қалды, бірақ шарфқа ешқандай зақым келмеді. Tombstone Epitaph газеті "Жібек бронясы келесі өнертабыс болуы мүмкін" деп хабарлады.

Өнертабыс және жобалау

1887 жылы Гудфеллоу «Оқтардың жібекке өтпейтіні туралы ескертулер» деген мақала жазды. Осы жұмыстың барысында ол бірнеше қабат жібекten жасалған оқтан қорғайтын киімдердің үлгілерін сынап көрді. 1900 жылға қарай, қылмыскерлер өздерін қорғау үшін 800 долларлық жібек жилет кие бастады. Оқтардың конструкциясы қолданылатын қару түріне (мысалы, 9×19 мм Парабеллум калибрлі бос ұшты тапанша патроны 7,62×39 мм мылтық патронына қарағанда нашар тегілу қабілетіне ие) және жеке патрон конструкциясына қарай кең түрде өзгереді. Сондықтан, «оқтан қорғалған» деп аталатын панельдер стандартты 7,62×39 мм оқтардың (қорғасын ядросы бар) тегілуін тоқтатуға сәттілік танытуы мүмкін, бірақ сол панельдер қатайтылған болаттан жасалған оқ түйреушілері бар 7,62×39 мм бронебойғыш оқтарға оңай жеңіліп қалуы мүмкін. Оқтан қорғайтын материалдар (баллистикалық материалдар немесе баллистикалық материалдарға қарсы материалдар деп те аталады) әдетте қатты болады, бірақ иілгіш те болуы мүмкін. Олар күрделі болуы мүмкін, мысалы, кевлар, UHMWPE, лексан немесе көміртекті композиттік материалдар, немесе қарапайым, мысалы, болат немесе титан. Оқтан қорғайтын материалдар көбінесе құқық қорғау және әскери салаларда адамдарды өлімнен немесе ауыр жарақаттардан қорғау үшін қолданылады. 2018 жылы АҚШ әскері жасанды жібекті броня ретінде пайдалану мүмкіндігін зерттеуді бастады.

Жіктеу

Бұйымдар оқтан қорғалған деп танылуы үшін бірнеше сынақтардан өтуі тиіс. Бұл сынақтар материалдың немесе заттың қандай оқтарға төзімді болуы керектігінің нақты сипаттамаларын белгілейді. Мысалы, АҚШ Ұлттық Әділет институтының 0104.04 нөмірлі стандарты оқтан қорғалған жилеттер үшін II типті жилеттің 8.0 г (124 гран) салмақтағы, 9 мм калибрлі, дөңгелек мұрынды, металл қаптамалы оқпен 358 м/с (1175 фут/с) жылдамдықпен соққанда, киюшінің денесін бейнелейтін сазды деформацияламауы керектігін көрсетеді; бірақ дәл осы оқтан 427 м/с (1400 фут/с) жылдамдықпен соққанда қорғану үшін IIIA типті жилет қажет. Екі жағдайда да жилет алғашқы соққыдан 51 мм (2 дюйм) қашықтықтағы екінші соққыдан қорғауға міндетті емес.