Кіріспе

Мөлдір емес термоқатысушы шайыр
Урея формальдегиді (УФ), сондай-ақ урея метаналы деп аталады, оның жалпы синтез жолы мен құрылымына байланысты осылай аталған, мөлдір емес термоқатысушы шайыр немесе полимер болып табылады. Ол карбамид пен формальдегидтен өндіріледі. Бұл шайырлар жабысқыштарда, фанерада, ұсақ бөлшекті тақтайларда, орташа тығыздықтағы талшықты тақтайларда (MDF) және қалыпталған бұйымдарда қолданылады. Ауыл шаруашылығында урея формальдегиді қосылыстары ең көп қолданылатын баяу босатылатын тыңайтқыштардың бірі болып табылады. УФ және оған ұқсас амин шайырлары – термоқатысушы шайырлар класы, және әлемде өндірілетін шайырлардың 80% осы формальдегид шайырларынан тұрады. Амин шайырларын қолдану мысалдары: автомобиль шиналарында резеңкеге жабысуды жақсарту, қағаздың жыртылуға төзімділігін арттыру, электр құралдарын, банка қақпақтарын және т.б. қалыптау.

Тарих

UF-ті алғаш рет 1884 жылы Бернхард Тольленспен бірге жұмыс істейтін доктор Хёльцер синтездеді, олардың екеуі де карбамид пен формальдегидтің полимерленіп жатқанын білмеді. Келесі жылдары көптеген авторлар осы шайырлардың құрылымын зерттеді. 1896 жылы Карл Голдшмидт реакцияны одан әрі зерттеді. Ол сондай-ақ аморфты, дерлік ерімейтін тұнба алды, бірақ полимерлену процесі жүріп жатқанын түсінбеді; ол екі мочевина молекуласы формальдегидтің үш молекуласымен қосылып жатыр деп ойлады. 1897 жылы Карл Голдшмидт UF шайырларын дезинфекциялау құралы ретінде патенттеді. Одан кейін кең ауқымды коммерцияландыру жүзеге асты және келесі онжылдықтарда әдебиетте одан да көптеген қолданыс салалары сипатталды. 1919 жылы Прага қаласынан (Чехословакия) Ханс Джон (1891–1942) Австрияда UF шайырына алғашқы патент алды. Урея-формальдегидтің мәселесі 1963 жылғы 5 ақпандағы Еуропалық соттың (қазіргі ЕО соттары) 26–62 Van Gend & Loos v Netherlands Inland Revenue Administration ісінде қарастырылды.

Қасиеттері

Урея формальдегид шайырдың қасиеттеріне жоғары созу беріктігі, иілу модулі, жоғары жылу деформация температурасы, төмен су сіңіру, қалыптану кезіндегі ыдырау, жоғары беттік қаттылық, жұлыну нүктесіндегі ұзару және көлемдік кедергісі жатады. Оның жарық сындыру көрсеткіші 1,55-ке тең.

Химиялық құрылысы

UF полимерінің химиялық құрылымы [(O)CNHCH2NH]n қайталама бірліктерінен тұрады. Ал меламин формальдегид шайырлары NCH2OCH2N қайталама бірліктерімен сипатталады. Полимерлену шарттарына байланысты, белгілі бір деңгейде тармақталу мүмкін. Формальдегид пен мочевинаның реакциясының бастапқы кезеңдерінде бис(гидроксиметил)мочевина түзіледі.

Өндіріс

Жыл сайын шамамен 20 миллион метрикалық тонна УФ өндіріледі. Осы өндірілгеннің 70%-дан астамы орман өнімдері индустриясы тарапынан бөлшекті тақтайша, МДФ, қатты ағаштан жасалған фанера және ламинаттау жабысқыштарын жасау үшін қолданылады.