Кіріспе

Мандала – Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы Мандала ауданындағы муниципалитет. Бұл Мандала ауданының әкімшілік орталығы. Қала үш жағынан Нармада өзенімен қоршалған, ол өзеннің ілмегінде орналасқан. Мандала мен Рамнагар арасындағы 15 мильге дейін өзен тастың кедергісіз терең арнамен ағып өтеді. Бұл жерде Нармада өзеніне табынушылық етеді және өзен жағасында көптеген ғибадатханалар салынған. Мандала Гондвана патшалығының астанасы болған, олар сарай және бекініс салған, бірақ тиісті күтім болмағандықтан бұл құрылыстар уақыт өте келе қирап кеткен.

Тарих

Александр Каннингэм, Джон Фейтфулл Флит, Моти Рейвен Кангали, Гириджа Шанкар Агравал және Браджеш Мишра сияқты жазушылар Мандаланы ежелгі Махишмати орны деп санайды. Гондвана патшайымы Рани Дургавати Мандала провинциясын басқарды және өз мемлекетін сақтау үшін Ақбарға қарсы батыл күрес жүргізді, оның ерлігі әлі де халық аузында айтылады. Кейін Рамгархтың Рани Авантибай Лодисі өзінің мемлекетін ағылшындардың аннексиясынан қорғау үшін шайқасты. Гарха мемлекетінің Гонд әулеті, Рамнагар сарайындағы жазу бойынша, V ғасырда басталды, ескі Гонд патшасының қызметіне кірген, оның қызына үйленген және одан кейін таққа отырған Джадхо Райдың билікке келуімен. Александр Каннингем осы күнді екі ғасырдан кейін, 664 жылға жатқызады. Гарха-Мандала мемлекеті 1480 жылы Раже Санграм Шах, қырық жетінші патша таққа отырғанға дейін шағын жергілікті билік болды. Бұл ханзада өзінің билігін Нармада аңғарына, мүмкін Бхопал, Сагар және Дамохқа, сондай-ақ Сатпура төбелерінің көп бөлігіне дейін кеңейтті және ұлына елу екі бекініс немесе ауданды қалдырды. Мандаладан басқа, Джабалпур ауданындағы Джабалпур және Гарха, ал Мандала ауданындағы Рамнагар кейде мемлекеттің астанасы болды. Дегенмен, Гарха-Мандала патшаларының кең иеліктеріндегі билігі ұзаққа созылмады, өйткені 1564 жылы моғол вице-падишасы Асаф Хан олардың территорияларын басып алды. Сол кездегі патшайым Дургавати, өзінің кәмелетке толмаған ұлының регенті ретінде, Дамох ауданындағы Сингоргарх бекінісінің жанында оны күтіп алды, бірақ жеңілгеннен кейін Гархадан Мандалаға қарай шегініп, тар шатқалда қорғаныс позициясын алды. Ол пілдің үстінде отырып, батыл түрде әскерін шатқалды қорғауға басшылық етті. Бірақ, шайқас басталғанға дейін бірнеше сағат бұрын құрғаған өзен, кенеттен көтеріле бастады және көп ұзамай өтіп кету мүмкін болмай қалды. Осылайша, шегіну жоспары бұзылды, әскерінің ыдырағанын көрген патшайым, піл жүргізушісінен қысқа қанжар алып, кеудесіне шаншып өзіне-өзі соққы берді. Асаф Хан көптеген олжаға ие болды, оның ішінде мыңнан астам піл де болды деген қауесет бар.

Демография

2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Мандаланың халқы 71 579 адамды құрады. Халықтың 51%-ын ерлер, ал 49%-ын әйелдер құрайды. 2011 жылы Мандаладағы сауаттылық деңгейі 68,3% болып тіркелді, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (59,85%) жоғары. Ерлердің сауаттылығы 79,5%, әйелдердің сауаттылығы 57,2% құрайды. Халықтың көп бөлігі жоспарланған тайпаларға жатады, оларды қолдау үшін арнайы білім беру бағдарламалары жүзеге асырылуда. Мандала халқының 13,7%-ы 6 жасқа дейінгі балалар. Халықтың 90%-ы индуист, 4%-ы христиан, 5%-ы мұсылман, ал 1%-ы басқа діндерді ұстанады.

Көлік

Мандла Жабалпур, Нагпур және Раипур сияқты жақын қалалармен NH 30 (Ұлттық тас жолы) арқылы автомобиль жолымен байланысты. Джабалпурдан Мандалаға автобуспен 4 сағаттан астам уақыт кетеді (шамамен 96 км), себебі жолдың жағдайы өте нашар. Бұрын Мандала Үндістан темір жолының тар жол желісі арқылы Наинпурдан Жабалпур, Гондия, Чхиндвараға дейін байланысты. Қазір Мандала Үндістан темір жолының кең жол желісімен байланысты және COVID-19 шектеулері аяқталғаннан кейін саяхатшылар Ширейдүнгриден Наинпур арқылы Джабалпурға пойызбен бара алады.

Көңіл тартарлық жерлер

Мандалада жапайы табиғат, ежелгі бекіністер, храмдар және бұлақтар сияқты түрлі туристік тартымдылықтар бар. Туристер көбінесе Канха Ұлттық паркіне қызығады, олардың көп бөлігі субконтиненттен тыс жерлерден келеді. Нармада өзенінің жағасындағы әртүрлі жартастар туристер мен жергілікті тұрғындар үшін тартымды орындар. Жергілікті жартастарға Рангрез, Рапта, Нав, Нана және Сангам жартастары кіреді. Сахастрадхара – Мандала аймағындағы ең танымал туристік орындардың бірі. Мандала қаласынан 18 шақырым қашықтықта орналасқан Гарам Пани Кунд, мол күкірт суымен белгілі. Жергілікті тұрғындар бұл құдықтың суын Вишну құдайы бұрын тараған обадан зардап шеккендерді емдеу үшін арнағанын сенеді. Керемет судан басқа, бұл жер шұбар жасыл өсімдіктермен қоршалған. Үндістанның Медициналық Зерттеулер Кеңесі (ICMR) құдықтағы судың түрлі тері ауруларын емдеуге қабілетті екенін анықтады. Рамнагар / Мандала бекінісі 17 ғасырдың соңында Гонд патшаларымен салынған. Ол Нармада өзенінің иілімінде орналасқан. Бұл бекіністің ерекшелігі – үш қабатты стратегиялық құрылысы. Ол Нармада өзенінің жағасында үш жағынан қорғаныс мақсатында салынған. Бұл бекініс Мандала қаласынан 24 шақырым қашықтықта орналасқан Моти Махал деп те аталады. Моти Махалдан 3 шақырым қашықтықта орналасқан Бегум Махал үш қабатты тікбұрышты архитектурасымен белгілі, ол Чимини Рани үшін салынған. Бегум Махал құрылысына қолданылған қара тастар 4 шақырым қашықтықта орналасқан "Қала Пахад" аттракционынан алынған. Мандаланың басты базары қолөнер бұйымдарымен танымал. Мандала қаласының ортасында дәмді шат және павбхаджиімен танымал Мандала Човпати орналасқан. Доса, качоди, фулки және дхабели сияқты басқа да тағамдар тікелей сату орындарында (телаларда) ұсынылады. Қонақ үйлерге келетін болсақ, қалада көптеген қонақ үйлер мен пансионаттар бар, сондай-ақ Мандаладағы мемлекеттік туризм басқармасының басқаруындағы Hotel Tourist (M. P. T) бар. Бамхни банджар Мандала ауданында орналасқан және самса кофеханасының размалаясымен және басқа да дәмді тағамдарымен танымал. Мұнда Пам, Ашоқ, Кокос және теңіз балықтары мен кокос жемістері сияқты ағаштардың көптеген түрлерінің қазбалары бар мемлекеттік мұражай бар. Мұражай мәліметтеріне сәйкес, Мандала аймағы бұрын теңіз болған. Қала сыртында Нармада өзені "Сахастрадхара" деп аталатын туристік орынды құрайды. Бұл аймақта Нармада өзенінің суы көптеген жіңішке арналарға бөлінеді, ал төмендегі биіктіктен кейін барлық арналар бірігіп өзенді құрайды. Бұл "Сахастрадхара" атты жердің ортасында Шива храмы бар.

Қоршаған ортаның өзгеруі

Бір кезде бұл шағын қала ең жасыл қалалардың бірі саналған; қазір бұл тек естелік қана. Орманды жою осы аймаққа зор әсер етті, мысалы 2007 жылғы жазда температура көрсеткіші жоғарылады.

Саясат

Қала Л.С. (Халық қабылдауы) округі арқылы көрсетіледі. 2019 жылғы жағдай бойынша, оның өкілі – Бхаратия Джаната партиясының Фагган Сингх Куласте.