Кіріспе

Португалдық канадалықтар (luso canadianos) – португалдық текті толық немесе ішінара канадалық азаматтар немесе Португалиядан көшіп келіп Канадада тұратын адамдар. 2021 жылғы халық санауы бойынша, 448 310 немесе Канада халқының 1,21% өздерін португалдық тектің толық немесе ішінара өкілдері деп атады, бұл 2016 жылғы 482 110 адамнан (елдің жалпы халқының 1,40%) азайған көрсеткіш. Португалдық канадалықтардың көп бөлігі Онтариода – 300 600 (67,05%), одан кейін Квебекте – 64 385 (14,36%) және Британдық Колумбияда – 39 755 (8,87%) тұрады.

Іздеулер дәуіріндегі алғашқы байланыс (бәлкім 1473-1526 жылдар)

Португалия 15-16 ғасырларда Жаңа әлемді зерттеуде маңызды рөл атқарды. XV ғасырда Португалияның Генрих ханзадасы, көбінесе Генрих Теңізші деп аталатын, Португалияның Альгарве аймағындағы Сагресте навигация мектебін құрды. Осы мектептен Үндістан, Оңтүстік Америка, Солтүстік Америка және Африкаға жол тапқан зерттеушілер шықты, соның ішінде португалдық Жауа Фернандес Лаврадор Лабрадорды алғаш зерттеген адам болды, ал Гаспар Корте Реал Канаданы зерттеген еуропалықтардың бірі болды. Корте Реал "Терра-Нованың" солтүстік-шығыс жағалауын зерттеді, Консепсия шығанағына, Португалия шығанағына және Фернандес Лаврадордың құрметіне Лабрадорға ат қойды. Жақындағы тарих зерттеулері Корте Реалдың 1473 жылы, Колумб Американы ресми түрде "жаңадан ашқанға" дейін, Канада жағалауларына жеткен болуы мүмкін екенін көрсетеді. Жергілікті халықтың қарсылығы мен еуропалық балық аулау өнеркәсібінің бәсекелестігі тұрақты қоныс салуға кедерлес болды және бес жылдан кейін ол тасталды. Келесі жарты ғасырда Ньюфаундлендте қоныстар құруға жасалған бірнеше әрекет те сәтсіз аяқталды. 1705 жылы португалдық Педро да Силва Солтүстік Америкадағы француз территориясы, Жаңа Францияға алғашқы пошта хабаршысы болды. Ол Канаданың бұл бөлігінде қоныстанды. Сонымен қатар, сефардтық тегін жатқан Естер Брандо Канададағы еврейлер тарихында Франциядан Жаңа Францияға сапар шегіп, елге аяқ басқан алғашқы еврей ретінде танымал. Португалиялық және испандық сефардтық еврейлер Канададағы ең көне еврей қауымын құруға үлес қосты, 1778 жылы Монреаль синагогасын құрды.

ХХ ғасыр: ауқымды көші-қон

1950 жылдары Антониу де Оливейра Салазардың режимімен саяси қақтығыстан қашып келген Азор аралдары мен Мадейрадан келген көптеген иммигранттар Канаданың ірі қалаларының орталықтарына, мысалы, Онтарионың Торонтодағы Португалия ауылы аймағына және Дундас көшесі бойымен батысқа қарай Броктон ауылына қоныс аударды. Броктон ауылынан өтетін Дундас көшесінің бөлігі "Руа Асорес" деп те аталады. 1960 жылдан бері көптеген португалдар Монреальге көшіп келді. Сонымен қатар, португалдық эмигранттар 1950 жылдардың ортасынан бастап Британдық Колумбияның аймақтарына, оның ішінде Ванкувер мен Китиматқа қоныс аударды, онда олар ағаш өңдеу және металлургия салаларында жұмыс істеді, ал провинцияның ішкі аймағындағы Оканаган алқабында көптегендері жеміс бақшаларын ұстады. 1970 жылдардан бастап бразилиялықтардың саны Торонтодағы Португалия ауылына көшкен. Соңғы кезде Гоа тегінің канадалық азаматтары Гоа 1961 жылға дейін Португалияның теңіз арқылы байланысқан провинциясы болғандықтан, олардың тегіне байланысты Португалия азаматтығына ие болуға құқылы болғандықтан, Португалия азаматтығын алуға бейімділік танытуда, бұл Канададағы португалдық канадалықтардың санын арттыруда.

Демография

Торонтоның Брэмптон және Миссиссауга қалаларында ірі португал қауымдастықтары бар. Брэмптон қаласындағы португал отбасыларының көпшілігі Мейн-стрит бойында тұрады, олардың шоғырланған жерлері – Брэмптон қаласының орталығы, Пил-Виллидж, Мейн-стрит және Водден, сондай-ақ Эденбрук-Хилл-Драйв жолағы. Фатима анасының португал шіркеуі Брэмптон қаласында орналасқан. Монреаль португал иммигранттарының саны бойынша екінші орында, шамамен 47 000 адамды құрайды. Көбінесе олар 1960 жылдары көшіп келіп, Сен-Лоран бульвары мен Рейчел көшесінің маңындағы Ле-Плато Мон-Рояль аймағында қоныстанды. "Кішкентай Португалия" аймағында көптеген португалдық дүкендер мен мейрамханалары бар. Гамильтон, Онтариода да португал қауымдастығы бар, ол қаланың орталық бөлігінде, Бартон және Джеймс көшелерінің маңында, сондай-ақ жақын жердегі Әулие Марияның Рим-католик шіркеуінің айналасында шоғырланған. Гамильтонның бұл аймағы "Джеймсвилл" деп аталады және көршілес итальян халқымен ортақ пайдаланылады. Лондон, Онтариодағы португал қауымдастығы қаланың шығыс және оңтүстік бөліктерінде шоғырланған, ал португалдық мейрамханалар мен дүкендер Гамильтон жолында орналасқан.

Британдық Колумбиядағы португалдар

Британдық Колумбияға көшіп келген алғашқы португалдық адам Пико аралынан шыққан "Португал Джо" Сильви болды. Ол 1858 жылы Калифорния арқылы Британдық Колумбияға келді, бұл Американдық кит аулау өнеркәсібінде жылдар өткізгеннен кейін болды. Ол Үлкен басшы Киапиланоның қызы Хальтинахтаға үйленді, ал олардың қызы Элизабет Уокер (туған есімі Сильвей) Ванкуверде туған еуропалық текті алғашқы бала болды. Олар қазіргі Стэнли паркіндегі шатыр тұрды, ал ол Ванкувердегі екінші салонды басқарды, сонымен қатар балықшылықпен де айналысты. Алайда, 1871 жылы оның әйелі қайтыс болды, ал бірнеше жылдан кейін Квахам Кватлемат (Люси) есімді shíshálh әйелге үйленді. Кейін олар Рид аралына көшіп, онда олардың отбасы 10 балаға дейін жетті. Португалдық Джо 1902 жылы қайтыс болды, және шамамен 500 ұрпағы бар. Оның есіне арналған мүсін қазір Стэнли паркінде, тотем бағанасынан бірнеше метр қашықтықта орнатылған. Британдық Колумбияда шамамен 35 000 португал канадасы бар, олардың 20 000-ы Төменгі материкте (Ванкувер, Суррей, Ричмонд, Бернаби, Дельта, Кокитлам) шоғырланған. Португал иммигранттары мен олардың ұрпақтарының басқа орталықтары Китимат, Принс-Руперт, Виктория және Оканаган аймағы, онда көптеген жеміс өсірушілер кездеседі. Көптегендері Азор аралдарынан шыққан. Ванкуверде португалдық католик шіркеуі, португалдық канадалық зейнеткерлер қоғамы, Флорес аралынан, Азор аралдарынан және Сан-Мигель аралынан шыққан мүшелері бар Португалдық қасиетті рух бауырластығы, Терсейра дәстүрі (Tradição da Terceira), Пико достары (Amigos do Pico) және бірнеше халық билері тобы бар, оның ішінде Круз-де-Кристо (Португалияның материктік аймақтары), Пико, Сан-Мигель аралы және Мадейрадан шыққан топтар бар.

2003 жылғы мерекелер

Канадалық португал қауымы 2003 жылды Канадаға ресми түрде көшіп келгендерінің 50 жылдығын тойлау жылы ретінде таңдады. Құрметті Дэвид Колленетт, көлік министрі және Canada Post министрі: «Португалдық канадалық қауымы – тарихы, тілі, мәдениеті және еңбек этикасымен Канада мозаикасын байытатын жанды топ» деді. Ол Canada Post компаниясының маусым айында португалдық канадалықтарды құрметтейтін марка шығаруға қоршақ екенін, себебі елдің көптеген қалаларында 16 ғасырдың ұлы португал ақыны саналатын Луис де Камоестің өмірін құрметтейтін мәдени шаралар өтіп жатқанын атап өтті.

Португал тілі

Сонымен қатар португалдар өз тілін де алып келді. Екі елдің арасындағы географиялық қашықтыққа қарамастан, тілге деген қызығушылық жоғары деңгейде сақталып келеді және соңғы кезде қайта жандануда. Жақындағы статистикалық мәліметтерге сәйкес, 330 000-нан астам канадалық португал тілінде сөйлейді, бұл ел халқының шамамен 1% құрайды. Португал тілі – португалдықтардың Канадаға сыйлаған маңызды мәдени үлесі, ол елдің мәдени байлығын арттырып, түрлілігіне үлес қосады.

Киелі Рух қоғамы (Irmandades do Divino Espirito Santo)

1953 жылдан бастап 1970 жылдарға дейін азорлықтар Канадаға келген кезде, Азор аралдарындағы әрбір ауылдағы Киелі Рухты құрметтеу және мәдени дәстүрді еске түсіретін көптеген Киелі Рух қоғамдары қауым мүшелерінің бірігуімен құрылды. Олар жыл сайын әлемдік азорлық қауымдастықтарын біріктіретін Киелі Рух мерекелерінің халықаралық конференциясына қатысады.

Ұйымдар

Кейбір португалдық канадалықтар жергілікті әлеуметтік және бизнес клубтарына "Luso Canadians" атауын қабылдайды, бұл Lusitania-ға сілтеме жасайды, бұл Рим империясы тұсында Португалиямен байланысты ежелгі атау (қазіргі кезде португал тілінде "португалдық" сөзінің синонимі ретінде қолданылады). Ұйымдарға қатысушылардың санының артуы қоғамдағы шағын бизнес пен университеттердің өсіп келе жатқанын көрсетеді. Олар сонымен қатар, қоғамға қызмет ететін португал тіліндегі телеарнаны құрды. Қоғамдық байланыс күшті, португалдар Канада жерінде көптеген мәдени қоғамдарды құрды. Ұлттық өкілдік қызметін атқаратын "Congresso", яғни Luso Canadiano National Congress-ті табуға болады.