Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық психолог Дедре Дариел Гентнер (шамамен 1944 жылы туған) – американдық когнитивтік және даму психологы. Ол Солтүстік-Батыс университетіндегі психология профессоры, Элис Габриэль Твиг атындағы профессор, және аналогтық ойлауды зерттеудегі жетекші ғалым.
American psychologist
Dedre Dariel Gentner (born c. (circa) 1944) is an American cognitive and developmental psychologist. She is the Alice Gabriel Twight Professor of Psychology at Northwestern University, and a leading researcher in the study of analogical reasoning.
Шығармалары
Ол аналогты ойлауды зерттеудегі жетекші зерттеуші. Ол аналогия мен ұқсастықтың құрылымдық карталау теориясын әзірледі, ол кеңінен қолданылады. Оның APA ерекше ғылыми үлесі сыйлығының (2016) цитаты бойынша: «Когонитивті психология мен когнитивтік дамудағы зерттеулер мен теориядағы жетістіктері үшін, әсіресе аналогия мен ұқсастықтың құрылымдық карталау теориясын әзірлеуі үшін, аналогияны орталық оқу механизмі ретінде атап көрсету және түсіндіруі үшін, сондай-ақ қатынастық тілдің дамуы мен рөлін сипаттау және түсіндіруі үшін. Бұл идеялар білім алу ғылымының маңызды негіздері болып табылады, адамның ойлау қабілеттеріне негізделген және адам дамуына жаңа түсініктерді қамтамасыз ететін қуатты оқу құралдарын құруға мүмкіндік береді». Оның құрылымдық карталау теориясы бойынша жұмысы Кен Форбустың құрылымдық карталау қозғалтқышын әзірлеу үшін негіз болды. Бұл ойлауды басқару, болжамдарды әзірлеу және тәжірибелерді абстрактілік схемаға жалпылау мақсатында білімді бір саладан екінші салаға немесе негізден мақсатқа көшіруді қамтиды. Гентнер сондай-ақ бұл аналогия теориясы аналогты ойлаудағы басқа да процестерді модельдеу үшін пайдаланылатынын айтты. Ол сондай-ақ, беткі қасиеттер әдетте заттың құрылымдық ерекшеліктері туралы көп нәрсені айтады деп, «мейірімді әлем» гипотезасын енгізді: «Егер бір нәрсе жолбарысқа ұқсаса, ол, мүмкін, жолбарыс». Осы себепті ол адамдар дамыған ортаға байланысты қауіп-қатерден аулақ болу бірінші кезектегі міндетке айналды деп мәлімдеді, сондықтан шын мәнінде терең аналогияны жоғалту шығындары нақты қауіп-қатерді елемеу тәуекеліне қарағанда артық. Гентнер аналогияның күрделі моделін әзірлеуге ықпал етті – жаңа жағдайларды бұрынғы тәжірибеге немесе өткенде болған ұқсас жағдайға негізделген бейімделу арқылы шешу тәсілін қолданады. Гентнердің танымдық теорияға қосқан үлесі үш салада: аналогия (оның ішінде ұқсастық пен метафора); тілдің дамуы; және тіл мен таным арасындағы өзара әрекеттесу. Гентнерге 2016 жылғы Румельхарт сыйлығы адам танымның теориялық негіздеріне қосқан үлесі үшін берілді. Румельхарт сыйлығының мақтау қағазында: «Dr. 2016 жылғы Румельхарт сыйлығының иегері Дедре Гентнер танымдық ғылымның жетістіктерін жан-жақты салалар аралық кәсіпорын ретінде бейнелейді, психологиялық теорияны, эмпирикалық әдістемені және есептеулік түсінікті үздіксіз біріктіру арқылы ақыл туралы іргелі сұрақтарды шешеді. Нәтижесінде жасалған жұмыс біздің білім алу, ойлау, тіл және ойдағы бейнелеудің табиғатын түсінуімізге әсер етті. Гентнер етістіктерді, ақыл-ой модельдерін, ұқсастықтарды, тіл мен ойлауды, сондай-ақ балаларда сөздерді үйренуді зерттеуге маңызды үлес қосты. Бұл әртүрлі жұмыстың негізі ортақ желі: қарым-қатынасты қалай бейнелеуге және түсіндіруге болатынына қызығушылық, мысалы, қатынастық предикаттың аргументтері арасындағы немесе екі модель арасындағы, олар үстінде ерекшеленеді, бірақ ортақ негізгі құрылымды бөліседі. Сондықтан да, осы жылғы лауреаттың қазіргі аналогтық ойлауды зерттеудің ізашарсы болғаны таңқаларлық емес, ол осы еңбегімен танымал. Гентнер бұл салаға тек балалармен де, ересектермен де тәжірибелік жұмыс арқылы ғана емес, сонымен қатар студенттермен және әріптестермен бірге дамытып, сынаған аналогтық ойлаудың жалпы теориясы арқылы әсер етті: Құрылымдық карталау теориясы. Бұл теорияның негізгі түсінігі – аналогиялар базалық домен мен мақсатты домен арасындағы қатынастық құрылымдарды сәйкестендіруден тұрады. Домендегі объектілердің қасиеттері сәйкес келуі қажет емес, ал тәуелсіз қатынастарға қарағанда терең ұялаған реляциялық құрылымдар артықшылыққа ие. Мысалы, жылу ағыны мен су ағыны арасындағы ұқсастық, егер домендер көптеген беткей жағынан айырмашылықтарға қарамастан, жоғары қысымды аймақтардан төмен қысымды аймақтарға белгілі бір мөлшердің ағынын қамтиды. Бұл теория Құрылымдық карталау машинасы (SME) жүзеге асырылды, ол теорияны ресмилендірді және құрылымдарды карталау және тұжырымдарды жасау процесін жүргізу үшін есептеулік жолмен өңдеуге болатын алгоритм ұсынды. Гентнердің жұмысы аналогтық ойлаумен шектелмеді, оның 1983 жылы ақыл-ой модельдері туралы, 2001 жылы аналогтық ойлау туралы және 2003 жылы тіл мен ойлау туралы әсерлі редакцияланған томдары оның қызығушылығы мен әсерінің кеңдігін растайды.
She is a leading researcher in the study of analogical reasoning. She developed the structure mapping theory of analogy and similarity, which has wide application. As her APA Distinguished Scientific Contribution Award citation (2016) states: “For achievements in research and theory in cognitive psychology and cognitive development, especially for developing the structure mapping theory of analogy and similarity, for highlighting and elucidating analogy as a central learning mechanism and for describing and explaining the development and role of relational language. These ideas are vital underpinnings of a science of learning, fostering the creation of powerful learning tools that build on foundational human thinking skills and enabling new insights into human development.” Her work on structure mapping theory was foundational for the development of the structure mapping engine by Ken Forbus. This involves the mapping of knowledge from one domain into another or from the base to the target for the purpose of guiding reasoning, to develop conjectures, and to generalize experiences into abstract schema. Gentner also maintained that this theory of analogy can be used to model other subprocesses in analogical reasoning. She also coined the kind world hypothesis, claiming that superficial properties usually tell a lot about the structural features of the object: "If something looks like a tiger, it probably is a tiger". For this reason, she argued that due to the environment in which humans have evolved, risk avoidance became a top priority so that the cost of missing a truly deep analogy is preferable than the risk of overlooking a real danger. Gentner has contributed in developing a sophisticated model of analogy use the manner by which new situations are dealt with through adaptation based on previous experiences or similar situation that transpired in the past. Gentner's contributions to cognitive theory are in three arenas: analogy (including similarity and metaphor); language development; and interactions between language and cognition. Gentner was awarded the 2016 Rumelhart Prize for Contributions to the Theoretical Foundations of Human Cognition. Her Rumelhart Prize commendation states “Dr. Dedre Gentner, the recipient of the 2016 Rumelhart Prize, personifies the success of Cognitive Science as an interdisciplinary enterprise, tackling foundational questions about the mind through the seamless integration of psychological theory, empirical methodology, and computational insight. The resulting work has shaped our understanding of learning, reasoning, language, and the very nature of mental representation. Gentner has made important contributions to the study of verbs, mental models, similarity, language and thought, as well as word learning in children. Underlying this diverse body of work is a common thread: an interest in how it is that we can represent and reason about relationships, such as that between the arguments of a relational predicate, or between two models that are superficially distinct, yet share common underlying structure. It's not surprising, then, that this year's recipient has also been a pioneer in the contemporary study of analogical reasoning, and it is this work for which she is best known. Gentner has influenced the field not only through her prolific experimental work with both children and adults, but also for the general theory of analogical reasoning that she developed and tested alongside students and collaborators: Structure Mapping Theory. A central insight of this theory is that analogies consist of matching relational structures between a base domain and a target domain. The properties of objects in the domains need not match, and deeply nested relational structures are favored over independent relations. In the analogy between heat flow and water flow, for example, the relevant similarities involve a flow of some quantity from areas of high pressure to areas of low pressure, even though the domains differ in many superficial respects. This theory was implemented in the Structure Mapping Engine (SME), which both formalized the theory and offered a computationally tractable algorithm for carrying out the process of mapping structures and drawing inferences. Gentner's work has not been restricted to analogical reasoning, however, and her influential edited volumes – on mental models in 1983, on analogical reasoning in 2001, and on language and thought in 2003, attest to the breadth of her interests and impact.”
Ерте өмір және білім
Гентнер Калифорния штатының Сан-Диего қаласында дүниеге келген. Ол 1970-ші жылдары UC Берклиде физика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды және когнитивтік психология саласын танығанша Чикаго университетінде физика бойынша аспирантурада оқыды. Чикаго университетінде когнитивтік ғылымдарды бір жыл оқығаннан кейін, Гентнер Ганада екі жыл бойы бірінші сынып оқытты, бұл когнитивтік дамуға деген ұзаққа созылған қызығушылықты тудырды. Содан кейін ол UC San Diego университетінің аспирантурасына Don Norman және David Rumelhart-пен бірге жұмыс істеп, 1974 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Ол Вашингтон университетінде оқытумен айналысты, Bolt Beranek and Newman зертханасында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді, содан кейін 1990 жылы Солтүстік-Батыс университетіне келді, онда қазіргі кезде қызмет етеді. Гентнер 1991-92 жылдары Солтүстік-Батыс университетінде Когнитивтік ғылымдар бағдарламасын және Когнитивтік ғылымдар бойынша бакалавриат мамандығын құрды және 1991 жылдан 2015 жылға дейін Когнитивтік ғылымдар бағдарламасының директоры болды. Осы кезеңде бағдарлама 100-ден астам оқытушыны қамтыды, олар психология, лингвистика, философия, жасанды интеллект, оқу ғылымдары, нейроғылым, антропология, коммуникация ғылымдары және бұзылыстары, сондай-ақ музыкалық таным салаларын қамтыды.
Gentner was born in San Diego, California. She received her bachelor's degree in physics from UC Berkeley during the 1970s and did graduate work in physics at the University of Chicago, before discovering the field of cognitive psychology. After a year studying cognitive science at U. Chicago, Gentner taught first grade for two years in Ghana, sparking an enduring interest in cognitive development. She then entered the graduate program at UC San Diego working with Don Norman and David Rumelhart, receiving her PhD in 1974. She taught at the University of Washington, served as Research Scientist at Bolt Beranek and Newman, and taught at the University of Illinois at Urbana Champaign before joining Northwestern University in 1990, her current position. Gentner co founded Northwestern's Cognitive Science Program and the Undergraduate Major in Cognitive Science in 1991 92 and was Director of the Cognitive Science Program from 1991 to 2015. During this time the Program grew to over 100 faculty, spanning Psychology, Linguistics, Philosophy, Artificial Intelligence, Learning Science, Neuroscience, Anthropology, Communication Sciences and Disorders, and Music Cognition.
Сыйлықтар мен стипендиялар
2011 жылы Гентнер Александр фон Гумбольдт ғылыми сыйлығын алды. 2016 жылы ол Америка Психологиялық қауымдастығының ерекше ғылыми үлесі үшін сыйлығымен марапатталды. Сол жылы ол адам танымының теориялық негіздеріне қосқан үлесі үшін 2016 жылғы Румельхарт сыйлығына ие болды. Ол Когнитивтік ғылым қоғамының, Америка өнер және ғылым қауымдастығының, Америка ғылымды дамыту қауымдастығының, Когнитивтік даму қоғамының және Эксперименталды психология қоғамының мүшесі. Ол 1999-2000 жылдары Стэнфорд университетінің Мінез-құлықты зерттеу орталығында, 2006 жылы Италияның Беллажио қаласындағы Рокфеллер институтында және Гумбольдт қорында (Германия, Делменхорст) қызмет етті. Ол АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі.
Gentner received an Alexander von Humboldt Research Award in 2011. She received the Distinguished Scientific Contribution Award from the American Psychological Association in 2016. That same year, she was awarded the 2016 Rumelhart Prize for Contributions to the Theoretical Foundations of Human Cognition. She is a Fellow of the Cognitive Science Society, the American Association for Arts and Sciences, the American Association for the Advancement of Science, the Cognitive Development Society, and the Society for Experimental Psychology. She has been a fellow at the Center for Advanced Study in the Behavioral Sciences at Stanford University (1999 2000), at the Rockefeller Institute in Bellagio, Italy (2006), and at the Humboldt Foundation (Delmenhorst, Germany). She is a member of the U. S. National Academy of Sciences.