Кіріспе

Айова штатының Дубуке қаласының тарихы 200 жылдан астам бұрын, 18-ші ғасырдың соңында Джулиен Дубуке алғаш рет осы аймаққа қоныстанған кезден басталады. Қазіргі кезде қала су тасқыны, нәсілдік проблемалар және жаңару мәселелеріне баса назар аударуда.

Еуропалықтардың алғашқы қонысы

Дубук – болашақта Айова штаты болатын аймақтағы алғашқы тұрақты еуропалық қоныс. Бұл аймақ француз-үндістердің тері саудасы мәдениетінде маңызды рөл атқарды; қорғасын өндірудің ең ерте жазбасы 1690 жылға дейін барып жетеді және ол француз саудагері Николас Перроға қатысты. 1788 жылы Джулиен Дубук Мескваки халқынан жерінде қорғасын өндіруге құқық алды; ол Кэтфиш-Крик өзенінің сағасына жақын қоныстанды. Дубук, қала оның атымен аталуы себебі, Айовада қоныстанған алғашқы еуропалық адам деп есептеледі. Жюльен Дубуктың мазары жергілікті маңызды орын болып сақталып келеді.

Даму

1833 жылы Жюльен Дюбук қоныстанған және жұмыс істеген аймақ АҚШ үкіметінің қоныстандыруға ашуына мүмкіндік берді. Кеншілер қоныс салған, және бұл қоныс ақырында Дубук қаласына айналды. Діни қауымның бастауы Сент-Люка біріккен методистік шіркеуімен болды. Бұл штаттың ең көне методистік шіркеуі. Оның тамыры қаланың негізі қаланған кезге дейін жетеді; методист пасторлары келгенде және сол кездегі кеншілермен жұмыс істей бастады. 1833 жылы шағын католик шіркеуі құрылды. Кейіннен ол Сент-Рафаэль соборының приходына айналды. Католик шіркеуінің кеңесі папаға үш жаңа дін аймағын құруды ұсынды, олардың бірі Дубукте болды. 1837 жылы Дубук дін аймағы құрылды, және Матиас Лорас епископ болып тағайындалды. Ол Дубуке келгенде, бірнеше штаттан тұратын үлкен аумақты қамтуға шамасы жеткен небары бірнеше діни қызметкер ғана болды. Епископ Лорас АҚШ-тың шығысындағы тығыз қалалардан осы аймаққа көптеген иммигранттарды шақыруға ынталандырды. Көптеген иммигранттар Дубукке және оның төңірегіне қоныстанды. Сондай-ақ, иммигранттар әдетте бір этникалық топқа жататын басқа иммигранттармен бірігіп, жаңа мемлекетке бейімделуіне көмектесетін. Арзан жер мен кен жұмысының болуына байланысты көптеген ирланд отбасылары осы аймаққа келді. Ұзақ жылдар бойы ирланд отбасылары көбінесе «Кіші Дублин» деп аталатын жерге қоныстанды. Олардан кейін немістердің шағын тобы келді. Бірақ жылдар өте келе неміс халқының саны өсіп, немістер қаладағы екі негізгі этникалық топтың біріне айналды. Латиноамерикандықтар мен афроамерикандықтар сияқты басқа топтар жылдар бойы маңыздырақ болғанымен, Дубукте тұратын көптеген адамдар неміс және ирланд иммигранттарының ұрпақтары болып табылады.

Азаматтық соғыс

Дубукте тұратын көптеген адамдар осы соғыста елдеріне қызмет етті. Олардың бірқатары үкіметте маңызды рөл атқарды. Дэвид Бремнер Хендерсон АҚШ Өкілдер палатасының депутаты болды және ғасыр басында спикер болып сайланды. Ол соғыста жарақаттанып, бір аяғынан айырылды. Уильям Бойд Эллисон да соғыста қызмет етті. Кейін ол Конгрестің екі палатасында да қызмет етті. Университет даңғылы мен Грандвью даңғылының қиылысындағы Эллисон-Хендерсон саябағы осы екі адамның құрметіне аталған. Соғыс кезінде бірнеше Дубук тұрғыны үкіметпен келіспеушілікке түсті. Джордж Уоллес Джонс Джефферсон Дэвиске жазған хаттары үшін сенімсіздік танытқандығы айыбымен түрмеге қамалды. Газет баспагері Деннис Маони 1862 жылы үкіметке сын айтқан мақалалары үшін бірнеше айға түрмеге жабылды. Дубуктегі көптеген католиктер мен иммигранттар Республикалық партияға қарсы болды, себебі оларды мазалаған "Білетіндер" қозғалысының бір бөлігі Республикалық партияға қосылған еді. Президент және басқа да үкімет шенеуніктері осы қарсылықты сенімсіздік деп қате түсінгендіктен, екі топқа да қиындықтар туды. Бұл, ішінара, Дубуктің Демократиялық партияның бекінісіне айналуына себеп болды.

Азамат соғысынан кейінгі кезең

Соғыстан кейінгі жылдар Дубук қаласы үшін өсу мен кеңею кезеңі болды. Милуоки теміржол шеберханалары Дубукте ашылғанда, жұмыс іздеп көптеген жас неміс отбасылары аймаққа көшіп келгенінен халық саны күрт өсті. Қорғасын өндіру енді қаланың басты саласы болмай қалды. Осылайша, Миссисипи өзеніндегі орналасқандығының арқасында Дубук көліктік орталыққа айналды. Сонымен қатар, ағаш өңдеу өнеркәсібі де Дубукте маңызды рөл атқарды. Ку-клукс-клан кейде аймақта жағымсыз күйзеліс тудырды. 1920 жылдары, өкіметінің ең жоғалғы сатысында, Кланның ықпалы аймақта көріне бастады. 18 айдың ішінде аймақта бірнеше кресттер өртеліп, жағдайы шиеленісті болды. Қаланың Center Grove ауданына жақын жерде өткен бір Клан жиыны, Кланға қарсы наразылар Клан мүшелеріне шабуыл жасаған кезде үлкен төбелесқа айналды. 1925 жылы Клан "Конклав" деп аталатын жиын өткізді. Клан митингіге 50 мыңнан астам адам қатысқанын мәлімдеді. Клан тағы бір "Конклавты" және шеру өткізді. Әйбағымызға орай, Кланның ықпалы тез арада әлсіреп, төмендеді. Ұлттық дау-дамаylar мен билік үшін күрес Кланды әлсіретті, бұл өз кезегінде жергілікті деңгейде де байқалды. Клан көп жылдар бойы жұртшылықтың назарынан тыс қалды. Соңғы кезде, 1990 жылдары Дубукте Кланның қысқа мерзімді қайта жандануы болды. Тиісті шаралар қабылданды және Кланның ықпалы кейіннен тоқтатылды.

Қазіргі тарих

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Deere & Company компаниясы Миссисипи өзеніне жақын, Дубук қаласының солтүстігіндегі жер учаскесінде өндіріс орнын салды және 1947 жылы ашты. Қазір құрылыс техникасын шығаратын бұл зауыт, Дубук аймағындағы маңызды жұмыс берушілердің біріне айналды. Теледидар кең таралған кезде, аймақ тұрғындары Дубук қаласының географиялық орны кейбір аудандарда эфирлік телесигналды қабылдауды қиындататынын байқады. Осыған жауап ретінде 1950 жылдардың ортасында Дубукте кабельдік теледидар жүйесі құрылды. Бұл жүйе елдегі алғашқы кабельдік жүйелердің бірі болды. Дубук кабельдік жүйесінің дамуының арқасында қаланың төмен жатқан аймақтарындағы көптеген үйлерде теледидар антенналары болмады, бұл қаланың F.I.S.T. фильміне түсірілім алаңы ретінде таңдалғанының басты себептерінің бірі болды. Бүгінде Mediacom компаниясы Дубук кабельдік жүйесін басқарады.

Су тасқыны

Миссисипи өзені жағалауынан асып, қаланың бірнеше рет су тасқынына ұшуына себеп болды. 1965 жылғы су тасқыны штат тарихындағы ең ауыр су тасқынының бірі болды. Дубукте су деңгейі су тасқыны шегінен 3 метрге (9.8 фут) дейін көтерілді. Дубук қаласының көптеген аудандары бірнеше метр су астында қалды, нәтижесінде үйлер мен кәсіпорындар зақымдалып немесе қирады. Жергілікті тұрғындардың құммен қаптап қорғау жұмыстарының арқасында ғана маңызды тас жолдар ашық қалды және көлік қозғалысы үздірілмеді. 1965 жылғы су тасқынынан кейін, су тасқынынан қорғану үшін федералдық үкіметтен қаржы сұраныс жіберілді. Осы су тасқынына қарсы қабырға 1960 жылдардың соңында салынды. 1993 жылы бүкіл Орта Батыс кең аумақта су тасқынына ұшырағанда, бұл қабырға қаланы ауыр су тасқынынан сақтады, ал Айова штатының Дэвенпорт сияқты басқа қалалар көптеген зардаптарға ұшырады. 1999 жылы Дубукте үлкен су тасқыны болды, бұл қаланы оларға қарсы шаралар қабылдауға итермеледі. Ең маңызды шара – Bee Branch Creek ағынының жер бетіне шығарылуы болды.

Растық мәселелер

1989 жылы крест өртеніп, афроамерикалық жанұяның гаражының жанынан табылды. Өрт сөнгеннен кейін қираған орында крестке жазылған "ККК тірі" және "Қара нәсілді" деген сөздері бар бөліктері табылған. Бірнеше аптадан соң тағы бір крест өртенді. Бұл әрекетті нәсілшілдік көзқарастары белгілі жастар тобы жасағаны анықталды, олардың бірнешесі бұрын қылмыс жасаған. Кінәлілер сотталып, түрмеге жіберілді. 1992 жылы Ку-Клукс-Клан Дубук қаласының орталығында митинг өткізді. Клан митингісіне қарсы тұру мақсатында қала Дубук қаласының Игл Пойнт паркінде тегін түрлі мәдениеттерді біріктіретін жиын өткізді. Сол кезде қалаға аз ұлттық өкілдерді көбірек қоныстандыру жоспары қолға алынды. Джон Дир компаниясы қалалық зауытында жұмыс істеуге аз ұлттық өкілдерді шақырды. Кейбір сыншылар халық арасында қорқыныш туғызуға тырысып, қала автобуспен ірі қалаға барып, кездескен алғашқы 100 афроамерикалықты алып келеді деген қаңқу сөз таратты. Бірақ шындығында қала афроамерикалық мамандарды жұмысқа алу мақсатында іс-шаралар жоспарлаған болатын. Қалалық бағдарлама және крест өртеу оқиғасы қоғамды екіге бөлді, адамдар қатаң пікірлерде болды. Бір күні нәсілдік шиеленіс мектепте төңкеріліске ұласуға жақын болғандықтан Дубук қаласының жоғары мектебіне полиция шақырылды. Сол кездегі қала әкімі Джим Брэйди мектептерге барып, өміріндегі расизммен күресіп өткен тәжірибесі туралы айтты. Құтқарушы періштелер Дубукке келгенде, олардың қатысуы жағдайды одан әрі қиындатады деп саналды. 2016 жылы тағы екі крест өртенді. 2020 жылдың қаңтарына қарай қалада шамамен 3000 афроамерикалық тұрды.

Батысқа қарай көші-қон

XX ғасырдың соңғы жартысында Дубук қаласының тұрғындары мен кәсіпорындары негізінен қаланың батыс жағына көшіп кетуді бастады. Бұл үрдіс қаланың көптеген аудандарының сырт келбетін өзгертті және Дубук шекарасын батысқа қарай жылжытты. Көптеген үйлер мен кәсіпорындар бұрын егістік далалары болған, "ешқандай жерде" орналасқан жерлерге салынды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, демографиялық жарылыс Дубукқа да әсер етті. Осы жас отбасылардың көпшілігі батыс жаққа қоныс аударды. Бұрынғы егістік жерлер осы жас отбасыларға арналған тұрғын үйлерге айналды, және Дубук батысқа қарай кеңейді. Осының нәтижесінде, Дубук архиепископиясы Валерт жоғары мектебін – орталық діни жоғары мектебін ашты. Дубук қауымдық мектеп округі 1970 жылы Хемпстед жоғары мектебін – қаланың екінші мемлекеттік жоғары мектебін ашты. Осы кезеңде Дубукте бірнеше жаңа кәсіпорын құрылды. S. S. Kresge корпорациясы Дубук шекарасының бұрынғы батыс бөлігінде жаңа Kmart дүкенін ашты. Бұл Айова штатындағы алғашқы Kmart дүкені болды. Target Stores 1970-ші жылдардың соңында Kmart-тан шамамен бір миль батысқа қарай өз орнын ашты. 1970 жылы Айова штатындағы алғашқы жабық, климатты бақыланатын сауда орталығы – Кеннеди Моллде алғашқы дүкендер ашылды. Көптеген кәсіпорындар қаланың батыс жағына көшірілді. 1964 жылы Montgomery Ward өз дүкенін қала орталығынан батыс жаққа көшіруге шешім қабылдады. Ward және Roshek дүкендері Кеннеди Молл ашылғанда осы сауда орталығына көшірілді. 1980-ші жылдары JCPenney және Sears өз дүкендерін қала орталығынан Кеннеди Моллға көшірді. Бұл батысқа қарайғы көші-қон төменгі басты көше аймағының мәнін өзгертіп берді. Бұрын қаланың басты сауда орталығы болған бұл аймақ, негізінен бизнес-паркке айналды. Кешкі уақытта және демалыс күндері бұл аймақ көшпенді болды. Қала қала орталығының маңыздылығын қайта арттыру үшін бірқатар күш-жігер жұмсады.

Қалаларды қайта дамыту

Соңғы жылдары Дубук қаласы орталық және өзен жағалауын қайта дамытуға күш салды. Бұл бірқатар даулы шешімдерді қамтыды. Бірақ, қазірге дейін көптеген адамдар қайта дамытуға оң пікір білдіруде. Қала орталығында «Арман даласы» фильмінде көрсетілген жанармай құю станциясы, қалалық кәсіпорындар үшін қосымша тұрақ орындары жасау үшін бұзылды. Осы шешімнен кейін бірнеше жыл өткен соң, иелері ғимаратты жақсартқаннан кейін, жанармай құю станциясының артында «Бриктаун» мейрамханасы ашылды. Жергілікті тарихи ескертулерді сақтау комиссиясы жанармай құю станциясын сақтап қалуды ұсынған, бірақ қалалық әкімдік олардың шешімін қабылдамады. Көптеген қайта дамыту жұмыстары Мұзды теңіздің солтүстігіндегі өзен жағалауына бағытталды. Бұл «Америка өзені» жобасының бір бөлігі болды. Оған жаңадан кеңейтілген Ұлттық Миссисипи өзені мұражайы мен аквариумы кірді. Жеке инвесторлар өзен жағалауында «Гранд Харбор» курорты мен аквапаркін салды. «Grand River Events Center» кішкентай және үлкен кештерге арналған іс-шараларды өткізу үшін оның жанында салынды. Жақын жердегі ескі «Дубук Стар» сыра зауыты да кәсіпорындарға арналған кеңістіктерге жаңартылды. Дамушылар Мұзды теңіздің жанында кіші лига бейсбол командасы үшін стадион салуды ұсынды, бірақ тұрғындар бұл стадионды қаржыландыруға көмектесетін салықты мақұлдамағандықтан жоспардан бас тарды. Дамушылар соңғы кезде «Игл Пойнт» саябағы орналасқан тіктеулердің төменгі бөлігіндегі аумақта құрылыс жұмыстарын бастады. Олар тіктеулердің іргесінде пәтерлер салуды жоспарлап отыр. Бұл мәселе көптеген адамдардың наразылығын тудырды, себебі олардың пікірінше, онда ғимараттар салу аймақтың табиғи сұлулығын жояды. Құрылыс жұмыстары басталғаннан кейін бірнеше тас құлау орын алғаны анықталғанда, дау одан әрі күшейді. Тас құлаулар құрылыс жұмыстары тіктеулерде геологиялық тұрақсыздыққа себеп болуы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. «Дубук қауымдық мектеп округі» қала орталығындағы бастауыш мектеп ғимаратын жақын жердегі жаңа ғимаратпен алмастыруды шешті. Бұл жоспарға тарихи ескертулерді сақтауға мүдделі адамдар қарсылық білдірді, олар бұл бірнеше тарихи ғимараттардың қирауына әкеледі деп мәлімдеді. Барлық нұсқаларды қарастырғаннан кейін округ жаңа мектеп салуды жалғастыруға шешім қабылдады және бұзылатын жерлерді сатып алды. Батыс 12-ші көшенің бір бөлігі жабылды. Көше жаңа мектеп ғимаратына, «Прескотт» бастауыш мектебіне жол ашу үшін алынып тасталды. Жаңа қонақүйлердің дамуы индустрияда «артық өнім» деп аталатын жағдайға әкелді, әсіресе «Гранд Харбор» қонақ үйі мен «Дубук Грейхаунд Паркі» және казинодағы жаңа «Хилтон» қонақ үйі ашылғаннан кейін. Осы себепті «Best Western Dubuque Inn» қонақ үйі сатылды. Оның бір бөлігі бұзылды, ал қалған бөлігі 2006 жылдың көктемінде ашылатын жаңа қонақ үйге айналдырылуда. «Дубук Инн» қонақ үйінің иелері сонымен қатар жергілікті «Дейз Инн» қонақ үйіне де ие, оны да сатуға шығарды. Осы екі мүліктің иелері олардың кірістілігінің 50%-дан кем болғанын айтты. 2004 жылдың 27-29 маусымы аралығында Дубук «Grand Excursion» шарасын қабылдады. Төрт қаладан Түйелі қалаларға дейін созылған бұл саяхат Дубукте тоқтады. Бұл оқиғаға бірнеше өзен кемелері, бу локомотивтерімен жолаушылар поезды, «Budweiser Clydesdales» аттары және көптеген адамдар келді.