Түркия спорты: футбол, баскетбол және волейбол жетістіктері

Кіріспе

Түркия Республикасындағы спорт түрлерінің шолуы

Түркиядағы барлық спорт түрлерінің ішінде ең танымал футбол. Түркияның жетекші командалары – «Фенербахче», «Галатасарай» және «Бешикташ». 2000 жылы «Галатасарай» УЕФА кубогы мен УЕФА суперкубогын жеңіп алды. Екі жыл өткен соң, 2002 жылы Жапония мен Оңтүстік Кореяда өткен ФИФА әлем чемпионатының финалында Түркия құрамасы үшінші орынды иеленді, ал 2008 жылы ұлттық құрама УЕФА Еуро-2008 турнирінің жартылай финалына жетті. 2005 және 2023 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының финалы Стамбулдағы Ататүрік Олимпиадалық стадионында өтті, ал 2009 жылғы УЕФА кубогының финалы Стамбулдағы «Шүкру Сараджоғлу» стадионында өткізілді. Түркия 2032 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатын Италиямен бірге қабылдайды. Баскетбол және волейбол да кең таралған және танымал спорт түрлері. Түркия 2001 жылғы Еуробаскет финалын және 2010 жылғы FIBA әлем чемпионатын өткізді, екеуінде де ерлер құрамасы екінші орынды жеңіп алды. Ұлттық құрама 2006 және 2014 жылғы FIBA әлем чемпионаттарының ширек финалына да өтті. Клуб деңгейінде «Анадолу Эфес» (бұрынғы «Efes Pilsen») 1996 жылы FIBA Korać кубогын жеңіп алды, 1993 жылы FIBA Saporta кубогында күміс жүлдегер атанды және 2000 және 2001 жылдары Еуролиганың «Төрттікке» (Final Four) тарихтағы алғашқы түрік клубы ретінде қатысты. Кейін «Бешикташ» 2011–12 маусымдағы FIBA EuroChallenge турнирінде тек бір жеңіліспен жеңіске жетті. Содан кейін «Галатасарай» 2016 жылы Еурокубокты жеңіп алды. 2016–17 маусымдық Еуролигада «Фенербахче» Еуропаның ең жоғары деңгейдегі баскетбол лигасы – Еуролиганы жеңіп алды, бұл көрсеткіш бойынша алғашқы түрік клубы болды, ал «Анадолу Эфес» 2020–21 маусымдық Еуролигада осы жетістікті қайталады. Мехмет Окур, Хедо Тюркоглу және Эрсан Ильясова сияқты түрік баскетболшылары да НБА-да сәтті өнер көрсетті. Қазіргі НБА-дағы түрік ойыншылары – Седи Осман, Фуркан Коркмаз, Энес Кантер және Эрсан Ильясова. Әйелдер волейбол командалары, атап айтқанда «Фенербахче», «Eczacıbaşı» және «VakıfBank» көптеген еуропалық чемпионаттарда жеңіске жетіп, медальдар ұтып алды. «VakıfBank» қазіргі уақытта әлемдегі ең үздік волейбол командаларының бірі, клубтар арасындағы әлем чемпионатын 3 рет, ал еуропалық чемпионатты 4 рет жеңіп алды. Сары-қара команда халықаралық аренада Түркияның ең табысты спорт командасы болып есептеледі және Түркияның ең көп халықаралық кубоктарын (9) ұстап тұр. «Фенербахче» 2010 жылы клубтар арасындағы әлем чемпионатын алғашқы түрік клубы ретінде жеңіп алды. Түркия әйелдер баскетбол құрамасы 2011 жылғы Еуропа чемпионатында күміс медальді жеңіп алды, ал әйелдер волейбол құрамасы 2010 жылғы әлем чемпионатында 6-орынды иеленді және 2011 жылғы Еуропа чемпионатында қола медальді жеңіп алды. Түрік спортшылары соңғы жылдары еуропалық деңгейде де жетістіктерге қол жеткізді: Елван Абейлегенсе әйелдердің 10000 метрлік қашықтықта алтын, 5000 метрлік қашықтықта күміс медальдарды, Алемиту Бекеле әйелдердің 5000 метрлік қашықтықта алтын медальды, ал Невин Янит 2010 жылғы Еуропа чемпионатында әйелдердің 100 метрлік жүгіруде алтын медальді жеңіп алды. 2011 жылғы Еуропаның жабық стадиондағы жеңіл атлетика чемпионатында Кемал Қойынқұ 1500 метрге жүгіруден күміс, Халил Ақсас 3000 метрге жүгіруден қола медальді жеңіп алды. Түрік ұлттық спорты – Осман империясы кезінде пайда болған майлы күрес («Яғлы гуреш»). Эдирнеде 1361 жылдан бері жыл сайынғы Кыркпинар майлы күрес турнирі өткізіліп келеді. FILA басқаратын халықаралық күрес түрлері, мысалы, еркін күрес және грек-рим күресі де танымал, түрік күресшілері жеке және ұлттық құрама ретінде көптеген еуропалық, әлемдік және олимпиадалық чемпионаттарда жеңіске жетті. Түрік спортының тағы бір маңызды түрі – ауыр атлетика.

Among all sport in Turkey, the most popular one is football. Turkey's top teams include Fenerbahçe, Galatasaray and Beşiktaş. In 2000, Galatasaray won the UEFA Cup and UEFA Super Cup. Two years later, the Turkish national team finished third in the 2002 FIFA World Cup Finals in Japan and South Korea, while in 2008, the national team reached the semi finals of the UEFA Euro 2008 competition. The Atatürk Olympic Stadium in Istanbul hosted the 2005 and 2023 UEFA Champions League Final, while the Şükrü Saracoğlu Stadium in Istanbul hosted the 2009 UEFA Cup Final. Turkey will host the UEFA Euro 2032 along with Italy. Other popular mainstream sports include basketball and volleyball. Turkey hosted the Finals of EuroBasket 2001 and the 2010 FIBA World Cup the men's national team finishing second in both events. The national team also reached the quarter finals of the 2006 FIBA World Cup, and 2014 FIBA World Cup. At the club level, Anadolu Efes (then known as Efes Pilsen) won the FIBA Korać Cup in 1996, finished second in the FIBA Saporta Cup in 1993, and made it to the Final Four of the EuroLeague in 2000 and 2001 as the first Turkish club in history. In the following years, Beşiktaş have come out as the winners of the FIBA EuroChallenge in the 2011–12 season with only a single defeat, all stages of the tournament included. Later on, Galatasaray won the EuroCup title in 2016. In the following 2016–17 Euroleague season, Fenerbahçe won Europe's highest tier basketball league, the EuroLeague, as the first Turkish club ever, which was followed by Anadolu Efes in the 2020–21 Euroleague season. Turkish basketball players such as Mehmet Okur, Hedo Türkoğlu and Ersan İlyasova have also been successful in the NBA. Active Turkish NBA players include Cedi Osman, Furkan Korkmaz, Enes Kanter, and Ersan Ilyasova. Women's volleyball teams, namely Fenerbahçe, Eczacıbaşı and VakıfBank, have won numerous European championship titles and medals. VakıfBank is currently one of the best volleyball teams in the world, 3 time winner of the Club World Championship and 4 time European championship winner. The yellow black team is also the most successful sports team of Turkey in International arena with the title of the most international trophy (9) holder of Turkey. Fenerbahçe also won the Club World Championship as the first Turkish club ever in 2010. Turkey Women's National Basketball team won the silver medal in the European Championship in 2011 while the Women's National Volleyball Team reached the 6th place in the World Championship in 2010 and won a bronze medal in European Championship in 2011. Turkish athletes recently achieved success in European level; Elvan Abeylegesse winning gold medal in Women's 10000 metres and silver in Women's 5000 metres, Alemitu Bekele winning gold medal in Women's 5000 metres and Nevin Yanıt winning gold medal in Women's 100 metres Hurdl in 2010 European Championship. In 2011 European Athletics Indoor Championships Kemal Koyuncu won silver in Men's 1500 metres and Halil Akkas won bronze in Men's 3000 metres. The traditional Turkish national sport has been the oil wrestling ("Yağlı güreş") since Ottoman times. Edirne hosts the annual Kırkpınar oiled wrestling tournament since 1361. International wrestling styles governed by FILA such as Freestyle wrestling and Greco Roman wrestling are also popular, with many European, World and Olympic championship titles won by Turkish wrestlers both individually and as a national team. Another major sport in which the Turks have been internationally successful is weightlifting.

Футбол

Түркия соңғы онжылдықтарда бірнеше спорт саласында көзге түсті. Футболда қарқынды даму болды, нәтижесінде 2002 жылғы FIFA әлем чемпионатында үшінші орынға ие болды. Отандық клубтарында Бешікташ, Фенербахче және Галатасарай көш бастап тұр. Олардың арасында Фенербахче 1968 жылы құрдымға кеткен Балқан кубогында еуропалық жеңіске жеткен. Галатасарай 1990-шы жылдардан кейін сәттілікке қол жеткізіп, 2000 жылы УЕФА кубогы мен УЕФА Суперкубогын ұтып алды. Соңғы жылдары Түркия көптеген ойыншыларын шетелдік командаларға экспорттады, олардың ішінде «Интернационале», «ФК Барселона», «Парма», «Милан» және «Бавария Мюнхен» секілділері бар. Түрік лигасы шетелге ойыншыларды жіберумен қатар, Түркияға да танымал ойыншыларды тартып алды. Радомир Антич, Тони Шумахер, Георге Хаги, Гига Попеску, Клаудио Таффарел, Марио Жардел, Оскар Кордоба, Франк де Бур, Пьер ван Хойдонк, Джон Керью, Алекс, Франк Рибери, Николас Анелька, Матея Кежман, Роберто Карлос, Милан Барош, Гарри Кьюэлл, Дани Гуиса, Джовани дос Сантос, Гути, Куарежма, Угу Алмейда, Дирк Кюйт, Дидье Дрогба, Уэсли Снейдер, Робин ван Перси, Марио Гомес және тағы да көптеген әйгілі футболшылар Түркияда ойнаған немесе ойнап жатыр.

Баскетбол

Түркияда баскетбол да күннен-күнге танымал болып келеді. Түркия 2001 жылы Стамбулда өткен Еуропа баскетбол чемпионатында екінші орын алды. 2002 жылғы FIBA әлем чемпионатында Түркия тоғызыншы орынды иеленді. Ерсан Ильясова, Хедо Тюркоглу, Мехмет Окур, Семих Эрден, Омер Ашик және Энес Кантер сияқты бірнеше түрік азаматы әлемдегі ең жақсы баскетбол лигасы саналатын беделді Ұлттық баскетбол қауымдастығында (NBA) ойнады. Түркияның халықаралық баскетболдағы ең үлкен жетістігі 2010 жылы FIBA әлем чемпионатының өтеушісі болған кезде, АҚШ-тан кейін екінші орынға ие болды. Хедо Тюркоглу ұлттық құраманың капитаны болды және турнирдің үздік ойыншылар тізіміне енді. Түркия 2006 жылғы FIBA әлем чемпионатында да ширек финалға өтті, күтпеген жетістік ретінде алтыншы орынды жеңіп алды. Түркия сегіз жылдан кейін, 2014 жылғы FIBA әлем чемпионатында да ширек финалға жетті. Түркия әйелдер баскетбол құрамасы 2011 жылы Еуробаскет әйелдер турнирінде күміс жүлде алды. Клуб деңгейінде ең табысты командалар – «Фенербахче» және «Анадолу Эфес». Соңғысы 1996 жылы FIBA Korać кубогын жеңіп алды, ал 2021 және 2022 жылдары Евролигада жеңіске жетті. «Фенербахче» қазірге дейін Евролиганың төрттік финалына ең көп (5 рет) қатысқан және 2016-17 маусымда титулды жеңген алғашқы түрік командасы атанды. «Галатасарай» 2016 жылы Еуропаның екінші деңгейлі лигасы – Еврокубокты жеңіп алды. Бұрынғы жетістіктерінің қатарында «Бешикташ» клубының 2012 жылы жеңіп алған FIBA EuroChallenge кубогы да бар. Әйелдер баскетболында «Галатасарай» 2008-09 жылғы FIBA EuroCup турнирін жеңіп алды, 2007-08 жылғы осы жарыста үшінші орынға ие болды, сондай-ақ 2009 жылғы FIBA Europe SuperCup Women турнирінде күміс жүлде алды.

Волейбол

Түркияда волейбол, әсіресе әйелдер волейболы, танымал спорт түрі болып табылады. Түркияның әйелдер волейбол құрамасы 2010 жылы Жапонияда өткен FIVB әйелдер волейбол әлем чемпионатында 6-шы орынды иеленді және 2011 жылы Сербияда өткен әйелдер Еуропа чемпионатында қола медаль жеңіп алды. Түркияның ең үздік әйелдер волейбол командасы – «ВакифБанк», ол 2013, 2017 және 2018 жылдары FIVB әйелдер клубтарының әлем чемпионатында үш рет жеңімпаз атанды. Сол команда CEV әйелдер Чемпиондар лигасының 2011, 2013, 2017, 2018 және 2022 жылдары бес мәрте чемпионы болды (қайта-қайта жеңіліссіз). Олар 2007–08 маусымда Challenge Cup және Women's Top Volley International турнирлерінде алтын медальдар жеңіп алды. Түркияның тағы бір танымал әйелдер волейбол клубы – «Фенербахче», ол 2010 жылы жеңіліссіз рекордпен FIVB әйелдер клубтарының әлем чемпионатында жеңімпаз атанды, 2009–10 маусымда CEV әйелдер Чемпиондар лигасының күміс медалін алды және 2010–11 маусымда үшінші орынға ие болды. Түркияның ерлер құрамасы 2018–2020 жылдары өткен CEV Beach Volleyball Continental Cup жағажай волейболы турниріне қатысты.

Гандбол

Елиза Озель Анкара қаласынан шыққан түрік гандболшысы, ол өзінің заманындағы ең үздік ойын жасайтын ойыншылардың бірі саналады.

Жеңіл атлетика

Жеңіл атлетика – дамып келе жатқан тағы бір спорт түрі. 2003 жылы Сюрейя Айхан 1500 метрлік әлемдік рекордты, ал 2004 жылы Эльван Абейлегесе 5000 метрлік жаңа рекордты орнатты. 2010 жылғы Еуропа чемпионатында Алемиту Бекеле және Эльван Абейлегесе әйелдер арасында 5000 метрлік қашықтықта тиісінше алтын және күміс медальдар жеңіп алды, сондай-ақ Эльван Абейлегесе әйелдер арасында 10000 метрлік қашықтықта да алтын медаль жеңіп алды. Невин Янит Түркия үшін спринттік жарыста алғашқы Еуропа чемпионатын жеңіп, әйелдердің 100 метрлік кедергілер арқылы жүгіруінде алтын медальді иеленді. 2011 жылғы Еуропаның жабық атлетика чемпионатында Кемал Қойынқұ ерлер арасында 1500 метрлік қашықтықта күміс, ал Халил Аққас 3000 метрлік қашықтықта қола медаль жеңіп алды. 2017 жылы «Фенербахче» клубының спортшысы Рамил Гулиев 2017 жылғы әлем чемпионатында ерлер арасында 200 метрлік қашықтықта Түркияның тұңғыш алтын медалін жеңіп алды, бұл тарихта осы жетістікке қол жеткізген екінші ақ нәсілді спортшы болды.

Жағажайлық гандбол

2010 жылғы жағажай гандболы бойынша әлем чемпионаты 23-27 маусым аралығында Анталияда өтті. Түркия ұлттық құрамасы 2004 және 2006 жылғы әлем чемпионаттарында екі рет күміс медаль, ал 2010 жылы қола медаль жеңіп алды. Түркия әйелдер ұлттық құрамасы да 2004 жылғы әлем чемпионатында күміс медальді жеңіп алды.

Қалқан

Түркия 2009 жылғы 30 қыркүйектен 8 қазанға дейін Анталияда өткен жекпе-жеңіл чемпионатының төңкерілуіне үй ие болды.

Балық аулау

Лицензиясыз, тіпті әуесқой болсаңыз да, қайықтан балық аулауға рұқсат жоқ. Жеке куәлігіңізді ұсынып, екі жылға 150 түрік лирасы төлеу арқылы лицензия алуға өтініш беру қажет. Балық аулау аймақтары, аулауға рұқсат етілген балықтың ең кішкентай мөлшері және бір адамға аулауға болатын балықтың саны туралы толық мәліметтерді Ауыл шаруашылығы және ауылдық жерлер министрлігінің Балық шаруашылығы департаментінен алуға болады. Эгей және Жерорта теңіздері балыққа бай аймақтар болып табылады.

Ұшу

Ұшақпен сырғанау, дельтапланермен ұшу, парашютпен секіру, параглайдинг және бір қозғалтқышты ұшақтармен ұшуға мүмкіндік бар, сондай-ақ оқу курстарын ұсынатын қызметтер де қарастырылған. Ең қолайлы аймақтар – Фетхие, Эскишехир, Памуккале және Стамбул.

Автоспорт

Автоспорт соңғы кезде үлкен танымаллыққа ие болды, әсіресе 2003 жылы Түркия раллиінің FIA World Rally Championship күнтізбесіне қосылғаннан кейін және 2005 жылы Түркия Гран-приінің Формула-1 жарыс күнтізбесіне енгеннен кейін. Стамбул Парк жарыс трассасында жыл сайын өткізілетін маңызды автоспорттық іс-шаралардың ішінде Түркияның MotoGP Гран-приі, FIA World Touring Car Championship, GP2 Series және Le Mans Series бар. Уақыт өте келе, Стамбул мен Анталияда F1 Powerboat Racing чемпионатының түрік кезеңі ұйымдастырылады; ал Red Bull Air Race World Series әуе жарысы жарысының түрік кезеңі Стамбулдағы Алтын Мүйіз үстінде өтеді. Серфинг, сноуборд, скейтборд, парашютпен секіру және басқа да экстремалды спорт түрлері жыл сайын көбірек танымал болып келеді. Стамбулда орналасқан трассаның 155 000 адамдық сыйымдылығы бар (Еуропадағы ең ірісі), ұзындығы 5340 метрден асады және сағат тіліне қарсы бағытта жүреді. Трассаны Сепанг, Бахрейн және Шанхай трассаларын жобалаған Герман Тильке салған. GP2 сериясына түрік командасы (Petrol Ofisi FMS International) және түрік пилоты Джейсон Тахинчоглу да қатысады. Кенан Софуоғлы 2007, 2010 және 2012 жылдары үш рет Суперспортта әлем чемпионы атанды.

Рафтинг

Түркия өзендері каноэ мен рафтинг спортына жаңа бастағандар мен тәжірибелілер үшін өте қолайлы жағдайлар ұсынады. Рафтингке ең қолайлы өзендер: Чорух, Бархал, Берта, Фыртина, Чолоклы, Кёпрючай, Манавгат, Дракон, Гёксу (Силифке), Заманти, Гёксу (Феке), Кызылырмак және Даламан Чайы.

Регби лигасы

Регби лигасы Түркияда салыстырмалы түрде жаңа спорт, қазірге дейін Түркиядағы регби лигасы бес клубтан тұрады. Бірнеше айдың ішінде Регби лигасының Еуропалық федерациясында бақылаушы мәртебесіне ие болу күтілуде.

Саякат пен қайықпен саяхат

Түркия төрт теңізге шектеседі: Қара теңіз, Мармара теңізі, Эгей теңізі және Жерорта теңізі. Сондықтан круиз өте танымал спорт түрі екеніне таң қалмаймыз. Көптеген круиздік чартерлер қолжетімді. Гюлеттер – дәстүрлі моторлы яхталар, және гюлетпен демалыс күндері күннен-күнге танымал болып келеді.

Ауыр атлетика

Түркия үшін ауыр атлетика да сәтті спорттың бірі болып табылады, және ол Олимпиада ойындарында алтын медальдарды үнемі қамтамасыз етуге сенімді. Оның ең танымал ауыр атлеттері – Наим Сүлейманоғлу мен Халил Мутлу – әлемде үш Олимпиадада үш алтын медаль жеңіп алған төрт ауыр атлеттің ішіндегі екеуі ғана. Ал әйелдер арасында Нуркан Тайлан бір әлемдік рекордты жаңартты.

Шамамен серфинг

Чешме, Алачаты, Бодрум және Датча түбегі, сондай-ақ Анталия аймағында жел серфингі үшін өте қолайлы жел жағдайлары бар. Әйгілі жел серфингшісі Чагла Кубат та Түркиядан шыққан.