Қауіпті жүргізушілер және антиәлеуметтік мінез-құлық

Кіріспе

Көлікті қоғамға қарсы тәртіпсіз жүргізуші

Hoon (/audio=EN AU ck1 hoon. ogg//h//uː//n/) – Австралия және Жаңа Зеландияда қолданылатын термин, көлікті қасақана немесе қауіпті түрде жүргізіп, көрермендердің назарын аударуға тырысатын адамды сипаттайды. Hoon әрекеттері (немесе hooning) жылдамдықпен жүру, дөңгелектерді ысқырып, «пончик» жасау немесе тежеп тұрып дөңгелектерді сықыру сияқты нәрселерді қамтиды. Мұндай жағдайларға көбінесе 17-25 жас аралығындағы, негізінен еркек жүргізушілер қатысады. Hooning сөзі кейде шаңғы тебу, сноуборд, скейтборд сияқты жоғары жылдамдықпен байланысты басқа да әрекеттерге қатысты қолданылады, яғни жастар жауапкершіліксіз жылдамдықпен жүріп, басқалардың қауіпсіздігіне қауіп төндіреді. Hoon әрекеттерін бақылауға арналған заңдар енді қайықтар мен басқа да кемелерді, әсіресе гидроциклдерді қатыстырып, қауіпті hoon мінез-құлқына қатысты қолданылуда. Австралияның Виктория штаты 2009 жылдың соңында демалыс кемелерін пайдаланатын hoon әрекеттерін бақылауға арналған заң қабылдады.

Этимология

Австралияда ХХ ғасырдың басында "хун" (және оның ұйқас сөздерден құралған "күміс қасық" нұсқасы) термині басқа мағынаға ие болды: ізгіліксіз табысқа (яғни, проституциядан түскен ақшаға, әйел сатушы немесе проституциямен айналысатын адам ретінде) тірлік көретін адам. Тіл білімі маманы Сид Бейкер өзінің "Австралия тілі" атты кітабында "хун" (мағынасы "ақымақ") сөзінің Джонатан Свифттың "Гулливердің саяхаттары" кітабында кездесетін ақылды жылқылардың – Хуйхннмнің қысқартылған түрі болуы мүмкін деп санайды. Сондай-ақ, бұл "хулиган" және "гуан" сөздерінің бірігіп жасалған сөз болуы да ықтимал.

Австралиядағы қоқысқа қарсы заңнама

"Хун" термині Австралияда жартылай ресми қолданысқа енген, полиция және үкімет антиәлеуметтік мінез-құлықпен жүргізуге қатысты заңнаманы "хунға қарсы заңдар" деп атайды. Бұл термин тіпті заңдардың тақырыптарында да қолданыла бастады, мысалы, Виктория штатының Көлік заңнамасын өзгерту (Хун қайықтары және басқа да түзетулер) заңы, 2009 жыл. Батыс Австралияда 2004 жылғы Жол қозғалысына түзету (көлік құралдарын тәркілеу және алып қою) заң жобасы, 2004 жылғы маусымда Батыс Австралия Парламенті бекіткен, Батыс Австралия полициясына шамадан тыс жылдамдықпен немесе шумен жүргізілген көліктерді тәркілеу және алып қою құқығын берді. Заңға сәйкес, иесінің білмеуімен жылдамдықпен жүргізген Ламборгини көлігін механик ұстап алынған. Полиция бұл заң бойынша көлік иесіне "қиын жағдай" бойынша ғана рұқсат беруге болмайтынын мәлімдеді. Полиция оған "оның көлік жалға алуға мүмкіндігі бар" деп жауап берді. Иесі бұл заңның "сотсыз жазалауды" білдіретініне наразылық білдірді. Батыс Австралия полиция министрі Роб Джонстон "заңның әділетсіз екенін мойындайды, бірақ оны қолдайтынын айтады". Батыс Австралияның бұрынғы аудандық сотының төрағасы Антуанетт Кеннеди министрдің реакциясын "ашкөздік саясаты" деп сипаттады. Барлық құқық бұзушылықтардан кейін күдіктінің жүргізуші куәлігі жойылады және оған жинақталған тәжірибе нөлге қайтарылады. Виктория штатында 2006 жылдың шілдесінде Жол қауіпсіздігі заңының 1986 жылғы 84C бабына дөңгелектерді сырғыту, пончик жасау, көліктерді сыйырту, дисквалификацияланған күйде қайталап жүргізу және жоғары жылдамдықпен жүргізу сияқты құқық бұзушылықтар қосылды. Виктория полициясы заңға сәйкес күніне орташа есеппен он көлікті тәркілейді, ал заң қолданысқа енгізілгеннен кейін екі жыл ішінде 5000-нан астам көлік тәркіленді. Ал Виктория штатының қайықпен жүзуге қатысты заңдары қауіпті мінез-құлықты қамтитын құқық бұзушылықтарға ғана назар аударады және әзірге қоғамдық тәртіп пен жайлылыққа қатысты құқық бұзушылықтарды қамтымайды. Квинсленд штатында 2000 жылғы Полиция өкілеттіктері мен жауапкершіліктері туралы заң Квинсленд полициясының қызметкерлеріне белгіленген құқық бұзушылықтарға қатысы бар көлік құралдарын тәркілеуге мүмкіндік береді. 2002 жылы көшедегі жарыстар, уақыт сынақтары және дөңгелектерді сырғыту сияқты құқық бұзушылықтар үшін көлік құралдарын тәркілеуге қатысты заңдар күшейтілді. 2008 жылдың шілдесінде қабылданған басқа заңдар маскүнемдік күйде, жүргізуші куәлігінен айырылған күйде немесе заңсыз өзгертілген көлікпен жүргізуге қатысты қайталап құқық бұзушылық жасағандарға көлік құралдарын тәркілеуді қарастырды. Квинсленд штатында хулигандық үшін ең жоғары жаза – 4712 доллар немесе 6 айға бас бостандығынан айыру. Құқық бұзушылықты қайталап жасаған адам көлігін бірінші рет қайталаған жағдайда 48 сағатқа, екінші рет қайталаған жағдайда үш айға дейін немесе үшінші рет қайталаған жағдайда мүлдем жоғалта алады. 2008 жылдың 11 тамызында үкімет тәркіленген көліктердің бір бөлігін аукционға сатты, ал қалғандары ұнтақталатын болды және металл сыныбы ретінде сатылды. Жаңа Оңтүстік Уэльсте "хун" сөзі заңның өзінде бар – 2008 жылғы шілдеде қабылданған "Көлік заңнамасын өзгерту (Автокөлік хундары) туралы" заң, бұл заң көшедегі жарыстарға қарсы жаңа шараларды енгізді және айыппұлдарды арттырды. Бұрынғы заңнамада тек қайталап құқық бұзушылық жасағандардың көліктері ғана Корольге тәркіленеді, бірақ Автокөлік хундары заңы оларды NSW үшін көліктердің соқтығысу сынағында, білім беру және қорқыту мақсатында, сондай-ақ модификацияларға қатысты техникалық тексеруде пайдалануға рұқсат берді. Оңтүстік Австралияда тиісті заңнама – 2007 жылғы Қылмыстық заң (көлік құралдарын ұстап алу, алып қою және тәркілеу) туралы заң. 2009 жылғы желтоқсанда өзгертілген заңға сәйкес, "белгіленген құқық бұзушылық" үшін айыптау болған жағдайда автокөлік Корольдікке беріледі, ал Полиция комиссары оны сатуға немесе басқаша жоюға, яғни ұрып-соғуға құқылы. 2010 жылдың соңында соттар 62 көлікті тәркіледі. Олардың ешқайсысының құны 1600 доллардан аспады, ал көпшілігі 150 км/сағ жылдамдыққа жете алмады. Тасманияда полиция қызметкерлері жүргізушілердің "хун" сияқты құқық бұзушылықтар жасаған автокөліктерін тәркілеуге және алып қоюға құқылы. Бұл өкілеттіктер 1935 жылғы Полиция құқық бұзушылықтары туралы заңда және 1925 жылғы Жол қозғалысы туралы заңда қамтылған. Олар қолданылатын "хун" құқық бұзушылықтарына заңсыз жерге автокөлікпен кіру, қоғамдық орындан кету туралы талапты орындамау, дөңгелектердің сүйреуін жоғалту немесе қажетсіз шу тудыру, абайсыз немесе салқындап жүргізу, рұқсатсыз жарыс ұйымдастыру, полициядан қашу, жылдамдық шегінен 45 км/сағ артық жылдамдықпен жүргізу және жүргізуші куәлігінен айырылған күйде жүргізу кіреді. Белгілі бір "хун" мінез-құлықтарын жасау – мысалы, қажетсіз шу немесе түтін тудыратын, дөңгелектердің сүйреуін жоғалтатын (мысалы, дөңгелектерді сырғыту немесе көліктерді сыйырту арқылы) немесе басқа көлікпен жарысу – құқық бұзушылық болып табылады. Бұл құқық бұзушылық 1935 жылғы Полиция құқық бұзушылықтары туралы заңда қамтылған. Бұл құқық бұзушылық үшін ең жоғары жаза – 20 айлық төлем (яғни 2800 доллар), 3 айға бас бостандығынан айыру немесе екеуі де бірге. Сонымен қатар, сот құқық бұзушыны 2 жылға дейінгі мерзімге жүргізуден айыруға бұйыруы мүмкін.

The term hoon has obtained a semi official use in Australia, with police and governments referring to legislation targeting anti social driving activity as "anti hoon laws". The term has even begun to appear in the titles of legislation, e. g. Victoria's Transport Legislation Amendment (Hoon Boating and Other Amendments) Act 2009. In Western Australia, the Road Traffic Amendment (Impounding and Confiscation of Vehicles) Bill 2004, which was passed by the Parliament of Western Australia in June 2004, empowered the Western Australia Police to confiscate and impound vehicles found to be engaging in excessive speed or noise. The law was used to impound a Lamborghini after a mechanic was caught speeding in it; he had been driving without the owner's knowledge. The police claim that the law does not permit them to release the car under the only legal course of action available to the owner, that of "hardship". The police retorted that, having the means to own it, "he can afford to hire a vehicle." The owner complained that the law amounted to "mandatory sentencing without trial". The Western Australian Police Minister, Rob Johnston, "admits the laws are unfair but says he stands by them". Former Western Australia District Court Chief Judge Antoinette Kennedy described the minister's reaction as "the politics of envy". After all hoon related offences, the defendant's licence is cancelled and experience accumulated on it is returned to zero. In the state of Victoria, hoon related offences include burnouts, doughnuts, drag racing, repeated driving while disqualified and high level speeding were added to Section 84C of the Road Safety Act 1986 in July 2006. Victoria Police have impounded an average of ten cars a day under the laws, with over 5,000 vehicles confiscated and impounded two years after their introduction. By contrast, the hoon boating laws of Victoria currently centre on offences involving dangerous behaviour and do not yet reference offences relating to public order or amenity. In Queensland, the Police Powers and Responsibilities Act 2000 allows members of the Queensland Police to impound the vehicles involved in prescribed offences. The laws relating to confiscation of vehicles for offences such as street racing, time trials and burnouts were strengthened in 2002. Further laws introduced in July 2008 provided for the confiscation of vehicles for repeat offenders involved with drunk driving, driving while suspended or driving with illegal modifications. The maximum penalty for hooning in Queensland is $4,712 or six months imprisonment. Repeat offenders can lose their vehicle for 48 hours for the first repeat offence, up to three months for a second repeat offence, or permanently for a third repeat offence. On 11 August 2008, a number of confiscated vehicles were auctioned by the government; the remainder were crushed and sold as scrap metal. In New South Wales, the word hoon is actually contained in the name of the legislation – the Road Transport Legislation Amendment (Car Hoons) Act 2008 enacted in July 2008 – which introduced new measures against street racing and increased fines. Previous legislation provided only for the vehicles of repeat offenders to be forfeited to the Crown, but the Car Hoons Act allowed for them to be used in crash testing by Transport for NSW, for educational and deterrence purposes, and roadworthiness testing in the context of modifications. In South Australia, the relevant legislation is the Criminal Law (Clamping, Impounding And Forfeiture of Vehicles) Act 2007. The legislation, amended in December 2009, directs that, upon conviction for a 'prescribed offence' the motor vehicle be forfeited to the Crown; the Police Commissioner then has discretion to sell or otherwise dispose of it, i. e. crush it. At the end of 2010, 62 cars had been impounded by the courts. None were worth more than $1600 and many were not capable of reaching 150 km/h. In Tasmania, police officers have the power to confiscate and clamp motor vehicles where drivers commit certain types of "hooning" offences. These powers are contained in the Police Offences Act 1935 and the Traffic Act 1925. The "hooning" offences to which they apply include unlawful entry on land with a motor vehicle, failing to comply with a direction to leave a public place, "hooning" behaviour such as causing a loss of traction in your wheels or creating unnecessary noise, recklessly or negligently driving, holding a race without a permit, evading police, driving over 45 km/h over the speed limit and driving whilst disqualified. It is an offence to commit certain types of "hooning" behaviour, including operating a motor vehicle in a way that deliberately creates unnecessary noise or smoke, unnecessarily accelerating or causing a loss of traction (for example, by doing burnouts or drag racing) or racing against another vehicle. This offence is contained in the Police Offences Act 1935. The maximum penalty for this offence is 20 penalty units (i. e. $2,800), 3 months’ imprisonment or both. Also, a court may order that the offender be disqualified from driving for a maximum period of 2 years.

Хун қылмыскерлік топтары мен жиналыстары

2010 жылдардан бері, қылмыстық әрекеттермен байланысты қылмыстық топтардың әлеуметтік желілерде суреттері мен бейнелерін жариялау арқылы жиналуы көбейді. Осы қылмыстық топтардың атауларына Викториядағы "Қара бандит" және Квинслендтегі "Мексикалық хун картелі" жатады.

Ерекше қолданылулары

Формула-1 әлем чемпионы Льюис Хэмилтон 2010 жылғы Австралия Гран-приісінен екі күн бұрын Виктория полициясы оның Mercedes AMG C63 машинасымен тізгінсіз айналып, дөңгелектерін ысқылағанда ұсталғаннан кейін 500 австралиялық доллар айыппұл төледі, судья оны "тәртіпсіз жүргізуші" деп сипаттады. Хэмилтонның оқиғасына ұқсас жағдайда, бұрынғы NASCAR жүргізушісі және Stadium Super Trucks негізін қалаушы Робби Гордон Дарвиндегі түнгі клубтың сыртында, Hidden Valley Raceway трассасындағы жарыстан кейін Stadium Super Truck-те айналып, дөңгелектерін ысқылаған кезде ұсталды. Ол төрт жол қозғалысы ережесін бұзғаны үшін кінәсін мойындағаннан кейін 4,150 австралиялық доллар айыппұл төледі және Австралия Автоспорт Конфедерациясының болашақ австралиялық жарыстарға қатысу визасы тоқтатылды. Оған Австралияда жарысқа қатысуға тыйым салынды, ал визалық шектеу Австралиядағы жарыс сериясының болашағына күмән туғызды. Техас моторлы жылдамдық жолы Firestone Firehawk 550 демалыс күндері өткізілетін Global RallyCross чемпионатының жарысын "Hoon Kaboom" деп атайды, себебі көптеген GRC машиналары "тәртіпсіз жүргізушілер" көліктеріне ұқсас. Кен Блок бұл терминді Dirt 3 ойынында қолданады. Блоктың Ford Fiesta көлігінде "Hoonigan" және "Тәртіпсіз жүргізу қылмыс емес" деген жазулар бар. Блоктың жарыс командасы 2013 жылдан бері Hoonigan Racing Division деп аталады. Бұл термин алғашқы Mad Max фильмінде Макстің отбасын қуалайтын мотоциклшілерді сипаттау үшін қолданылған. Терри Пратчеттің Диск әлемі сериясында Брюс Хун – батыр, оның ерліктерін Truckle the Uncivil қайта-қайта баяндаған.