Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иттрий оксиді, сондай-ақ иттрия деп те аталады, Y2O3 формуласына ие. Бұл ауада тұрақты, ақ түсті қатты зат. Иттрий оксидінің жылу өткізгіштігі 27 Вт/(м·К) құрайды.
Yttrium oxide, also known as yttria, is Y2O3. It is an air stable, white solid substance. The thermal conductivity of yttrium oxide is 27 W/(m·K).
Фосфорлар
Иттрий оксиді Eu:YVO4 және Eu:Y2O3 люминофорларын жасау үшін кеңінен қолданылады, олар түсті теледидар экранындағы қызыл түстің шығуына себеп болады.
Yttrium oxide is widely used to make Eu:YVO4 and Eu:Y2O3 phosphors that give the red color in color TV picture tubes.
Итрия лазерлері
Y2O3 – болашақты қатты күйдегі лазерлік материал. Атап айтқанда, иттербий допанталған лазерлер үздіксіз және импульстік режимдерде тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Қоздырулардың жоғары концентрациясы (1% шамасында) және нашар салқындату жағдайында лазерлік жиіліктегі эмиссияның сөнуі және лавинозды кең спектрлі эмиссия пайда болады. (Итрийге негіделген лазерлерді, сирек топырақ элементтерімен допантталған лазерлер үшін кеңінен қолданылатын кристалл орта – итрий алюминий гранатын (YAG) пайдаланатын YAG лазерлермен шатастырмау керек).
Y2O3 is a prospective solid state laser material. In particular, lasers with ytterbium as dopant allow the efficient operation both in continuous operation and in pulsed regimes. At high concentration of excitations (of order of 1%) and poor cooling, the quenching of emission at laser frequency and avalanche broadband emission takes place. (Yttria based lasers are not to be confused with YAG lasers using yttrium aluminium garnet, a widely used crystal host for rare earth laser dopants).
Газбен жарықтандыру
Минералдық иттрияның бастапқы қолданылуы және минералдық көздерден оны өндіру мақсаты, жасалма газдардың (алғашқыда сутегі, кейін көмір газы, парафин немесе басқа да өнімдер) жалынын адам көзіне көрінетін жарыққа айналдыру үшін газ шамдары мен басқа да өнімдер жасау процесінің бір бөлігі ретінде болды. Бүгінде бұл қолданыс дерлік тоқтатылды, ал торий және церий оксидтері мұндай өнімдердің негізгі құрауыштарға айналды.
The original use of the mineral yttria and the purpose of its extraction from mineral sources was as part of the process of making gas mantles and other products for turning the flames of artificially produced gases (initially hydrogen, later coal gas, paraffin, or other products) into human visible light. This use is almost obsolete thorium and cerium oxides are larger components of such products these days.
Тіс керамикасы
Иттрий оксиді соңғы буынғы металлсыз, порцелансыз тіс керамикасында цирконияны тұрақтандыру үшін қолданылады. Бұл өте қатты керамика, кейбір толық керамикалық қалпына келтірулерде берік негіз ретінде пайдаланылады. Стоматологияда қолданылатын циркония – цирконий оксиді, ол иттрий оксиді қосылуымен тұрақтандырылған. Стоматологияда қолданылатын цирконияның толық атауы – "иттриймен тұрақтандырылған циркония" немесе YSZ.
Yttrium oxide is used to stabilize the Zirconia in late generation porcelain free metal free dental ceramics. This is a very hard ceramic used as a strong base material in some full ceramic restorations. The zirconia used in dentistry is zirconium oxide which has been stabilized with the addition of yttrium oxide. The full name of zirconia used in dentistry is "yttria stabilized zirconia" or YSZ.
Микротолқынды сүзгілер
Иттрий оксиді иттрий темір гранаттарын жасау үшін де қолданылады, олар өте тиімді микротолқынды сүзгілер.
Yttrium oxide is also used to make yttrium iron garnets, which are very effective microwave filters.
Органикалық емес синтез
Иттрий оксиді – бейорганикалық қосылыстарды алу үшін маңызды бастапқы материал. Органометалл химиясы үшін ол шоғырланған тұз қышқылы мен аммоний хлоридімен реакцияда YCl3-ке айналады.
Yttrium oxide is an important starting point for inorganic compounds. For organometallic chemistry it is converted to YCl3 in a reaction with concentrated hydrochloric acid and ammonium chloride.
Жоғары температуралы қаптамалар
Y2O3 жоғары температураға төтеп беретін және уран сияқты белсенді металдар үшін тосқауыл қызметін атқаратын арнайы жабындар мен пасталарда қолданылады.
Y2O3 is used in specialty coatings and pastes that can withstand high temperatures and act as a barrier for reactive metals such as uranium.
Жылу радиаторлары
NASA ғарыш кеңістігінде радиатор ретінде қолдануға зерттеп жатқан Solar White деп аталатын материалды әзірледі, ол күн энергиясының 99,9%-дан астамын шағылыстыруы күтілуде (күн сәулесінің аз сіңірілуі және жоғары инфрақызыл сәуле шығару қабілеті). Жерден қашықта орналасқан және күннен 1 астрономиялық бірлік қашықтықтағы 10 мм қалыңдықпен жабылған шар температураны 50 К-ден төмен ұстай алады. Мұның бір қолданылуы – ұзақ мерзімді криогендік сақтау.
NASA developed a material it dubbed Solar White that it is exploring for use as a radiator in deep space, where it is expected to reflect more than 99.9% of the sun’s energy (low solar radiation absorption and high infrared emittance). A sphere covered with a 10 mm coating sited far from the Earth and 1 astronomical unit from the sun could keep temperatures below 50 K. One use is long term cryogenic storage.
Табиғи пайда болуы
2010 жылы жаңа минералдық түр ретінде бекітілген иттрияит (Y) – иттрияның табиғи түрі. Ол өте сирек кездеседі, Сибирьдегі Болшая Поля (Ланг ру) өзенінің алқаптық қорларындағы табиғи вольфрам бөлшектерінің ішінде ғана табылады. Химиялық құрамына қарай басқа минералдардың бір бөлігі ретінде йтрия оксидін 1789 жылы Йохан Гадолин алғаш рет Стокгольм қаласына жақын орналасқан Швецияның Йтерби кентіндегі кен орнынан сирек кездесетін жер минералдарынан бөліп алған.
Yttriaite (Y), approved as a new mineral species in 2010, is the natural form of yttria. It is exceedingly rare, occurring as inclusions in native tungsten particles in a placer deposit of the Bol’shaja Pol’ja (Lang ru) river, Prepolar Ural, Siberia. As a chemical component of other minerals, the oxide yttria was first isolated in 1789 by Johan Gadolin, from rare earth minerals in a mine at the Swedish town of Ytterby, near Stockholm.