Кіріспе

Американдық футбол формациясы

"Тілек сүйек" формациясы, қарапайым тілмен "сүйек" деп те аталады, американдық футболдағы шабуыл формациясы. Осы шабуыл стилі "тілек сүйек" шабуылы деп аталады. 2000-ші жылдардан бері қолданылып келе жатқан кеңейтілген шабуыл сияқты, "тілек сүйек" 1970-ші және 1980-ші жылдары университет футболындағы ең өнімді және жаңашыл шабуыл схемасы саналды.

Тарих

Рекордты кітаптарда Эмори Беллардтың 1968 жылы Техас штатында шабуылдық үйлестіруші ретінде тілек сүйегі формациясын жасағаны айтылса да, тілек сүйегінің тамыры 1950 жылдарға дейін жетеді. Барри Свицердің айтуынша, Форт-Уэрт, Техас штатындағы Уильям Моннинг орта мектебінің футбол жаттықтырушысы Чарльз “Спэд” Кейсон баяу фулбэк ойынға жылдам қосылуы үшін классикалық T формациясын алғаш рет өзгертті. Кейсон бұл формацияны “Моннинг T” деп атады. Беллард Форт-Уэрттің батысындағы шағын қауымдастықтағы Брекенридж орта мектебінде жаттықтырушы болған кезде Кейсонның тактикасы туралы білді. Мансабының басында Беллард бұрынғы Детройт Лайонз күзетшісі Окс Эмерсонның ұқсас тәсілін көрді, ол сол кезде Корпус-Кристиге жақын жердегі Элис орта мектебінің бас жаттықтырушысы болды. Шабуылдау желісінің жиі соққыларын болдырмау үшін Эмерсон бастапқы күзетшілердің бірін артқы қатарға көшіріп, қарсыластың қорғаныс желісіне қарсы жүгіруге мүмкіндік берді. Беллард сол кезде Эмерсонның ассистенті болды. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында жоғары мектептегі жаттықтырушылық мансабында Беллард Кейсон мен Эмерсонның негізгі тәсілдерін қабылдады, өйткені ол 1958 және 1959 жылдары Брекенридж үшін екі 3A Техас штатының чемпионатын жеңіп алды, ал 1966 жылы Сан-Анджело орталық орта мектебінде 4A штатының титулын жеңіп алды, тілек сүйегі сияқты опциялық шабуылды қолданды. 1967 жылы Беллардты Даррел Роял жалдап алды және бір жылдан кейін шабуылдық үйлестіруші болды. Техас Лонгхорнс командасы 1967 жылы 6–4 маусымда бір ойынға 18,6 ұпай жинады. Техас A&M-нің шабуылдық үйлестірушісі Бад Мур мен Джин Сталлингстің опциялық шабуылы 1968 жылғы Cotton Bowl Classic-те Bear Bryant-тың Алабама командасын жеңгеннен кейін, Роял Беллардқа үш адамнан тұратын үштік опциялық шабуыл жасауды тапсырды. Беллард өзінің ескі мектеп тактикасын Сталлингстің I слот формациясындағы үштік опциясымен және Билл Йёман жасаған Вирдің вариацияларымен, Гомер Райспен біріктіруге тырысты. Техас 1968 жылғы маусымның басында жаңа шабуыл схемасын енгізген кезде, Хьюстон Хроникасының спорт жазушысы Микки Херсковиц бұл “түйе сүйегі” сияқты көрінеді деп мәлімдеді; Роял келісті, бірақ атауын “тілек сүйегі” деп өзгертті. Роял тілек сүйегі идеясын тез қабылдады, бірақ ол бірден жұмыс істемеді, өйткені Лонгхорн жаңа қастандықпен бірінші ойынды теңестірді және Техас Техникалық университетіне қарсы екінші ойынның бірінші жартысына 21–0 есебімен түсті. Бұл Роялдың болашақта тілек сүйегінің табысына кілт болатын екі өзгерістің біріншісін жасауына итермеледі. Ол бастапқы квотербек Билл Брэдлиді, жаңа формацияның кілті болған оқу мен соғумен қиындыққа тап болған Джеймс Стритпен алмастырды, ол Лонгхорнның қайта оралуына жақын болды. Кейін, Техас Техникалық университетіне қарсы жеңілістен алынған фильмді талдап жатқанда, көмекші Стив Ворстердің шайқасқа тым ерте жететінін байқады. Ассистенттің ұсынысы бойынша Роял мен Беллард Ворстерді квотербектен бір қадам артқа шегініп бастады. Брэдлидің айтуынша, “Ворстерді артқа жылжытып, Джеймс келгенде, біз жай ғана жанып кеттік”. Техас келесі 30 ойында жеңіске жетіп, екі ұлттық чемпионатқа жол ашты. 1971 жылы Роял бұл шабуылды Bear Bryant-ке көрсетті, ол оған қатты ғашық болды, сондықтан оны Алабама штатында өз қосқандарымен толықтырды. Кейін Беллард Техастан кетіп, 1970 жылдардың соңында Техас A&M және Миссисипи штатын боулинг ойындарына баруға жетекшілік етті. Миссисипи штатында Беллард “сүйекті сындырып”, “қанатты сүйекті” енгізді, жартылай қорғаушылардың біреуін қанатты формацияға жылжытып, оны жиі қозғалысқа жіберді. Жеңіс сүйегінің тағы бір түрі флекс сүйек деп аталады. Иронияға орай, ең ұзақ уақыт бойы тілек сүйегін Техас емес, олардың қарсыластары Оклахома университеті қолданды, олар 1990 жылдардың ортасына дейін тілек сүйегінің түрлерін қолданды. Оклахома жаттықтырушысы Барри Свицерге кейбіреулер тілек сүйегін “жетілдіргені” үшін құрмет көрсетті, ал бұрынғы OU квотербегі Джек Милдрен Оклахома университетінің футбол жанкүйерлері оны “тілек сүйегінің құдасы” деп атайды. 1971 жылы Оклахома Sooners тілек сүйегі шабуылы NCAA бір маусымдағы бір ойынға 472,4 ярдты жылдамдықпен рекорд орнатты, бұл рекорд әлі күнге дейін сақталған. Тілек сүйегінің орындау мен тәртіпке, сондай-ақ ойын уақытын тоқтату қабілетіне сенуі, үнемі қарсыластарынан артық мөлшерде және жылдамдықпен ойнайтын бағдарламалар үшін таңдаулы нәрсе етеді, мысалы, үш әскери академия. Әуе күштері тілек сүйегінен опциялық ойынды қолдануда үлкен табысқа жетті. 1985 жылы Әуе күштері елде #2 орынға көтерілді, ұлттық чемпионат ойынына аз-кем жетпеді, бас жаттықтырушы Фишер ДеБерри басшылығында. Армия 1980 жылдар мен 1990 жылдардың басында бас жаттықтырушылар Джим Янг пен Боб Саттон басшылығында тілек сүйегін қолдануда табысқа жетті, бұл мектептің алғашқы төрт боулинг ойындарына (1984 жылғы Cherry Bowl-да Мичиган штатына қарсы 10–6 есебімен жеңіс; 1985 жылғы Peach Bowl-да Иллинойсқа қарсы 31–29 есебімен жеңіс; 1988 жылғы Sun Bowl-да Алабамаға қарсы 29–28 есебімен жеңіліс; және 1996 жылғы Independence Bowl-да Обернге қарсы 32–29 есебімен жеңіліс) және бағдарламаның екі 10 жеңіс маусымының біріншісіне әкелді. Фил Джек Доусон, сол кезде Мэн штатындағы Уэстбрук орта мектебінің бас жаттықтырушысы, Техас қолданып жүрген тілек сүйегі шабуылына қарсы тиімді қорғаныс жасады, оны “тірек қорғанысы” деп атады. Доусон Ара Парсегианмен хабарласып, оны 1971 жылғы Cotton Bowl Classic-те Техасқа қарсы оны қолдануға көндірді. Нотр-Дам Техасты 24–11 есебімен жеңді. Ұлттық футбол лигасының 1987 жылғы ереуіл маусымында Сан-Франциско 49ерс Нью-Йорк Гиантсқа қарсы 41–21 есебімен жеңіске жетіп, тілек сүйегін табысты қолданды. Жаңа квотербегінің колледждегі ұқсас формациямен таныстығы болғандықтан, жаттықтырушы Билл Уолш тілек сүйегін қолданды. Кливленд Браунс 2018 жылы Атланта Фэлконсқа қарсы 28–16 есебімен жеңіске жетіп, кәсіби деңгейде де тілек сүйегін қолданды. 2022 жылғы мәліметтерге сәйкес, тілек сүйегі және басқа да опциялық шабуылдар қазіргі кезде NCAA I дивизионының тек шағын саны бағдарламаларында ғана қолданылады, негізінен әскери академияларда, бірақ тілек сүйегінің принциптері әлі де қазіргі кездегі университет футболына әсер етеді. Пасты бағытталған Air Raid шабуылының бастапқы авторлары Майк Лич пен Хэл Мамме шабуылды жасау кезінде тілек сүйегінің принциптерін нақты қолданды. 2018 жылғы ESPN мақаласында, сол кезде Navy бас жаттықтырушысы болған Кен Ниуматалло, қазіргі кездегі кеңейтілген опциялық шабуылдар да концептуалды түрде тілек сүйегінен қарыз алғанын атап өтті. Кейбір жаттықтырушылар тілек сүйегінің қазіргі кездегі университет футболында да жұмыс істей алатынына сенімді. Олардың бірі – Свицер, ол аталған ESPN мақаласында 2016 жылғы Heisman Trophy жүлдегері Ламар Джексонды “тілек сүйегі үшін өте жақсы” квотербек деп атады, сондай-ақ, “олардың көптегені бар [мұндай формацияны ойнай алатын квотербектер], олардың барлығы да жылдам және шапшаң, сонымен қатар допты лақтыра алады. Олардың көптегені әртүрлі позицияларда ойнап жатыр”. Сол мақалада Лич былай деді: “Ешкім тілек сүйегін тоқтатып көрген емес. Адамдар тілек сүйегіне қызығуын жойды. Бірақ ешкім оны толығымен жеңген емес”. Олар сонымен қатар опцияға және ойын дизайнындағы шешім қабылдауға бейімділікке және төзімділікке (жаттығуды өткізіп алмауы керек) ие болуы керек. Фулбэк физикалық соққыға төтеп бере алуы керек, өйткені ол жиі допсыз соққы алады; сонымен қатар ол жылдам, тамаша төзімділікке және жақсы блокер болуы керек.

Жеті сүйекті шабуылдау

Жетісу сүйегі қорғасын блогы бар үштік опцияны орындау үшін жасалған. Опцияның мақсаты – бір қорғаушыны бөгемей-ақ жою. Идеал жағдайда қорғаушы екі шабуылдаушы ойыншыдан біреуін жоюды таңдауы керек. Бұл қос таңдау. Бұл опциялық шабуыл схемасы қорғаушыны допты алға жылжытатын екі шабуылдаушы ойыншының біреуін таңдауға мәжбүр етеді, содан кейін екінші шабуылдаушы ойыншыға допты алып жүруге мүмкіндік береді, бұл қорғаушы жасаған кез келген таңдауды «қате» таңдауға айналдырады. Қорғаушы ойыншының өзінің таңдауымен ойыннан шығуының нәтижесінде, әдетте сол қорғаушыны бөгеп тұратын шабуылдаушы ойыншы енді басқа қорғаушыны бөгеп, қорғанысқа құлап түсуді, квотербектің шабуылын, соғуын немесе қабылдаушыға пас беруді жабу үшін күшті қысым жасауға мүмкіндік алады. Осылайша, үштік опция екі қорғаушыны бөгемей-ақ жояды. Бұл екі шабуылдаушы сызықты әртүрлі қорғаушыларды бөгеуге мүмкіндік береді, көбінесе ішкі қорғаушыларды. Бұл QB-ға «оқу» үшін суға түсу кілті мен соғу кілтін анықтап беруге мүмкіндік береді және тек сыртқы қолдау қорғаушысын (әдетте қауіпсіздік) және терең өту бағытын орындайтын қорғаушыны қалдыруы керек. Пеппер Роджерс пен Гомер Смит «Футболдың Жетісу сүйегі T-құрамын орнату» еңбегінде: «Жеңілдеткіш блокермен үштік опцияны орындау – Жетісу сүйегі құрамының басты себебі» деп жазған. Жетісу сүйегінің және оның туындыларының табысына «қосымша блокер» концепциясы жетелейді. Бұрыш қорғаушысы сыртқы қабылдаушыны қорғайды. Қолдау/қауіпсіздік қорғанысқа көмектеседі және (көбінесе) ауыздықты қорғайды. Қорғаушы аяғы әдетте квотербекке шабуыл жасайды, ал қорғаныс тактигі фулбекке секіруді жүктейді. Бұл тапсырмалар ойын басталғанға дейін орындалуы керек, бұл қорғанысқа сегіз ойыншыны топтың екі жағына теңестіреді. Аталғандай, енді шабуылда басқа қорғаушыларды, әдетте ішкі жағынан бөгеп тастауға болатын желілер бар. Ойынның мақсаты – екі жақтағы бес қорғаушыны ұстап тұру. Осылайша, ойынға ең аз әсер ететін қорғаушы – офсайд бұрыш қорғаушысы немесе терең қауіпсіздік – жоба бойынша бұғатталмайды. Шабуылдаушы желілер енді ішкі жағынан блоктауға еркін, бірінші төменгі желіге және бірінші желіге ойынға кедергі келтіре алады. Эмори Беллард бірде: «Фулбектің қауіптілігін қорғанысқа қолдана алса, шабуыл дұрыс болады» деген. Содан кейін, жетекші блокер принципі күшке енеді. Жетекші блокер қорғаушы аяқты немесе қауіпсіздікті бөгеп тастауы мүмкін, содан кейін допты ұстап тұрған шабуылдаушы ойыншыға бірге-бірге мүмкіндік туады. Осы шабуылды тоқтату үшін қорғаныс блокты жеңуі немесе қорғаушыларды алаңға ағытуы керек. Бұл Жетісу сүйегін «толыққанды» шабуылға айналдырады. Шабуылда жүгіру ойынында бірге-бірге, ал пас беру ойынында ашық алаңда бірге-бірге мүмкіндіктерді алу жоспарланған. Жүгіруге көмектесуі және сонымен қатар пасқа қарсы қорғануы тиіс қауіпсіздік бұл шабуылда үлкен қысымға ұшырайды. Негізгі Жетісу сүйегі үштік опциясы алаңдағы әрбір қорғаушы үшін есеп береді. Әрбір қорғаушы негізгі ойын басталғанға дейін қауіп төндіреді. Негізгі ойынды асыра ойнауға немесе өтеуге шақыру бар, ал негізгі ойынды асыра ойнау немесе қате қадам жасау қорғанысты қателікті өтеуге ешкім қалмайтын қарсыластарға ашық қалдырады. Жетісу сүйегінде квотербек орталықтан допты алады, оның артында фулбек және екі жартылай қорғаушы (кейде «tailback» деп аталады) артта, біреуі сәл солға, екіншісі сәл оңға қарай орналасады. Төрт арқаның тізбегі кері Y немесе «жетісу сүйегі» пішінін құрайды. Әдетте бір кең қабылдаушы және бір тығыз ұшы болады, бірақ кейде екі кең қабылдаушы немесе екі тығыз ұшы да болуы мүмкін. Жетісу сүйегі жүгіруді жеңілдету үшін жасалған. Бұл квотербекке үштік опцияны сызықтың екі жағына оңай орындауға мүмкіндік береді. Квотербек бірінші кезекте бөгелмеген қорғаныс тактигін немесе сызықтық қорғаушыны оқиды. Ол оларды оқып, допты фулбектің ішегінен өткізеді. Егер қорғаныс тактигі/сызықтық қорғаушы фулбекті ұстауға тырысса, квотербек допты шығарып, келесі опцияны оқуға дейін сызық бойымен жүгіреді, әдетте қорғаушы аяғы/сыртқы сызықтық қорғаушы. Егер аяқ/сызықтық қорғаушы квотербекті ұстауға тырысса, доп артта қалған жартылай қорғаушыға жіберіледі. Жетекші жартылай қорғаушы – бұл жетекші блокер, әдетте сыртқы қорғаушыны, қауіпсіздікті немесе бұрышты блоктауға тырысады. Опция жағындағы тығыз ұш «аркамен» қауіпсіздікті бөгеу үшін босатылады.