Кіріспе

XIX ғасырдағы британдық палеонтолог Гарри Говьер Сили (18 ақпан 1839 – 8 қаңтар 1909) – британдық палеонтолог болған.

Ерте өмір

Сили 1839 жылдың 18 ақпанында Лондонда, алтын шебер Ричард Ховилл Сили мен оның екінші әйелі Мэри Говьердің екінші ұлы болып дүниеге келді. Әкесі банкротқа ұшыраған соң, Сили фортепиано жасаушылардың отбасында тұруға жіберілді. Он бір және он төрт жасында күндізгі мектепке барып, содан кейін екі жыл бойы фортепиано жасауды үйренді. Ол сондай-ақ Корольдік тау-кен мектебінде Томас Генри Хаксли, Эдвард Форбс және тағы басқа да көрнекті ғалымдардың лекцияларын тыңдады. 1855 жылы туысының қолдауымен Сили құқық білімін оқуға кірісті, бірақ көп ұзамай оны тастап, актуарий мамандығын таңдады. 1850-ші жылдардың соңында ол жұмысшылар колледжінде ағылшын тілі мен математиканы оқыды және колледж мұражайының хатшысы қызметін атқарды. Ол сондай-ақ Британ мұражайының кітапханасында жұмыс істеді, онда Сэмюэл Пикворт Вудвард оны геологияны зерттеуге ынталандырды. 1859 жылы Сили Кембридждегі Сидни Сассекс колледжінде оқуға түсті және Вудвардиан мұражайында Адам Седжвиктің ассистенты болып жұмыс істеді. Ол мұражайдың қазба жәндіктерінің коллекциясын жинақтауға көмектесті және жергілікті геологияны зерттеуді бастады. Сили 1863 жылы Сидни Сассекс колледжін бітіріп, 1868 жылы Сент-Джонс колледжіне оқуға түсті, бірақ академиялық дәреже алған жоқ. Ол Британ мұражайы мен Ұлыбританияның геологиялық қызметінде жұмыс істеуден бас тартып, өздігінен жұмыс істеуді жөн көрді. Мансабының соңында ол Кембридждегі Кингс колледжінде және Бедфорд колледжінде (Лондон) (1876) геология профессоры лауазымын қабылдады. Кейін ол Дулуич колледжінде геология және физиология бойынша лекция оқыды, ал Лондон Король колледжінде геология және минералогия профессоры болды (1896–1905). Ол Лондонның Кенсингтон ауданында қайтыс болды және Бруквуд бейіштесіне жерленді. 1872 жылы Бат қаласының тұрғыны Уильям Митчеллдің қызы Элеонора Джейнге үйленді. Олардың қызы Мод Артур Смит Вудвордқа тұрмысқа шықты.

Динозаврлар

Сили динозаврлардың екі үлкен топқа – Сауришия және Орнитишияға бөлінгенін, олардың таз сүйектері мен буындарының құрылысына сүйене отырып анықтады. Ол 1888 жылы бұл нәтижелерін жариялады, ал бұл лекцияны өткен жылы оқыған болатын. Оның замандастары – палеонтологтар динозаврларды аяқтарының құрылысына және тістерінің пішініне қарай түрліше жіктеген. Бірақ Силидің жіктеуі уақыттың сынағынан өтті, алайда кейіннен құстардың «құс жамбасты» Орнитишиядан емес, «кесіртке жамбасты» Сауришиядан тарағаны анықталды. Ол осы екі топтың айқын ерекшелігіне байланысты олардың жекелеп дамығанын айтты, бірақ 1980 жылдарға дейін кладистік талдаудың жаңа әдістері екі динозавр тобының да триасс кезеңінде ортақ ата-тегі болғанын көрсетпеді. Сили өмірі бойы динозаврлардың көптеген түрлерін олардың қазба қалдықтары бойынша сипаттап, ат берді. Оның птерозаврлар туралы «Ауаның айдаһарлары» (1901) атты танымал кітабы құстар мен птерозаврлардың дамуының параллель екенін көрсетті. Олардың ортақ тегі бар екені дәлелденді, себебі екеуі де археозаврлар тобына жатады, бірақ Сили ойлағандай жақын емес. Ол Ричард Оуэннің птерозаврларды суыққанды, баяу жылжымалы жаратылыстар деп сипаттауын қабылдамады және оларды жылықанды, белсенді ұшқыштар деп мойындады. Ол 1879 жылғы маусымда Royal Society-дің мүшесі болып сайланды, өйткені ол жорғалаулылар мен динозаврлар туралы жұмыстарын жасады және 1887 жылы Croonian лекциясын оқыды. Бірақ ол, бағажағы, Оңтүстік Африканың Кару жатағында жасаған құнды коллекцияларымен және Британдық мұражайының Табиғи тарих бөліміндегі Парейзаврдың керемет қаңқасымен және көптеген басқа Аномодонт жорғалаулыларының көрмесімен есте қалатын болар.