Кіріспе

Ағылшын крикет төрешісі, англикандық діни қызметкер Харольд Деннис "Дики" Берд (19 сәуір 1933 жылы туған) – ағылшын бұрынғы крикетші және халықаралық крикет төрешісі зейнеткерлікте. Ұзақ төрешілік карьерасы барысында ол өте жақсы төрешілік өнерімен және ерекше мінезімен ойыншылар мен көрермендердің арасында кең танылды. Берд Йоркшир және Лестершир командаларында оң жақта ойнайтын крикетші ретінде бірінші сыныпты крикетпен айналысты, бірақ 93 ойында бар болғаны екі жүздікке жетті. Оның карьерасын тізе жарақаты құртты, нәтижесінде ол 31 жасында зейнетке шығуға мәжбүр болды. Ол 66 тестілік матчта (сол кездегі әлемдік рекорд) және 69 бір күндік халықаралық матчта, оның ішінде 3 әлем чемпионаттарының финалында төрелік жасады. 2014 жылдың ақпан айында Йоркшир клубы 29 наурыздағы жылдық бас мәжілісінде Бердті клуб президенті етіп сайлауға дауыс беретінін хабарлады. Бердтің 1997 жылы жарық көрген автобиографиясы миллионнан астам данада сатылды.

Ерте өмір

Харольд Деннис Бёрд 1933 жылғы 19 сәуірде Англияның Йоркширдің Батыс Ридингі Барнслидегі Черч Лейн көшесінде дүниеге келді, бірақ екі жасқа толғанда отбасымен бірге Нью-Лоджке көшіп кетті, себебі оның үйі шаруашылық емес жерлерді тазалау жобасы аясында бұзылып жатты. Көміршінің ұлы болғандықтан, мектепте оны "Дики" деп лақап қойды. 1944 жылы Бёрд 11 плюс емтиханын сәтсіз тапсырып, Рали орта мектебіне оқуға түсті және 15 жасында бітірді. Біраз уақыт көмір шахтасында жұмыс істеді, бірақ ол оған ұнамай, тастап кетті. Оның орнына, ол спортта мансап жасауға бел буды.

Ойын мансабы

Түйегіне жарақат алғаннан кейін кәсіби футбол ойнау мүмкіндігінен айрылып, ол екінші сүйіктісі – крикетке бет бұрды. Барнслидегі карьерасының басында ол журналист және ток-шоу жүргізушісі Майкл Паркинсонмен бір командада клубтық крикет ойнады, олар өмір бойына дос болды; кейіннен оларға Джеффри Бойкотт қосылды. 1956 жылы Бёрд туған графтығы Йоркширге қосылды, бірақ ашық орынға үміткерлердің көп болуы да оған көмектеспеді. Шындығында, 1959 жылы Брэдфордта Гламорганға қарсы өткен матчта 181* ұпайдан тұратын өзінің алғашқы (және жалғыз) Каунти Чемпионатындағы ғасырын соққаннан кейін, тұрақты ашық орынды алған Кен Тейлор (Англия құрамасы үшін ойнап жатқан) болмағандықтан, ол келесі матчта Тейлордың халықаралық міндеттемелерден оралғаннан кейін құрамнан шығарылды. Бёрд сол маусымда тағы бес чемпионаттық матчта ғана ойнады (сонымен қатар MCC және Чемпион Каунти матчы), төрт матчты өзі ұнатқан ашық орынның орнына ортаңғы қатарда өткізді және маусымның көп бөлігін «он екінші ойыншы» ретінде өткізді – бұл оның соққысына сенімділік қалыптастыруға қолайлы жағдай емес еді. 1960 жылғы маусымның басталысында ол Лестерширге ауысты, онда бастапқыда командада тұрақты орынға ие болды. Бірінші маусымында (1960) ол 1000-нан астам ұпай жинады, соның ішінде Оңтүстік Африка құрамасына қарсы ғасыр соқты, бұл оның бірінші сыныптағы жалғыз ғасыры болды. Алайда, формасының төмендеуі, сенімсіздігі және тізе жарақатының қайталануы салдарынан ол құрамнан шығып, 1964 жылы соңғы матчын өткізді. Жалпы алғанда, 1956 мен 1964 жылдар аралығында Бёрд Йоркшир үшін бірінші сыныптағы крикет ойнады.

Қазылық қызметі

1970 жылы алғашқы округтік ойынында ойнады. Үш жылдан кейін ол өзінің алғашқы тестілік матчын – Англия мен Жаңа Зеландияның Лидстегі Хединглиде өткізіп, төрелік етті. Екінші төреші Чарли Эллиот болды, Англия бір иннингпен және бір ұпаймен жеңіске жетті. Бёрд сондай-ақ Вест-Индияның сол жаздағы саяхатындағы екінші және үшінші тестілерде төреші болды. Екеуі де қызықты болды: Эджбастондағы екінші тестіде Бёрд екі овер бойы боулерлер жағынан төрешілік етуге мәжбүр болды, Артур Фэгг Вест-Индия ойыншыларының мінез-құлқына наразылық білдіріп, төрешілік етуді жалғастырудан бас тартқанда, төрешінің көмекшісі квадрат аясында болды. Содан кейін, Лордста өткен үшінші тестіде ойын ИРА бомбасының қаупінен (кейіннен бұл жалған екені анықталды) тоқтатылды. Көпшілік алаңнан рекордтық жылдамдықпен шығып кеткен кезде, Бёрд пен ойыншылар алаңның ортасында отырды, өйткені бомбаның жоқ екенін білді. Бёрд сондай-ақ "қорқыту боулингісінің" анықтамасы бойынша өте қатаң болды, қысқа және жоғары толық доптардан, және ол мұндай әрекеттерге төзбейтінін анық көрсетті. Бёрд 1975 жылы алғашқы Крикет әлем чемпионатының финалында төреші болды. Вест-Индияның 17 ұпаймен жеңіске жеткенінен кейін алаңға жаппай шабуыл жасалды, көптеген ойыншылар мен төрешілердің ойын киімдерінің бөліктерін жанкүйерлер "ескерткіш" ретінде алып кетті. Бір жылдан кейін Бёрд Оңтүстік Лондондағы автобуста жолаушы болып бара жатқанда, кондуктордың өзіне ұқсас ақ бас киім кигенін байқап, одан қайдан алғанын сұрады. "Мырза Дикки Бёрд туралы естімедіңіз бе?" - деді ол. "Бұл оның бас киімі. Мен оны әлем чемпионатының финалында басынан алдым, бәріміз алаңға жүгірдік және мен жарысқа жеңіп алдым". 1980 жылы Лордста Англия мен Австралия арасындағы 100 жылдық мерейтойлық тестіде Бёрдтың егжей-тегжейлілігіне назар аударылды. Бұл матчтың сенбі күні күн көбінесе жағымды болғанмен, Бёрд пен оның төреші әріптесі Дэвид Констант өткен түнгі жаңбырдың салдарынан ойынды бастаудан бас тартты; ресмилердің айтуынша, алаңның кейбір бөліктері әлі де сумен жабылған. Ашуланған Мэрилебон Крикет Клубының (MCC) мүшелері Констант пен команда капитандары бесінші тексеруден кейін Ұзақ бөлмеге оралғанда онымен қақтығысты. Екі капитан, Иан Ботам және Грег Чаппелл, Константты қорғау үшін араласуға мәжбүр болды. Алайда, Бёрд сол кезде әлі де алаңда болған, оның өзінің кітабындағы оқиға туралы баяндамасы бойынша. Ойын 3:45-те басталғанда, полиция төрешілерді Ұзақ бөлмеден алаңға шығарып жіберді. Бұл Бёрдтың жағдайға байланысты ойынды тоқтатуға мәжбүр болған жалғыз жағдай емес: 1988 жылы Хединглиде Вест-Индияға қарсы тестіде түнгі жаңбыр ағын судың толып кетуіне себеп болды. Алаң жақсы болды, бірақ боулердің жүгіру жолағы төменнен сумен толып, су Кертли Эмброуздің буттарының үстінен көтеріліп, Бёрдтың буттарына да жетті, ол тексеру үшін жақындағанда, төрешілер ойыншыларды алаңнан шығарып, алаңды судан тазартуға мәжбүр болды. Бёрдтың күшті жақтарының бірі – ойынның кейбір жарысқан ойыншыларын басқару және олардың құрметін алу қабілеті, кейде оның жұқпалы юморын пайдалану арқылы. Ол эксцентрикалық екені де белгілі, сол күні королева келуі керек болғандықтан, ол жерге бес сағат бұрын келді. 1996 жылы соңғы тестісінің басында екі команда – Үндістан мен Англия – оның алаңға шығуына құрмет көрсетіп, сақшы тұрды, ал көпшілік оған тұрғылықты қол соқты. 1999 жылы Ходдер және Стоутон баспасында "Ақ бас киім және кепілдіктер – көп саяхаттаған төрешінің оқиғалары" атты жалғасы жарық көрді. Бёрд 18 жасқа дейінгі мүгедек балалардың спорттағы әлеуетін іске асыруға көмектесу үшін Дики Бёрд қорын құрды. Ол 1992 жылы "Бұл сіздің өміріңіз" бағдарламасында Майкл Аспелдің "Йоркшир Телевидениесінде" таң қалды. Бёрд "Trigger Happy TV" бағдарламасының бір эпизодында пайда болды. Ол 2010 жылы "Top Gear" бағдарламасында да пайда болды. Сол жылы ол BBC-нің "The Young Ones" бағдарламасына қатысты, онда жетісінші және сексенінші жастағы алты атақты адам қартаюдың кейбір проблемаларын жеңуге тырысты, 1970 жылдарға оралып. Сондай-ақ, ол "Heartbeat" телеарнасының 16-шы маусымының 7-ші бөлімінде қонақ ретінде пайда болды, крикет матчын төрешілік етіп. Бёрд 1986 жылы Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) және 2012 жылы Жаңа жылдық марапаттауда Британ империясы орденінің офицері (OBE) болып тағайындалды. Бёрд сонымен қатар Хаддерсфилд, Лидс және Шеффилд Халлам университеттерінен құрметті докторлық дәреже алды. 2000 жылы Бёрд Барнслидің бостандығы орденін алды. 1996 жылы Мэрилебон Крикет Клубының құрмет мүшесі атанды. 2009 жылы 30 маусымда Барнслидегі туған жеріне жақын жерде оның құрметіне орнатылған алты фут мүсін ашылды. Кейіннен оны бес фут биіктіктегі тұғырға қою арқылы көтерілді, бұл кешкі уақытта кешкі қонақтар атақты саусаққа орынсыз заттарды іліп қоюдан бас тарту үшін. 2014 жылы Йоркшир ККК президенті болып тағайындалған кезде Бёрд "Мен ешқашан әлемдегі ең керемет крикет клубының президенті болатынымды есімде ұстамадым" деді. 2021 жылдың наурыз айында Бёрд BBC-ге COVID-19 карантині кезіндегі жалғыздығы туралы айтты. Ол жаттығулар оның көңіл-күйін көтерудің кілті екенін айтты.

Төрешілік жазбалар

2021 жылға дейін Бёрд бір елдегі ең көп тестілік матчтарды – Англияда 54 матчты төрешілік етті, сондай-ақ Лордс стадионында (15) кез келген басқа төрешіге қарағанда көбірек тестілік матчтарда төрешілік еткен.