Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1997 жылы Дэвид Мамет түсірген фильм - "Алаялық".
1997 film by David Mamet
the confidence trick
Сюжет
Инженер Джо Росс табысты "процесс" ойлап тапты, оның нақты мәні ешқашан ашылмайды. Сент-Эстеф аралында демалып жүргенде ол бай бейтаныс Джулиан "Джимми" Деллмен танысады және компанияның жаңа хатшысы Сьюзан Риччидің қызығушылығын тудырады. Джимми Джоны Нью-Йорктегі Олимпиадалық деңгейдегі теннисші әпкесімен таныстыруды және оған бір затты жеткізуді сұрайды. Сьюзан Джомен бірге Нью-Йоркқа ұшақта отырып, "ешкімнің кім екенін білу мүмкін емес" және бейсана есірткі тасымалдаушылар туралы әңгімелейді. Кенеттен қорқып, заттың ішінде заңсыз нәрсе болуы мүмкін деп ойлап, ол оны ұшақта ашады, бірақ тек 1939 жылғы "Балдж теннис туралы" кітабының бір данасын табады, оны ашқанда зақымдайды. Үйге келген соң, ол кітаптың тағы бір данасын сатып алып, Джиммидің әпкесі тұратын үйге тастап, ал түпнұсқасын кеңсесінде сақтайды. Джимми Джоның бастығы, мырза Клейн, оның еңбегі үшін лайықты сыйақы бермейтінін айтады. Джимми Джоны кешке шақырып, оған Швейцариядағы банкте 15 швейцариялық франкпен есепшоты ашып береді. Оны мүшелік қажетті клубқа кешке шақырып, клубқа қосылу туралы куәлікке қол қойғызады. Кешкі ас дастарқанында ол Джоға компаниядағы "Процесске" қатысты мәселелер бойынша заңгермен кеңесуді ұсынады. Ол Джоны өзінің адвокатымен кездесуге шақырып, "Процесс" құжатының жалғыз данасын алып келуін өтінеді. Джо көп ұзамай Джиммидің әпкесінің жоқ екенін біледі және Джиммидің "Процессті" ұрлауға тырысатын алаяқ екенін түсінеді. Джо Пэт МакКунмен байланысады, ол Сьюзанның айтуынша ФБР агенті екен, және Сьюзан оның визиткасын сақтап қалған. МакКунның ФБР тобы оны Джиммиді ұстауға арналған операцияға тартады. Джоға Джиммимен жоспарланған кездесуі үшін сым орнату кезінде ФБР агенті оған "Испан тұтқыны" схемасы туралы түсіндіреді, Джимми осы схеманы Джоға қолданып келген. Джимми кездесуге келмеген кезде Джо МакКунның Джиммидің ойынының бір бөлігі екенін және "Процесс" ұрланғанын түсінеді. Джо жұмыс берушісіне және полицияға болған жағдайды түсіндіруге тырысады, бірақ Джимми өзінің "Процесін" жапондарға сатқанын көрсетіп, оны кінәлі етіп көрсетеді. Джимми оған ашқан швейцариялық банк шоты оның активтерін жасырғанын көрсетіп, ал клубқа қосылу туралы куәлікке қол қоюы Венесуэлада саяси баспана сұрауы болып шығады, алда АҚШ-пен экстрадиция келісімі жоқ. Полиция Джоға Джиммидің пәтерінің жалған екенін және клуб мүшелерінің бөлмесінің қарапайым мейрамхана екенін көрсетеді. Джо компанияның заңгері Джордж Лэнгті өлтіруде де айыпталады. Қашып жүргенде Джо Сьюзанмен қайта байланысады, ол оның айтқанына сенеді дейді. Джо аралдағы қонақүйдің бейнебақылау жүйесінің бар екенін еске түсіреді, бұл Джиммидің сол жерде болғанын дәлелдей алады. Сьюзан оны әуежайға апарып, аралға қайтады. Әуежайға бара жатқан жолда полиция тосқауыл қойғанын көргенде, ол оны Бостонға айдап баруға көндіреді. Бостон әуежайында Сьюзан Джоға ұшақ билеті мен камералық сөмке береді, ішінде қару бар екенін ол білмейді. Қауіпсіздікке кірмес бұрын, ол Джиммидің Джо жеткізуге тиіс кітапқа саусақ іздерін қалдырғанын түсінеді. Ол Сьюзанмен бірге әуежайдан кетеді, бірақ ол оған қарсы жұмыс істеп жатқанын әлі де түсінбейді. Олар кемеге билет сатып алып, үйлеріне қайтады. Сьюзан Клейнге кітап туралы хабарласу үшін телефон соққанда, Джо ұшақ билетімен паромға отыруға тырысады, бірақ билеттің Венесуэлаға екенін және оның алдалып отырғанын түсінеді. Кемеде Джимми кенеттен пайда болады және Сьюзан Джоға қарсы шығады; алаяқтықтың соңғы қадамы Джоның өлімі болады, ол өзін-өзі өлтіргендей көрінеді. Джимми "Процесстің" тағдыры туралы айтады және Джоға қаруын көтереді, бірақ АҚШ маршалдары, жапон туристері болып көрінген, оны уықтайды. Олар Джиммидің артынан бірнеше айдан бері келе жатқанын және мырза Клейннің барлық пайданы өзіне алу үшін бұл алаяқтықты жоспарлағанын айтады. Сьюзан Джодан мейірімділік сұрайды, бірақ ол оған "біршама уақыт бөлмеде" болу керектігін бейжай түрде жауап береді, яғни түрмеге қамалу керектігін.
Corporate engineer Joe Ross has invented a potentially lucrative "process", the precise nature of which is never revealed. While on a retreat on the island of St. Estèphe, he meets wealthy stranger Julian "Jimmy" Dell and attracts the interest of one of the company's new secretaries, Susan Ricci. Jimmy wants to introduce Joe to his sister, an Olympic class tennis player, in New York and asks him to deliver a package to her. Susan sits near Joe on the airplane back to New York, converses with him about how "you never know who anybody is," and talks about unwitting drug mules. Suddenly afraid the package might contain something illegal, he opens it on the plane, but finds only a 1939 edition of the book Budge on Tennis, which he damages while opening. Once home, he buys an intact copy of the book and drops it at Jimmy's sister’s building, keeping the original at his office. Jimmy suggests that Joe's boss, Mr. Klein, might not give him fair compensation for his work. Jimmy invites Joe to dinner, and seemingly on a lark opens a Swiss bank account for him with the token balance of 15 Swiss francs. Taking him to dinner at a club requiring membership, Jimmy has Joe sign a certificate to join. Over dinner, he advises Joe to consult legal counsel about his position in the company regarding the Process. He invites Joe to meet with his own lawyer, and tells him to bring along the only copy of the Process. Joe soon learns that Jimmy's sister does not exist, and realizes Jimmy is a con artist attempting to steal the Process. Joe contacts Pat McCune, a woman he met on the island who Susan told him was an FBI agent, and whose business card Susan had kept. McCune’s FBI squad enlists him in a sting operation to catch Jimmy. While fitting Joe with a wire for his planned meeting with Jimmy, an FBI agent explains the Spanish Prisoner con, a version of which Jimmy has been running on Joe. When Jimmy never shows up for the meeting, Joe realizes McCune is actually part of Jimmy's con game, and that the Process has been stolen. Joe attempts to explain what happened to his employer and the police, but finds that Jimmy has made it appear that he has sold his Process to the Japanese. The Swiss bank account that Jimmy opened for him makes it look as though he is hiding assets, and the certificate he signed to join the club turns out to be a request for political asylum in Venezuela, which has no extradition treaty with the United States. The police show Joe that Jimmy's apartment is a façade, and that the club's members only room was a normal restaurant. Joe is also framed for the murder of the company lawyer, George Lang. On the run, Joe reconnects with Susan, who says she believes his story. Joe remembers that the hotel on the island maintains video surveillance, which could prove that Jimmy was there. Susan takes him to the airport so he can fly back to the island. Seeing a police roadblock on the way to the airport, she convinces him to drive to Boston. At the airport in Boston, Susan gives Joe a plane ticket, and a camera bag, which unbeknownst to him contains a gun. Before passing through security, he realizes that Jimmy left his fingerprints on the book Joe was to deliver. He leaves the airport with Susan, still not realizing she is working against him. They purchase ferry tickets to return home. While Susan leaves to call Klein to inform him about the book, Joe attempts to board the ferry with the plane ticket, only to realize the ticket is for Venezuela, and that he was being set up. On the ferry, Jimmy suddenly appears and Susan turns on Joe; the final step of the con will be Joe's death, made to appear as a suicide. Jimmy reveals what he has done with the Process, and turns his gun on Joe, but is tranquilized by US Marshals pretending to be Japanese tourists. They reveal that they have been following Jimmy for months, and that Mr. Klein plotted the con to keep all the profits for himself. Susan asks Joe for mercy, but he nonchalantly tells her she must "spend some time in [her] room", meaning prison.
Диалог
Дэвид Мамет өзінің диалогтарымен танымал, олар толық емес сөйлемдермен, жағымсыз тілмен, кекешпен, қайта бастаумен және үзілістермен сипатталады; бұл «Мамет сөйлеуі» деп аталады. Роджер Эберт былай деп жазады: «Оның кейіпкерлері көбінесе әлемге күдікпен қарап, қате түсінілгеннен қорқып, ойларын айтуға тартынады: қорғаныш ретінде олар нақты заң тіліне үңіліп, ежелгі мақалдарды сиқырлы дұға ретінде жасайды. Көбінесе олар диалогтарын төрт әріпті сөздермен толықтырады, бірақ «Испан тұтқынында» бірде-бір арсыздық жоқ, және біз Маметтің мақтанышпен күлімсіреп, алғашқы PG рейтингін алғанын көріп тұрмыз». Эндрю Саррис: «Маған «Испан тұтқыны» ұнады, себебі Маметтің санасындағы қарапайым жанрлық ойын-сауық ретінде, ол оның соңғы фильмдері мен пьесаларындағы мақтаншылдықтан және әдемілікке құмарлықтан құтылуға мүмкіндік берді, онда оның құпия фразалары мен ойшаң үзілістері зұлым қоғамдағы психикалық үрей мен моральдық құлдырауды білдіруі керек еді. Мамет мырзаның тым сезімтал көрінбеу және естілмеу арқасындағы Пинтерлік сөйлеу ырғақтары, «Гленгарри Глен Росс» (1984 жылы сахнада, 1992 жылы экранда) бері қазіргі өмірдегі кең таралған паранойяны бейнелеуде ешнәрсеге жете алмады. Мамет мырзаның оқиғасының бұрылыстарын тамашалау үшін, адам номиналды басты кейіпкерден ажырауы керек. Бұл кейіпкерге оның жұмыс берушілері мен серіктестерінің жалған әуесқойлық сөйлеу ырғақтары мен материалистік құндылықтарын бөлісу арқылы қол жеткізіледі. Джо өзінің бастығы Клейнге (Бен Гаццара) сенбейді, ол Джоның уайымдауға ештеңесі жоқ екенін қайта-қайта айтады, бұл қаскөй Мамет тілінде Джоның уайымдауға көп нәрсесі бар екенін білдіреді». Крис Грунден Film Journal International журналында былай деп жазды: «Дэвид Маметтің жаңа фильмінде жазушы-режиссердің танымал диалогы бар, бірақ оның бұрынғы «Ойын үйі» фильміндегідей, фильмнің стильді тілі (кейбір Мамет сценарийлерінде шаршатуы мүмкін) басынан аяғына дейін қызықтыратын, ақылды алдау сюжетімен үйлеседі».
David Mamet is famous for his dialogues, which are characterized by incomplete sentences, foul language, stutters, restarts, and interruptions; it is known as "Mamet speak". Here, Roger Ebert observes, "His characters often speak as if they're wary of the world, afraid of being misquoted, reluctant to say what's on their minds: As a protective shield, they fall into precise legalisms, invoking old sayings as if they're magic charms. Often they punctuate their dialogue with four letter words, but in The Spanish Prisoner there is not a single obscenity, and we picture Mamet with a proud grin on his face, collecting his very first PG rating". Andrew Sarris wrote, "I liked The Spanish Prisoner because its very lightness in Mr. Mamet's mind as a minor genre entertainment enabled him to escape the pomposity and pretentiousness of recent Mamet movies and plays in which his cryptic phrases and ponderous pauses were supposed to suggest all sorts of psychic panic and moral havoc in a malignant society. By disdaining to look and sound like anything overly serious, Mr. Mamet's Pinteresque speech rhythms succeed as nothing since Glengarry Glen Ross (1984 on stage, 1992 on screen) in capturing something pervasively paranoid in contemporary life. To enjoy the twists and turns in Mr. Mamet's puzzle like plot, one must remain detached from the nominal protagonist. This is accomplished by having the character share the faux naïf speech rhythms and materialistic values of his employers and his business associates. Joe doesn't trust his boss, Klein (Ben Gazzara), who keeps reiterating that Joe has nothing to worry about, which in malicious Mamet speak, means that Joe has a lot to worry about". Chris Grunden wrote in Film Journal International: "David Mamet's new film features the writer director's trademark staccato dialogue, but, as in his earlier House of Games, the film's stylized language (which can become wearying in some Mamet scripts) is matched with a confidence scam plot that's almost dizzyingly complex, and is completely absorbing from start to finish".
Қабылдау
Роджер Эберт "Испания тұтқынына" төрт жұлдыздың үш жарымсын берді, оны "тамаша" деп атап, Альфред Хичкоктың туындыларымен салыстырды. Крис Грунден Film Journal International журналында фильмді Хичкоктің "Поезддегі бейтаныстар" және "Көп білетін адам" фильмдерімен салыстырды: "Бір жерде Альфред Хичкок күлімсіреп тұр, себебі "Испания тұтқыны" – соңғы жылдардағы маэстроның ең тартымды, күрделі құрметі. Кэмпбелл Скотт жастық мақтанышын дәл мөлшерде көрсетеді, ол оны алаяқтап ойнау жоспарына ілігіп, біртіндеп құлдырайды. Мартиннің тым салқынқанды, есептеп жасалған қауіпті ойыны, құпиялы Джимми Делл рөлінде, Скотттың "алтын бала" бейнесімен керемет үйлеседі. Күшті актерлік құрамда Барбара Тулливердің монтажы өте шебер, фильмнің қарқыны бір сәт те төмендемейді, ал Картер Бервеллдің музыкасы керемет көңілді және әсерлі. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 61 сыннан 89% рейтинг берілді, консенсус бойынша: "Испания тұтқыны" режиссер Дэвид Маметтің жанкүйерлері күткендей – көрермендерді ойландырып, көңіл көтеретін ақылды, берік драма."
Roger Ebert gave The Spanish Prisoner three and a half out of four stars, calling it "delightful" and comparing it to works of Alfred Hitchcock. Chris Grunden of Film Journal International compared the film to Hitchcock's Strangers on a Train and The Man Who Knew Too Much: "Somewhere Alfred Hitchcock is smiling, for The Spanish Prisoner is the most deliciously labyrinthine homage to the master of suspense in recent years Campbell Scott elicits just the right amount of youthful vanity, which gradually crumbles as he gets increasingly entrapped in the scheme to play him for a fool. Martin's supremely cool, calculatingly menacing turn as the enigmatic Jimmy Dell neatly contrasts Scott's golden boy image. The strong supporting cast features fine work Barbara Tulliver's editing is crisp—the pacing never flags for a moment—and Carter Burwell's score is fabulously moody and evocative". On Rotten Tomatoes, the film holds a rating of 89% from 61 reviews with the consensus: "The Spanish Prisoner delivers just what fans of writer director David Mamet expect: a smart, solidly constructed drama that keeps viewers guessing and entertained along the way."
Марапаттар
Сценарийі үшін Дэвид Мамет «Ең үздік киносценарий» номинациясы бойынша Эдгар Алан По сыйлығына және «Ең үздік сценарий» номинациясы бойынша Independent Spirit Award сыйлығына ие болды.
For his screenplay, David Mamet was nominated for an Edgar Allan Poe Award for Best Motion Picture Screenplay, and an Independent Spirit Award for Best Screenplay.