Кіріспе

Арнайы жағдайларда қолданылатын гольф таяқшасының түрі

Гольф спортында клин – арнайы қолдану жағдайлары үшін жасалған гольф таяқшаларының темір тобының бір бөлігі. Клиндердің темірлері ең жоғары бұрышқа, ең қысқа саптарға және ең ауыр бастарына ие. Бұл мүмкіндіктер ойыншыға қысқа қашықтықтағы дәл "лаб" соққыларын жасауға, допты жасыл алаңға немесе қауіпті немесе қиын жерден шығаруға көмектеседі. Сонымен қатар, клиндер өзгертілген табандарымен жасалған, бұл ойыншыға құм, лай және қалың шөп сияқты жұмсақ беттерде таяқша басын жылжытуға көмектеседі, соның арқасында еніп кеткен немесе тіпті көмілген допты алуға болады. Клиндер әртүрлі конфигурацияларда келеді және әдетте төрт санатқа бөлінеді: питчинг клиндері, санды клиндері, саңылау/жақындау клиндері және лоб клиндері.

Тарих

Клиндер класы жұмсақ қонулар үшін және қысқа соққылар жасауға арналған жақсы клубтың қажеттілігінен туындады. 1930 жылға дейін қысқа "жақындау" соққылары үшін ең жақсы клуб "ниблик" болды, ол қазіргі 9 темірге немесе көлбеулігі жағынан клинге шамалас еді; алайда, бұл клубтың дизайны – жалпақ, бұрышты беті және дерлік "табаны" болмауы, оны құмда және басқа жұмсақ қонуларда қолдануды қиын етті, себебі ол жұмсақ шөпке қазуға бейімділігімен ерекшеленді. Бункерлік соққылар үшін ең көп қолданылатын клуб "жиггер" деп аталды; ол бүгінгі кездегі питчинг клинге ұқсас қолданылды және сондай-ақ қысқа шахтасы болды, бірақ оның көлбеулігі сол кездегі "машиге" жақын болды (қазіргі 4 темірге тең). Төменгі көлбеулік клубтың жұмсақ қонуларға "қазылып" кіруіне жол бермеді, бірақ төменгі ұшыру бұрышы және құм арқылы допты "қазып" шығаруға клубтың қарсылығы осы клубпен бункерден шығуды өте қиын етті. Клуб сондай-ақ жасылға жақын бункерден жақындау үшін де идеалды емес еді, себебі осы клубпен жасалған чип-шот көбінесе қашықтығының көп бөлігін домалап өтетін. Қазіргі кездегі құм клин, алғаш рет клин деп аталған клуб, Джин Саразен Ховард Хьюздің жеке ұшағында ұшқаннан кейін жасады. Саразен ұшу кезінде көтерілуге көмектесетін қанаттардағы жапсырмаларды байқады және осыған ұқсас нәрсені жоғары көлбеулі гольф таяқшасына жасауға болады деп болжады, бұл клуб басын кесіп, құмнан шығуына көмектеседі (допты бірге алып шығады). Ол 1931 жылы алғашқы прототипін жасады: нибликке қосымша қорғасын қосып, массасын арттырды, содан кейін табан бұрышын жер бетінен шамамен 10 градусқа дейін реттеді, бұл клуб басын құмға тым терең қазудан немесе сырғып өтуден (секіруден) сақтау үшін оңтайлы бұрыш екенін анықтады. Нәтижесінде пайда болған клуб басының пішіні жоғары көлбеулі темірлердің пышақ тәрізді пішініне қарамай, шамамен клиноподобный болды, сондықтан да осылай аталды. Ол өзінің жаңа клубын 1932 жылғы Британдық ашық чемпионатына алып келді, бірақ оны заңсыз деп жариялаудан сақтау үшін биліктен жасырды. Содан кейін ол 1932 жылғы АҚШ Ашық чемпионатында 66 ұпай жинап жеңіске жетті, бұл турнир рекорды шамамен 30 жыл бойы сақталды. Саразеннің жаңа клубы, кең, бұрышты табанымен қоса, R&A және USGA органдарымен заңды деп танылды, ал клубтың өзі және оның негізгі дизайн тұжырымдары басқа гольфшылар мен клуб өндірушілер тарапынан кеңінен көшірілді. 20-шы жылдардан 40-шы жылдарға дейін темірлер стандартталған сайын, құм клиннің кең табаны басқа орта және жоғары көлбеулі темірлерге масса қосу үшін көшірілді, бұл білік ұзындығының біртіндеп қысқаруын өтеді, соның салдарынан барлық темірлерде бірдей сезімді қамтамасыз етеді. Ең жоғары көлбеулі темірлер ең көп қосымша салмақ алды, нәтижесінде ең кең табандары болды, бұл клубтарға құм клинге ұқсас клиноподобный пішін берді. Бұл жоғары көлбеулі темірлерді "клин" деп атауға әкелді, олардың табаны қаншалықты секіруге мүмкіндік берсе де. Клиндер және гольфшының "қысқа ойыны" кәсіби ойыншылар мен жаттықтырушылар үшін өте маңызды сала ретінде мойындалды. Қарапайым математикалық есептеулерге сүйенсек, екі пут негізінде ойықтың пар саны және допты жасылға жеткізу үшін кем дегенде бір қосымша соққы қажет болғандықтан, жақсы гольфшы пар 72 курсында жасылға және/немесе тесікке түсу мақсатымен 54 соққыға дейін соғуы мүмкін; раундта жасалған соққылардың үштен бірі ғана ағашпен немесе ұзақ темірмен жасалады, негізгі мақсат – қашықтық. Ойыншы "жасылға" түспеген жағдайда (яғни екі пут үшін доп жасыл түсте қалмайды), оның орнына пут ретінде қолданылатын соққылар жақынға жеткізу үшін пайдаланылуы керек, сондықтан допты бір путпен парға жеткізу үшін (чип-шот пен путтың комбинациясы "жоғары және төмен" деп аталады) немесе тіпті чип-шотпен жасалған құс немесе бүркіт үшін бағыты мен қашықтығы өте дәл болуы керек. Тіпті турнирлік гольфшылар да бір раундта орташа есеппен 6 жасыл түске түспейді, бұл чип-шоттарды және басқа да жақын соққыларды, әдетте клиндермен жасалатындарын, одан да маңызды етеді. Нәтижесінде, 80-ші жылдардың ортасынан бастап ойыншыларға қол жетімді клиндердің саны 2-ден (питчинг және құм) 5-ке дейін өсті (қашықтықты, лобты және ультра лобты қосу), олардың көпшілігі қазір көптеген көлбеуліктер мен секірулерде бар, бұл ойыншыға қысқа ойынды өз қажеттіліктеріне сәйкес келетін клиндермен "жақсарту" мүмкіндігін береді. Кейбір жағдайларда, жоғары дәрежедегі бейімдеуге байланысты компаниялар әр клубтың дәстүрлі атауларын алып тастады, оның орнына әр клубтың көлбеулігі мен секіру бұрышын ғана көрсетеді. Мысалы, 52 8 клиннің көлбеулігі 52 градус, ал секіруі 8 градус болады, бұл оны әдетте "қашықтық клин" класына жатқызады. Көптеген ойыншылар курста үш немесе төрт клин алып жүреді, кейде одан да көп, әдетте ұзақ темірлерінің немесе жоғары көлбеулі fairway wood-тарының бірін немесе екеуін құрбан етеді, 14 клуб лимитін сақтау үшін. Жаңа клиндердің дизайны, әсіресе құм клин, табан пішінін сәл өзгертті, бұл тігізгіш жағындағы (hose side) секіруді азайтуға және қисық алдыңғы жиекті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл жаңа пішін гольфшыға чип-шоттарды жасылға "жабыстыруға" немесе тіпті кері домалатуға мүмкіндік береді, тігізгіш жағындағы кең табан клубтың табанының адресте көтерілуіне немесе қосымша бұрыш тым көп секіруге жол бермейді. Жақында USGA және R&A ұйымдары арқалық спинге ұлғайтатын 'квадратты' ойықтары бар клиндердің сатылуын тыйым салған (бірақ кейбір ескі дизайнды сақтауға рұқсат берген), бұл клиндерге сұраныстың өсуіне және ойықтары бар дизайнды сатып алуға асығуға себеп болды. Сату 2010 жылы 23% өсіммен рекордтық деңгейге жетті, ал клиндердің бағасы клуб бағасын $97-ға дейін көтерді (бұрынғы $25-$75 аралығында болған).

Қалқымалы клин

Атқаратын клин – аталатын клиндердің ішіндегі ең төменгі лофтыға иесі, түрлі қысқа қашықтықтағы соққыларды орындау үшін қолданылады. Қазіргі заманғы атқаратын клиннің лофты шамамен 48° (нақты лофт клуб жасаушыдан және ойыншының таңдауына қарай өзгереді) және аз немесе мүлдем "секіру" (табанның жерге қатысты бұрышы) жоқ. Атқаратын клин – бұрынғы қолданыстан тоқтатылған, жоғары лофтыға ие, пышақ тәрізді "ниблик" клунының вариациясы. 1930 жылдардың ортасы мен соңында ескі атау жүйесі орнына сандармен белгіленген жиынтықтар келгенде, лофт бұрыштарының стандартизациясы нибликтің әдеттегі лофт диапазонының екіге бөлінуіне әкелді, нәтижесінде 9-шы темір (сол кездегі лофты шамамен 48–50°) және шамамен 52–54° лофтыға ие жаңа клуб пайда болды. Кейбір өндірушілер, мысалы, MacGregor, сандармен белгілеу жүйесін сақтап, осы клубты "10-шы темір" деп атады, ал басқалары "қысқа ойын" мүмкіндігін пайдаланып, осы клубты "атқаратын клин" деп атап, оны жақында ғана пайда болған құмдық клинмен және оның жақын қашықтықтағы соққыларға ұқсас қолданылуымен байланыстырды. Қазіргі кезде "атқаратын клин" терминін барлық өндірушілер мен ойыншылар осы клубты сипаттау үшін қолданады; Karsten Manufacturing (PING брендінің өндірушісі) өздерінің атқаратын клиндерін жай ғана "W" деп белгілейді ("wedge" сөзінің қысқартылған түрі). Қазіргі заманғы атқаратын клин көбінесе фервейден немесе дөңгелектен 100 мен 125 ярд аралығындағы қашықтықты талап ететін "жақындау" немесе "жатып алу" соққылары үшін қолданылады (нақты қашықтық, кез келген гольф клубының қашықтығы сияқты, клубтың нақты дизайны, ойыншының шеберлігі, серпіліс жылдамдығы және алаңның жағдайы сияқты бірнеше факторларға байланысты өзгереді). Сонымен қатар, доп құмға терең сіңбеген жағдайда және ойыншыға құмдық клинінен гөрі үлкен қашықтық қажет болғанда, оны бункерден доп ойнау үшін де қолдануға болады. Ықшам "чип-шот" қозғалысымен атқаратын клин 30–70 ярд аралығында жоғары дәлдікті соққыларды жасауға мүмкіндік береді, ал путинг тәрізді қозғалыспен осы клубты дөңгелектен немесе шеттен жасыл алаңға "секіріп-жүгіру" соққыларын орындау үшін пайдалануға болады.

Ауыс клин

Ауыс клин – бұл питчинг клинінен кейін келетін, көтерілу бұрышы жоғарырақ клин және әдетте осыған ұқсас қолданылады. Бұл салыстырмалы түрде жаңа клин болғандықтан, оның мақсаты мен дизайны бойынша ең аз стандартталған. Алайда, ауыс клиннің көтерілу бұрыштары шамамен 52° шамасында орналасқан және олардың серпілісі орташа деңгейде болады. Ауыс клин тұжырымы қазіргі заманғы "қуыс артқы" темірлердің берілген көтерілу бұрышы үшін жоғарырақ ұшыру бұрыштарының нәтижесінде темірлердің көтерілу бұрыштарының төмендеуінен пайда болды, сондай-ақ, әуесқой ойыншылардың қашықтық ауқымын кеңейту тілегінен туындады. Питчинг клині шамамен 50–52°-дан 45–48°-ға дейін төмендетілді, бірақ құм клиннің көтерілу бұрышы 54–58° деңгейінде сақталды, себебі оның дизайны құмды кесіп өтуге тиімді болуын қамтамасыз етеді. Бұл питчинг және құм клин арасында шамамен 8–10° "аралық" тудырады, бұл осы екі клуб арасындағы қашықтықта 40 ярдқа дейін айырмашылықты тудыруы мүмкін. Осы "аралықты" толтыру үшін кейбір гольфшілер 50–54° көтерілу бұрышы бар қосымша клин алып жүруді бастады. Бұл клуб көбінесе ойыншының ескі "бұлшықетті артқы" жиынтығынан алынған 9 темір болатын, бірақ бұл практика кеңінен таралған сайын, өндірушілер осы рөлге арналған арнайы клин жасауды бастады. Клуб жасаушылар бұл клубқа "жақындау клин" (Callaway), "шабуыл клин" (TaylorMade), "қос клин" (Cleveland) және "қосымша клин" (Karsten Manufacturing PING) сияқты әртүрлі атаулар берді, бірақ "ауыс клин" термині әдетте осы жалпы көтерілу бұрышындағы клинды сипаттау үшін қолданылады және Adams Golf сияқты кейбір өндірушілер де осы терминді қолданады. Кейбір клиннің сипаттамасы тек оның көтерілу бұрышы мен серпілісі арқылы анықталады; мысалы, "52 8" клин – бұл 52° көтерілу бұрышы және 8° серпілісі бар ауыс клин. Ауыс клиннің дизайнының ерекшеліктері басқа клинге қарағанда әртүрлі үлгілер арасында көбірек өзгешеленеді, себебі бұл клуб жаңа және оның дәстүрлі мақсаты толық анықталмаған. 52° номиналды көтерілу бұрышымен, ауыс клин ойыншы әдетте питчинг клинін қолданатын кез келген соққы үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ одан аз қашықтық қажет болса; ауыс клинмен жасалған толық соққы шамамен 90–110 ярдты ұшып өтеді, бұл көптеген факторларға байланысты өзгеруі мүмкін. Әртүрлі ауыс клин арасындағы негізгі айырмашылық – серпіліс бұрышы; әдетте, клубтың серпілісі неғұрлым жоғары болса, оның жұмсақ және биік шөптердегі өнімділігі жақсырақ болады, бірақ қатты немесе тығыз шөптерде нашар жұмыс істейді, және керісінше. Көптеген ойыншылар 5° мен 8° аралығындағы серпілісті қолданады, бұл клубты көршілес питчинг және құм клиннің сипаттамаларын біріктіреді, оны белгілі бір бункерлік соққылар үшін пайдалануға мүмкіндік береді, бірақ оның қатты жердегі пайдалылығын төмендетпейді. Алайда, ауыс клин 48–56° көтерілу бұрышымен және 0°–12° серпіліспен қол жетімді, бұл ойыншыға өзіне қажетті сипаттамалары бар клубты таңдауға мүмкіндік береді.

Құм қиы

Құм клин – құм бункерлері сияқты жұмсақ беттерден допты ойнауға көмектесетін, арнайы дизайны бар гольф клубының бір түрі. Оның көлбеу бұрышы шамамен 56°, ал "серпіліс" бұрышы – 10° шамасында. Джин Саразен 1932 жылы өткен Британ және АҚШ ашық турнирлерін, құмда ойнауға арналған жаңа клубымен жеңіп алды. Ол қазіргі заманғы құм клинін ойлап тапқан адам ретінде танылады. Ол ниблик (9 темір) алып, алдыңғы жиегінің астына қосымша металл қосып, клубтың кең және ауыр табанын жасады, содан кейін табанның жерге қатысу бұрышымен тәжірибелер жүргізді. Нәтижесінде пайда болған клубтың пішіні үшбұрышты болды және терең немесе еңісті бункерлерден шығу үшін жақсы көлбеу бұрышын ұсынды (бұрын бункерлік соққылар үшін қолданылатын, көлбеу бұрышы төмен "жиггерден" айырмашылығы), сонымен қатар, ниблик сияқты жұмсақ құмға "сіңіп" кетпейтін еді. Қазіргі заманғы құм клиндері әлі де жоғары масса, жоғары көлбеу бұрыш және серпіліс бұрышы қағидаларын қолданады, бірақ қазіргі заманғы құм клинінің басы бұрынғы үлгілерге қарағанда әлдеқайда ауыр, 40 унция (2,5 фунт, 1,13 кг) дейін жетеді, көптеген гольф алаңдарында кездесетін қатты құмды аралап өту үшін. Шафт ұзындығында да айырмашылықтар болуы мүмкін; кейбір құм клиндері жоғары көлбеу бұрыштар үшін шафт ұзындығының жүйелі түрде қысқаруына сәйкес келеді, ал көптеген құм клиндері көршілес көлбеу бұрыштарға қарағанда ұзын болады. Бұл ойыншыны құм клинімен "көп соққы" жасауға (клубы допқа тимес бұрын жерге тиеді) итермелейді, бұл әдетте қатты бетте жаман, бірақ жұмсақ құм бункеріне көмілген доп үшін клуб басын доптың астына толығымен өткізіп, оны шығаруға мүмкіндік береді. Мұндай соққыдан пайда болатын құмның тіршілігін Саразен "жарылыс соққысы" деп атады және теледидардағы гольф жарыстарында жиі көрінеді. Аты айтқандай, құм клині көбінесе допты бункерден шығару үшін қолданылады. Алайда, оны осы мақсатта пайдалы ететін ерекшеліктер басқа жұмсақ беттерде де, мысалы, қалың шөпте, сулы жерде немесе лайда да тиімді. Жоғары серпіліс бұрышы қатты бетте қолдануды қиын етуі мүмкін (табан клубтың алдыңғы жиегін көтеріп, ойыншы допты жиегімен соғуына әкелуі мүмкін; "жіңішке" немесе "құрғақ" соққы), оны кез келген басқа "қысқа темір" сияқты қолдануға болады; "толық соққы" жасағанда тәжірибелі гольфші 80 мен 100 метр аралығында құм клинімен соғуға болады, ал қысқа соққы жасағанда құм клині 20 мен 60 метр аралығында қысқа "лоб" жасауға мүмкіндік береді.

Лобтық клин

Лоб-кейн – бұл гольф клубы, оның көлбеуі шамамен 60° және ол әдетте ойыншының қапшығындағы ең жоғары көлбеуге ие. Ол допты өте жоғары бұрышпен ұшыруды, қысқа қашықтыққа тасымалдауды және/немесе соққыдан кейін домаланудың болмауын талап ететін арнайы соққылар үшін қолданылады. Бұрынғы НАСА физигі және гольф жаттықтырушысы Дейв Пелц 1980-ші жылдары лоб-кейнды қазіргі заманғы гольф алаңдарына жауап ретінде ойлап тапты, олар ойынға қосымша қиындық қосу үшін жақындауды қиындату үшін жасалған. Мұндай алаңдар көбінесе фервейден жоғары орналасқан, дәстүрлі алаңдарға қарағанда тегіс емес және көбірек толқындарға ие, сондай-ақ кейбір немесе барлық жағынан қауіпті нысандармен қоршалған. Бұл алаңдарға допты тікелей алаңның жанындағы лункаға өте дәл түсіретін және доптың бейімсіз бетке домалануын немесе лункадан тысқары қауіпті нысанға кетіп қалуын болдырмау үшін допты алаңға "жабыстыратын" соққы қажет. Ол мұндай соққыны орындау үшін төменгі немесе орташа секіруі және 60° көлбеуі бар жаңа клубты ұсынды. Кәсіби гольфшы Том Кайт мұндай клубты қолданған алғашқы ойыншылардың бірі болды және басқа кәсіби және әуесқой ойыншыларды оның үлгісімен жүруге шақырды. 1984 жылы Karsten Manufacturing компаниясы PING компаниясының Eye және Eye 2 темір жиынтықтарының бөлігі ретінде алғашқы "L" лоб-кейнды кеңінен өндірді, осылайша клубтың "lob" деген атауы бекітілді. Лоб-кейн қысқа қашықтыққа тасымалдауды (әдетте 10–50 ярд) және/немесе өте жоғары көлбеуді қажет ететін кез келген соққы үшін қолданылуы мүмкін, бұл сондай-ақ жоғары кері айналуға және соққыдан кейін аздап домалануға әкеледі. Мұндай соққыларға алаңға жақын жақындау, ағашқа немесе басқа биік кедергіге жақыннан соққы беру, фервейде қолайлы жағдайға ие болу және кейбір бункерлік соққылар жатады. Жоғары көлбеу болғандықтан, күшті желде соққы беру қиын болуы мүмкін, бірақ тәжірибелі гольфшылар лоб-кейн соққысының ұзақ "аспаздық уақытын" пайдаланып, қолайлы желдің артықшылығын пайдалана алады. Клубтың көбінесе төменгі және орташа секіруі (0–4°) болады, бірақ оның жоғары көлбеуі тіпті 2–3° секіруі де клубтың соққы бетінің төмен қарайғы күшін тепе-теңдейді, бұл конфигурациядағы клубты құмда да пайдалы етеді. Ойыншылар көбінесе құмнан шығу үшін лоб-кейнды пайдаланады, құм-кейнды "ашудың" орнына (бұл соққыны дәл орындау қиын). Оны фервейден немесе дөңгелектен толық соққымен 40–60 ярдқа дейін тасымалдау үшін қолдануға болады, бірақ көбінесе оны алаңға өте жақыннан жасалған чиппен 10–40 ярдқа дейін тасымалдау және допты алаңның нақты жеріне "төгуге" қолданады.

Ultra lob клин

Ultra lob wedge – бұл лоб ведждің ерекше түрі, оның көлбеу бұрышы өте жоғары, тіпті 70° дейін жетеді. "Флоп ведж" және "соңғы ведж" синонимдері көбінесе маркетингтік атаулар болып табылады. Клубтер жиынтығында ол әдетте ең жоғары көлбеу бұрышқа ие болады. Бұл ведж арнайы, өте тік бұрышпен орындалатын соққылар үшін қолданылады, мысалы, бункердің жиегінен (қапталдан) оқу үшін. Мұндай веджтерді көбінесе мамандандырылған компаниялар шығарады, ал кейбіреулер олардың қажеттілігі шамалы деп санайды, себебі қалыпты лоб веджді де қажетті жағдайларда көлбеу бұрышын арттыру үшін "ашуға" болады. Дегенмен, мұндай соққыларды орындау өте қиын, өйткені олар ойыншының әдеттегі соққы техникасына елеулі өзгерістер енгізуді талап етеді.