Рихард Штраустың 1896 ж. жазған «Заратустра сойлейді» симфониялық поэмасы. Ницшенің романынан шабыдаланып, «2001: Ғарыш саяхаты» фильмінде танымал болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1896 жылы Рихард Штраустың симфониялық поэмасы «Осылайша Заратустра сөйледі», Op. 30 («Заратустраның сөзі» немесе «Заратустра сөйледі») – Рихард Штраустың 1896 жылы жазған, Фридрих Ницшенің 1883–1885 жылдардағы «Осылайша Заратустра сөйледі» философиялық романынан шабыттанған тональды поэмасы. Штраус оның тұңғыш орындалуын 1896 жылғы 27 қарашада Франкфурт қаласында өткізді. Әдеттегі орындалу шамамен отыз үш минутқа созылады. Композитордың бағдарламалық түсіндірмелерінде «Күн шығуы» деп аталатын алғашқы фанфар Стенли Кубриктің 1968 жылғы «2001: Ғарыш саяхаты» фильмінде қолданылғаннан кейін кеңінен танымал болды.
1896 symphonic poem by Richard Strauss
Also sprach Zarathustra, Op. 30 (, Thus Spoke Zarathustra or Thus Spake Zarathustra) is a tone poem by Richard Strauss, composed in 1896 and inspired by Friedrich Nietzsche's philosophical 1883–1885 novel Thus Spoke Zarathustra. Strauss conducted its first performance on 27 November 1896 in Frankfurt. A typical performance lasts roughly thirty three minutes. The initial fanfare – titled "Sunrise" in the composer's programme notes – became well known after its use in Stanley Kubrick's 1968 film 2001: A Space Odyssey.
Аспаптар
Бұл шығарма пикколо, 3 флейта (3-шісі пикколоны екі рет орындайды), 3 гобой, ағылшын гобойы, Ми-бемоль кларинеті, 2 Си-бемоль кларинеті, Си-бемоль бас кларинеті, 3 фагот, контрафагот, Ф және Ми-де 6 мүйіз, До және Ми-де 4 труба, 3 тромбон, 2 туба, литавра, бас барабан, тарелкалар, үшбұрыш, глокеншпиль, төменгі Ми нотасындағы қоңырау, орган және ішекті аспаптар: 2 арфа, скрипкалар I, II (әрқайсысы 16), альттар (12), виолончельдер (12) және контрабастар (8) (төменгі В ішегімен).
The work is orchestrated for piccolo, 3 flutes (3rd doubling piccolo), 3 oboes, English horn, clarinet in E flat, 2 clarinets in B flat, bass clarinet in B flat, 3 bassoons, contrabassoon, 6 horns in F and E, 4 trumpets in C and E, 3 trombones, 2 tubas, timpani, bass drum, cymbals, triangle, glockenspiel, bell on low E, organ, and strings: 2 harps, violins I, II (16 each), violas (12), cellos (12), and double basses (8) (with low B string).
Әлемдік жұмбақ тақырыбы
Әлемдік жұмбақ тақырыбы туралы екі пікір бар. Бірі – бесінші / октавалық интервалдар (C–G–C8va (Октава)) Әлемдік жұмбақ мотивін құрайды. 1944 жылы Штраус Вена филармониясын жоғары сапада эксперименталды жазу арқылы жаздырды, ол неміс магнитофонымен тіркелді. Бұл жазу кейіннен Vanguard Records компаниясымен LP және әртүрлі лейблдермен CD форматында шығарылды. Штраустың досы және әріптесі Фриц Райнер 1954 жылғы наурыз айында RCA Victor үшін Чикаго симфониялық оркестрімен музыканың алғашқы стереофониялық жазбасын жасады. 2012 жылы бұл жазба Конгресс кітапханасының Ұлттық жазбалар тізіліміне «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызды» американдық дыбыс жазбаларының 2011 жылғы тізіміне қосылды. Лорин Маазельдің дирижерлігімен Филармония оркестрінің «Заратустра айтты» атты туындысы 1969 жылы Ұлыбритания чартында 33-ші орынды иеленді. «2001: Ғарыш саяхаты» фильмінде қолданылған ашылу фанфарының жазбасы 1959 жылы Вена филармониясымен орындалып, Герберт фон Караянның дирижерлігімен жасалған.
There are two opinions about the world riddle theme. One is that the fifth/octave intervals (C–G–C8va (Octave)) constitute the World riddle motif. In 1944, Strauss conducted the Vienna Philharmonic in an experimental high fidelity recording of the piece, made on a German Magnetophon tape recorder. This was later released on LP by Vanguard Records and on CD by various labels. Strauss's friend and colleague, Fritz Reiner, made the first stereophonic recording of the music with the Chicago Symphony Orchestra in March 1954 for RCA Victor. In 2012, this recording was added to the Library of Congress's National Recording Registry 2011 list of "culturally, historically, or aesthetically important" American sound recordings. Thus Spake Zarathustra by the Philharmonia Orchestra conducted by Lorin Maazel reached No. 33 in the UK chart in 1969. The recording of the opening fanfare used for the film 2001: A Space Odyssey was a 1959 recording performed by the Vienna Philharmonic and conducted by Herbert von Karajan.
Танымал мәдениетте
1968 жылы түсірілген «2001: Ғарыш саяхаты» фильмінде қолданылғандықтан, тондық поэманың ашылу тақырыбы кеңінен танылды және маңызды оқиғаның алдын алу белгісі ретінде немесе ғарышқа қатысты сахналарда жиі пайдаланылды. 2001 жылға дейін фильмде қолданылған сирек мысал ретінде 1965 жылғы BBC деректі фильмі «Ешқашан болмаған эпопея» фильмінің басты титрлерінде естілуі мүмкін, ол Александр Корданың Роберт Грейвстің «Мен, Клавдий» романының 1937 жылғы бейімделуін зерттеді. Бұл тақырып әнші Элвис Преслидің концерттерінің тұрақты кіріспесі болды. WMET радиостанциясы да оны 1976 жылдың 1 желтоқсанында қолданды. BBC Аполлон ғарыш миссиялары туралы телехабарларында осы тақырыпты пайдаланды. Бразилиялық музыкант Эумир Деодатоның «Also Sprach Zarathustra (2001)» атты Sunrise фанфарының ашылу тақырыбының фанк әсерімен жасалған аранжировкасы 1973 жылы Billboard Hot 100 U.S. музыкалық чартында 2-орынды, ал Ұлыбритания сингл чартында 7-орынды иеленді. Деодатоның нұсқасы 1974 жылы «Үздік поп-инструментальдық орындау» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды және Питер Селлерстің басты рөлде ойнаған 1979 жылғы «Being There» фильмінде, сондай-ақ «Wonderstruck» (2017) және «Priscilla» (2023) фильмдерінде пайда болды. Зейнеткер кәсіби күрескер және поп-мәдениет тұлғасы Рик Флэр өзінің рингтегі мансабының көп бөлігінде кіріспе тақырыбы ретінде ашылу фанфарының бірнеше нұсқаларын қолданды. «2001: Ғарыш саяхаты» фильмінің жалғасы, 1984 жылғы «2010: Біз байланыс жасайтын жыл» (кітаптың 1982 жылғы жалғасы «2010: Odyssey Two» бейімделуі) ашылу және жабылу титрлерінде де ашылу фанфарын пайдаланды. Фильмнің соңғы көрінісінде Еуропаның сканнан түсірілген суретінде оның бетінде Монолит көрінеді. «Rugrats Movie» фильмінде бұл тақырып балалар Стюдың құлаған птеродактиль сияқты ұшқыш құралында тырысып тұрғанын тапқан кезде қолданылды, олар оны іздеген «жазқанат» (wizard сөзінің дұрыс айтылмауы) деп ойлады. Американдық Phish тобы бұл тақырыпты 1993 жылдың 16 шілдесінде Филадельфиядағы Манн өнер орталығындағы тұсаукесерінен бастап 259 рет орындады, оның ішінде Нью-Йорк қаласындағы Мэдисон Сквер Гарден аренасында 17 рет. «Toy Story 2» фильмінде Базз Лайтэйр батареяға жету үшін цилиндрлі аяқ көпірінен өтуге тырысқанда, құлап түсер алдында тақырыптың қысқа үлгісі қолданылды. «Чарли және шоколад фабрикасы» фильмінде Уилли Вонка, Майк Тиви, Мистер Тиви, Джо атасы және Чарли Бұлақ алып шоколад тақтасының теледидар арқылы тасымалдануына куә болған кезде осы тақырып пайдаланылды. Содан кейін теледидарда 2001 жылғы нақты көріністің қайта жасалуында шоколад тақтасы пайда болады. «WALL-E» фильмінде Капитан AUTO-ны жеңген кульминациялық сахнада, «2001: Ғарыш саяхаты» фильміне сілтеме ретінде бұл тақырып қолданылды. «Angry Birds Toons» анимациялық сериалының үшінші эпизоды «Full Metal Chuck» эпизодында Чак жарғақтан ұшырылған кезде тақырыптың орындалуы қолданылды. Алайда, себептері белгісіз, DVD-де бірінші маусымның бірінші томында ол түпнұсқа тақырыппен ауыстырылды. «Ice Age: Collision Course» фильмінде Scrat ғаламат астероидте болған кезде, ол бұтасын көму үшін орын тапқанша, астероидті кездейсоқ бөліп, Жерге соқтығысу бағытына жіберді. Рей Коннифф 1973 жылғы «You Are the Sunshine of My Life» альбомы үшін «Bah Bah Conniff Sprach (Zarathustra)» атты нұсқасын жазды. Бұл нұсқа 2022 жылы Salesforce компаниясының телеарнасындағы жарнамада қолданылды. 1970 жылдардағы PBS телеарнасы «The Electric Company» бағдарламасында анимациялық монолит сегменттерінде ашылу фанфарының фрагментін пайдаланды. 2001 жылы Гонконг әншісі Эйсон Чан бұл әуенді «2001: Ғарыш саяхаты» деп аталған Cantopop диско әнінде қайта-қайта пайдаланды. 2023 жылы шыққан «Barbie» фильмінде фильмнің ашылу музыкасы және «2001: Ғарыш саяхаты» фильміне сілтеме жасайтын кейінірек сахналарда осы тақырып қолданылды. 2023-2024 жылдарға дейін американдық Blink 182 рок тобы бұл тақырыпты концерттерінің ашылу музыкасы ретінде пайдаланды.
Due to its use in the 1968 film 2001: A Space Odyssey, the opening theme of the tone poem became well known, and was often used as a portent of a significant event to come or regularly used for space related scenes. A rare instance of its use on film before 2001 can be heard over the opening credits of the 1965 BBC documentary The Epic that Never Was, which investigated Alexander Korda's ill fated 1937 adaptation of the Robert Graves novel I, Claudius. The theme became a regular as an intro to singer Elvis Presley's concerts in his later years. It was also used by WMET on December 1, 1976. The BBC used the theme in its television coverage of the Apollo space missions. Brazilian musician Eumir Deodato's funk influenced arrangement of the opening fanfare Sunrise theme, titled "Also Sprach Zarathustra (2001)", reached No. 2 on the Billboard Hot 100 U. S. popular music sales charts in 1973, and No. 7 on the UK Singles Chart. Deodato's version won the 1974 Grammy Award for Best Pop Instrumental Performance and was featured in the 1979 film Being There starring Peter Sellers, as his character leaves home for the very first time, as well as Wonderstruck (2017) and in Priscilla (2023). Retired professional wrestler and pop culture personality Ric Flair used several versions of the opening fanfare as his entrance theme for the majority of his in ring career. The sequel to 2001, 1984's 2010: The Year We Make Contact (itself an adaptation of the book's 1982 sequel, 2010: Odyssey Two) also used the opening fanfare in its opening and closing credits. For the closing credits, it begins with the film's final scene, a scanning shot of Europa revealing a Monolith on its surface. The Rugrats Movie used the theme during the part when the babies find Stu trying to get up in his crashed pterodactyl like glider, believing he is the "lizard" (mispronunciation of wizard) they were looking for. The American band Phish has performed this theme 259 times since its live debut July 16, 1993, at The Mann Center for the Performing Arts in Philadelphia, including 17 times at the New York City arena Madison Square Garden. Toy Story 2 used a brief sample of the theme, when Buzz Lightyear is trying to reach for a battery by crossing a cilindar foothold bridge, before falling. Charlie and the Chocolate Factory used the theme when Willy Wonka, Mike Teevee, Mr Teevee, Grandpa Joe, and Charlie Bucket witness the giant chocolate bar being transported via television. Said chocolate bar then appears on the television in a recreation of an actual 2001 scene. WALL E used the theme during the climax when the Captain defeats AUTO, likely as a reference to 2001: A Space Odyssey. The third episode of Angry Birds Toons, “Full Metal Chuck”, uses a rendition of the theme when Chuck launches himself out of the slingshot. However, it was replaced with an original theme on the Season One Volume One DVD release for unknown reasons. Ice Age: Collision Course used the theme when Scrat was on a giant asteroid, where he finds a place to bury his acorn, before he accidentally splits the asteroid apart, sending it on a collision course within the Earth. Ray Conniff recorded a version entitled Bah Bah Conniff Sprach (Zarathustra) for his 1973 album You Are the Sunshine of My Life. This version was used in a 2022 TV commercial for Salesforce. The 1970s PBS television program The Electric Company used a fragment of the opening fanfare in its animated monolith segments. In 2001, Hong Kong singer Eason Chan repeatedly sampled the tune in a Cantopop disco song that was also called 2001: A Space Odyssey. The 2023 film Barbie used the theme for the movie's opening music and for later scenes in reference to 2001: A Space Odyssey. As of (at least) 2023 2024, American rock band Blink 182 used the theme as their concert opener.