Кіріспе
Автокөліктік дизайн – автомобильдердің (автомобильдер, мотоциклдер, жүк көліктері, автобустар, микроавтобустар және фургондарды қоса алғанда) сыртқы түрін (және белгілі бір деңгейде эргономикасын) әзірлеу процесі. Қазіргі заманғы автокөліктің функционалдық дизайны мен дамуын әдетте көптеген салалардан келген үлкен команда жасайды, бұл автомобиль инженерлігінің құрамында болады, бірақ дизайндық қызметтер кәсіби немесе аттестатталған инженерлік біліктілік талаптарымен байланысты емес. Автокөліктік дизайн осы контексте көліктің визуальдық бейнесін немесе эстетикасын дамытуға, сондай-ақ өнім концепцияларын жасауға бағытталған. Автокөліктік дизайнды кәсіби мамандық ретінде суретшілік білімі және өнеркәсіптік дизайн немесе көлік дизайны саласындағы білімі бар дизайнерлер жүзеге асырады. Бұл салада қолданылатын терминология үшін автокөліктік дизайн сөздігіне жүгініңіз.
Automotive design is the process of developing the appearance (and to some extent the ergonomics) of motor vehicles, including automobiles, motorcycles, trucks, buses, coaches, and vans. The functional design and development of a modern motor vehicle is typically done by a large team from many different disciplines also included within automotive engineering, however, design roles are not associated with requirements for professional or chartered engineer qualifications. Automotive design in this context focuses primarily on developing the visual appearance or aesthetics of vehicles, while also becoming involved in the creation of product concepts. Automotive design as a professional vocation is practiced by designers who may have an art background and a degree in industrial design or in transportation design. For the terminology used in the field, see the glossary of automotive design.
Құрылыс элементтері
Дизайн тобының міндеті әдетте үш негізгі бағытқа бөлінеді: сыртқы дизайн, ішкі дизайн және түс пен интерьер дизайны. Графикалық дизайн да автомобиль дизайнының бір бөлігі болып табылады; бұл, әдетте, жетекші дизайнердің шешімімен дизайн тобының мүшелері арасында бөліседі. Дизайн автокөлік бөліктерінің жеке сыртқы түріне ғана емес, форма мен функцияның үйлесімділігіне, көліктің негізгі конструкциясынан бастап назар аударады. Эстетикалық құндылық эргономикалық функционалдық пен пайдалы мүмкіндіктерге сәйкес келуі керек. Атап айтқанда, көлік құралдарының электрондық компоненттері мен бөліктері автомобиль дизайнерлеріне үлкен қиындық туғызады, олар GPS навигациясы, спутниктік радио, HD радио, мобильді теледидар, MP3 плеерлер, бейне ойнату және смартфон интерфейстері сияқты жаңадан пайда болатын көлік құрылғылары туралы соңғы ақпаратты және білімді үнемі жаңартып отыруы керек. Барлық жаңа көлік құрылғылары зауыттық стандарт ретінде белгіленбесе де, олардың кейбіреулері нақты көлік моделінің болашақ бағытын анықтауда маңызды рөл атқаруы мүмкін.
Сыртқы дизайн
Көліктің сыртқы түріне жауапты жобалау тобы көліктің пропорцияларын, пішінін және беттік бөлшектерін әзірлейді. Сыртқы дизайнды бастапқыда қолмен салынған эскиздер мен цифрлық суреттер арқылы жасайды. Кейін, егжей-тегжейлі суреттер жасалып, тиісті басқару деңгейлерімен бекітіледі, одан кейін олар суреттерге цифрлық түрде түсіріледі. Осы кезеңде тұтынушылардың пікірі зерттеледі, бұл мақсатты нарыққа сәйкес көлік концепцияларын қайта-қайта жетілдіруге көмектеседі және дизайнды жетілдіру процесінің соңына дейін жалғасады. Одан әрі жетілдірілгеннен кейін, суреттер мен бейнелерге сүйене отырып, индустриалды пластилин және/немесе цифрлық модельдер жасалады. Осы модельдерден алынған деректер ¼ масштабты және соңында толық өлшемді макеттер жасау үшін қолданылады. Үш және бес осьті CNC фрезерлік станоктары арқылы, балшық модельі алдымен компьютерлік бағдарламада жобаланып, содан кейін станок пен көп мөлшердегі балшықпен "қалыптастырылады". Фотореалистік (үш өлшемді) бағдарламалық жасақтама мен қуатты қабырғалардағы виртуалды модельдердің болуына қарамастан, балшықтан жасалған модель көліктің сыртқы дизайнының соңғы бағалануы үшін ең маңызды құрал болып қалады және осы себепті бүкіл индустрияда қолданылады.
Ішкі дизайн
Көлік құралының ішкі кеңістігін жобалайтын дизайнер приборлық панель, орындықтар, есік қаптамалары, төбелік қаптама, тіреулер және т.б. пропорцияларын, пішінін, орналасуын және беттерін әзірлейді. Мұнда эргономика мен жолаушылардың ыңғайлылығына баса назар аударылады. Процесс сыртқы дизайнға ұқсас – эскиздер жасау, цифрлық модельдеу және топырақтан модель жасау.
Түсі мен безендіру дизайны
Түс пен безендіру (немесе түс пен материалдар) дизайнері көлік құралында қолданылатын барлық ішкі және сыртқы түстер мен материалдарды зерттеу, жобалау және дамыту үшін жауапты. Бұған бояулар, пластик, мата үлгілері, былғары, текстуралар, кілем, төбелік қаптама, ағаш әрлеу және тағы да басқалары кіреді. Көліктің ішкі кеңістігі ерекше болуы үшін түс, контраст, текстура және өрнек мұқият үйлестірілуі тиіс. Дизайнерлер сыртқы және ішкі дизайндармен тығыз байланыста жұмыс істейді. Олар өнеркәсіптік дизайн, сән, интерьер дизайны, архитектура және кейде өнім дизайны сияқты басқа дизайн салаларынан шабыт алады. Болашақтағы екі-үш модельдік жылға арналған жобаларды дамыту үшін әлемдік трендтерді зерттеу жүргізіледі. Бұл зерттеулердің нәтижесінде автомобиль өнеркәсібіне қатысты дизайндық ықпалдарды қадағалау үшін тренд-тақталар жасалады. Содан кейін дизайнер бұл ақпаратты қолданып, тақырыптар мен түсініктерді әзірлейді, олар көлік үлгілерінде одан әрі жетілдіріліп, сынақтан өтеді.
Графикалық дизайн
Дизайн тобы сонымен қатар төсбелгілер, жапсырмалар, сағат дискілері, қосқыштар, қадамдар немесе протектор жолақтары, немесе түс схемалары сияқты заттардың графикасын жасайды.
Компьютерлік көмекпен жобалау және А класты әзірлеу
Эскиздер мен рендеринг бастапқы кезеңдерде математикалық деректермен нақты уақыт бағалау үшін 3D цифрлық беттік модельдеуге және рендерингке түрлендіріледі. Даму процесінің келесі кезеңдері дизайнердің эстетикалық талаптарымен қатар, барлық инженерлік және өндірістік талаптарға сай келетін толық дамыған 3D модельді қажет етеді. Толық дамыған CAS цифрлық моделі, техникалық және эстетикалық талаптарға сай А класының стандарттарын қанағаттандыратын өндіріс үшін қайта әзірленеді. Өнімдік инженерлік команда бұл деректерді одан әрі жетілдіреді. Мұндай модельдеушілер көбінесе өнеркәсіптік дизайн саласында білім алады, ал кейбір А класы модельдеушілері құрал жасау саласында тәжірибе жинайды. Autodesk Alias және ICEM Surf – А класын дамыту үшін ең көп қолданылатын екі бағдарламалық құрал. А класы стандарттарын қамтамасыз ету үшін беттің біркелкі үздіксіздігі маңызды. Аймақтардың жалғасуы G0-ден G3-ке дейінгі сапа деңгейлерімен анықталады, G3 жамаулардың ең таза байланысын қамтамасыз етеді.
Даму тобы
Белгілі бір модельдің дизайн тобы бас дизайнерден, сыртқы және ішкі дизайнды жасайтын дизайнерлерден тұрады. Кейбір жағдайларда, осы үш қызметті бір дизайнер де атқара береді. Даму процесіне бірнеше кіші дизайнерлер де тартылады, олардың жұмысын бас дизайнер бақылайды және олар нақты үлес қосады. Бұдан өзге, түс және интерьер дизайнерлері басқа дизайнерлермен тығыз байланыста жұмыс істейді. Клейлі және цифрлық модельдер жасау тобы студия ішінде орналасқан стильдік топпен бірлесіп жұмыс істейді. Сонымен қатар, студия басшылары, студия менеджерлері және прототиптерді жасаушы инженерлер студиядағы барлық командалармен жұмыс істейді. Толық автомобильді әзірлеу үшін қалыптастырылатын команданың мүшелері әдетте 25-тен 40-қа дейін жетеді, ал әзірлеу процесі 24 айдан асады, содан кейін құрал-жабдықтар жасалып, өндіріс басталды деген мақұлдама беріледі. Одан кейін, көлік нарыққа шығарылғанға дейін кішкентай команда жұмысын жалғастырады.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында автомобиль дизайны 1920 жылдары американдық ұлттық автомобиль нарығы қанығуға жақындаған кезде шешуші кезеңге жетті. Сату көлемін сақтап тұру үшін General Motors басшысы Альфред П. Слоан кіші жыл сайынғы модельдік өзгерістер енгізуді ұсынды, осылайша автокөлік иелерін жаңа көлік алуға көндіруді мақсат етті. Бұл идея велосипед өнеркәсібінен алынған (дегенмен, Слоан бұл жетістіктің немесе кінәнің иесі деп есептеледі). Оның стратегиясын сыншылар жоспарлы ескіру деп атады, ал Слоан өзі «динамикалық ескіру» терминін қолдануды ұсынды. Бұл стратегия автокөлік бизнесіне, өнім дизайны саласына және, әрі қарай, американ экономикасына зор әсер етті. Кіші автокөлік өндірушілер жыл сайынғы қайта стильдеудің қарқыны мен шығындарын ұстай алмады. Генри Форд модельдік жылды өзгертуді ұнатпады, себебі ол инженерлік қарапайымдық, масштабты өндіріс экономикасы және дизайн тұтастығы принциптерін ұстанып қалды. GM 1931 жылы Ford-тың сатылымын басып өтіп, содан кейін өнеркәсіптегі жетекші компанияға айналды. Дизайнды жиі өзгерту еуропалық автокөлік өндірушілердің көпшілігі қолданатын жеңіл, бірақ бейімделуге қиын монокок дизайнынан гөрі, рамаға орнатылатын корпус конструкциясын қажет етті. 1930 жылдары Chrysler компаниясының аэродинамикадағы инновациялары 1934 жылы Chrysler Airflow моделін іске қосуға көмектесті, ол заманауи көліктерге қарағанда революциялық және радикалды болды. Алайда, тұтынушылардың автомобильдің жаңаша дизайнын қабылдамауы Airflow моделінің келесі нұсқаларын қайта жасауға себеп болды. Бұл маркетингтік тәжірибе бүкіл өнеркәсіпті өндірістік көліктерге маңызды дизайндық жаңалықтарды енгізудің жоғары тәуекелдеріне назар аударуға мәжбүр етті. Американдық автокөлік стилі мен маркетингіне зор үлес қосқан Харли Эрл концепт-көлік идеясын ойлап тапты және 1948 жылғы Cadillac моделінің артқы крылаларынан бастап, автокөлік дизайнына құйрық және басқа да авиациялық элементтерді енгізді. Тағы бір белгілі дизайнер – Chrysler тобының дизайнері Виржил Экзнер, ол 1950 жылдардың ортасында Forward дизайн стилін жасады. Экзнер сонымен қатар жел туннелінде сынақ жүргізу арқылы құйрық крылаларын енгізуді негіздеді, осылайша компанияны тікбұрышты көліктерден әуе динамикалық және болашаққа бағытталған дизайнға көшірді, бұл дизайнға II дүниежүзілік соғыстан кейін ракеталардың әсері тиді. Басқа да ықпалды автомобиль дизайнерлерінің қатарында Avanti сияқты Studebaker көліктерінің бірнеше моделіне жауапты болған Реймонд Лоуи және Auburn 851, сондай-ақ Cord 810 және 812 үшін жауапты болған Гордон Бьюриг бар. 1960 жылдары американдық American Motors Corporation (AMC) компаниясында мансабының көп бөлігін өткізген Дик Тиг AMC Cavalier моделінен бастап, бірдей штамптарды қолдана отырып, әртүрлі көліктердің кең ауқымын жасау үшін алмастырылатын дене панельдерін пайдалану тұжырымдамасын ұсынды. Тиг екі орындық AMC AMX мысық машинасы, субкомпакт Gremlin, Pacer және Matador купе, сондай-ақ Jeep Cherokee-нің түпнұсқа және жаңа нарықтық сегментін құру сияқты автомобиль дизайндары үшін жауапты болды. Сонымен қатар, 1960 жылдары Ford компаниясының бірінші буыны Ford Mustang және Thunderbird Детройттан жаңа нарық сегменттеріне жол ашты. Ford Mustang өндіріс басталған алғашқы жылы рекордтық сатылым көрсетті және пони-көлік сегментін құрды. Адамдарға дене мүшелеріне келтірілген зиян үшін сот процестері XX ғасырда автомобильдің дизайны мен сыртқы түріне әсер етті.
Еуропа
Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін көптеген автокөлік өндірушілер машиналардың сыртқы түріне емес, механикалық сенімділігіне көбірек мән берді. Кейіннен, сәндік және эстетикалық талапқа айналып, тиімді маркетинг құралына да айналды. Әр елдің өзіне тән мәдени ерекшеліктері олардың сыртқы және ішкі дизайнында көрініс тапты. Екінші дүниежүзілік соғыс осы прогресті баяулатты, бірақ 1950 жылдардың басында итальяндық дизайнерлер бағыт-бағдар беріп, 1980 жылдардың басына дейін осы саланың қозғаушы күші болып қала берді.
Франция
Францияда Bugatti және Avions Voisin компаниялары есімдері танымал дизайн үлгілерін жасады. Көптеп сатылатын автомобильдердің арасында Citroën инновациялық дизайн мен инженерияны қолданып, көліктерін шығарды, бұл Flaminio Bertoni стилімен айқын көрінеді, мысалы, Citroën DS моделінде. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, көлік кузовтарын жасау өнеркәсібінің төмендеуімен, француз автоөндірушілері (Citroën-нен басқа) қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізгенше британдық және басқа да кең таралған үрдістерді ұстанды. 1980 жылдары Renault сияқты өндірушілер Патрик Ле Кьеммент сияқты дизайнерлердің көмегімен өзіндік, күшті дизайн ерекшеліктерін қалыптастырды. Соғыстан кейінгі жылдардан бері Pininfarina-ға тәуелді болған Peugeot, 1980 жылдардан бастап жеке брендтік имиджін құрды. Оның тағы бір компаниясы, Citroën, әлі де өзінің ерекше француздық инновацияларын дизайнында сақтап келеді.
Германия
Германия көбінесе индустриалды дизайнның отаны ретінде қарастырылады, Баухаус дизайн мектебі нацистік режим тарапынан жабылуға дейін. Фердинанд Порше және оның отбасы неміс дизайнында маңызды рөл атқарды. Mercedes-Benz жолаушылар көліктері де сәнді сегментте болды және неміс автомобиль дизайнында елеулі рөл ойнады. 1980 жылдардан кейін неміс дизайны ерекше германдық стильге айналды, көбінесе жоғары технологиялық машиналарын, автобандарға сай келу үшін толықтырды. Қазіргі заманғы неміс дизайнының бастапқы белгілері итальяндық дизайнерлерге – Джованни Мишелотти, Эрколе Спада, Бруно Сакко және Джорджетто Джуджиароға тиесілі. 20-шы ғасырдың ортасы мен соңында Германиядағы ең ықпалды кузов жасаушылардың/дизайнерлердің бірі – Карман болды. Неміс дизайны 1980-жылдардан кейін танымал бола бастады, әсіресе Audi құрылғаннан кейін. Марчелло Гандини, Джорджетто Джуджиаро және Карманға тәуелді Volkswagen, кейіннен Audi-мен бірге заманауи дизайн тілін қалыптастырды. BMW автомобиль дизайнына Джованни Мишелоттиді пайдалана отырып, спорттық көрініс беретін күнделікті седанмен кірді. Бұл модельдерді кейіннен 1980 жылдары Эрколе Спада, ал 1990 жылдардың ортасына дейін Клаус Люте жетілдірді. Америкада туған дизайнер Крис Бэнгл 1990 жылдардың соңында брендті жаңадан анықтау үшін BMW компаниясына жұмысқа алынды. Бэнгл күрделі қисықтар үшін жаңа бір пресс технологиясын енгізіп, өзінің дизайндарына көңілді стильдік элементтер қосты. Порше отбасының үлесі Porsche автомобильдерінің эволюциясында шешуші болды, ал итальяндық дизайнер Бруно Сакко 1960 жылдардан 1990 жылдарға дейін әртүрлі Mercedes модельдерін жасауға көмектесті.
Италия
Италияда Fiat және Alfa Romeo автомобиль дизайнында маңызды рөл атқарды. Көптеген кузов жасаушылар осы екі ірі өндірушіге тәуелді болды. Италиялық өндірушілер автоспортта белсенді қатысып, Феррари, Лансия, Ламборгини, Мазерати сияқты спорттық автомобильдер өндірушілерінің пайда болуына ықпал етті. 1950 жылдардың соңында итальяндық автомобиль дизайны әлемдік танымалдылыққа ие болды, бұл сол кездегі әлемдік қазіргі сән мен архитектурамен бірге дамыды. Туриндегі түрлі дизайн және техникалық мектептер көптеген дизайнерлерді даярлады. 1960 жылдардың соңына қарай итальяндық кузов жасаушылардың көпшілігі әлемдегі автокөлік өндірушілеріне қызмет көрсететін дизайн студияларына айналды. Бұл үрдіс 1990 жылдары жапондық және корейлік өндірушілер осы студиялардан дизайн іздеген кезде де жалғасты. Мысалы, Pininfarina. Әлемдік деңгейде дизайн қызметтеріне ие болған итальяндық дизайнерлердің қатарында Джованни Мишелотти, Эрколь Спада, Бруно Сакко, Марчелло Гандини, Джорджетто Джуджаро және Уолтер де Силва бар.
Скандинавия
Швецияда Volvo және Saab сияқты отандық автокөлік өндірушілер болды, ал елдің солтүстік орналасуы көліктердің скандинавиялық климат жағдайларына төтеп беруін қажет етті. Скандинавиялық дизайн элементтері минимализм және қарапайымдылығымен белгілі. Скандинавиялық алғашқы түпнұсқа дизайнның бірі – Сикстен Сасон мен Гуннар Люнгстрем жасаған Saab 92001 болды. 1990 жылдары құрылған Koenigsegg Швецияның жоғары санаттағы спорттық автомобильдерді өндіретін алғашқы компаниясы атанды, олардың көптеген модельдері швед дизайнерлерінің өздері жасаған дизайнында жасалған.
Чехословакия
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және 1990-шы жылдардың басына дейін Чехословакия Skoda, Jawa, Tatra, CZ, Praga және Zetor сияқты өндірушілері бар автомобиль өнеркәсібінде маңызды рөл атқарды. Чех автомобильдері көбінесе механикалық қарапайымдылығымен және ерекше дизайнымен танымал болды, бұл Tatra автомобильдері мен Jawa мотоциклдерінің мысалында жақсы көрінеді. Коммунистік режим кезінде дизайн дамудан қалып қойды, нәтижесінде отандық автокөлік өндірушілер Еуроодақ негізіндегі компаниялардың еншілес кәсіпорындарына айналды.