Марсель Гране: Француз социологы, этнографы және синологы

Кіріспе

Француз социологы, этнологы және синологы Марсель Гране (29 ақпан 1884 – 25 қараша 1940) – француз социологы, этнологы және синологы. Эмиль Дюркгейм мен Эдуард Шаваннның ізбасары ретінде Гране Қытайды зерттеуге социологиялық әдістерді алғаш рет енгізгендердің бірі болды. Гране өз заманында социологиялық синолог немесе синологиялық социолог ретінде, сондай-ақ Дюркгеймдік әлеуметтану мектебінің мүшесі ретінде құрметке ие болды.

Өмірбаян

Гранэ Франциядағы Люк-ан-Диои (Дром) қаласында дүниеге келген. Оның әкесі инженер, ал атасы жер иесі болған. Ол Aix-en-Provence-дегі лицейде, содан кейін Париждегі École Normale Supérieure-ге түсуге ниеттенген дарынды студенттерді тартатын Париждегі беделді Lycée Louis le Grand-те оқыды. Гранэ бакалавриат емтиханын сәтті тапсырып, 1904 жылы École Normale-ге қабылданды, дәл сол кезде Дрейфус ісі қызықты кезеңін аяқтап, француз білім беру жүйесі өзгерістерге ұшырады. École Normale 1903 жылы Париж университетімен, Сорбоннамен біріктірілді, ал бұрынғы студенттер Сорбоннада университет студенттерімен бірге сабақтарға қатысты. 1898 жылы «Année Sociologique» журналын құрған және әлеуметтанушы Эмиль Дюркгейм, Гранэнің өмірі мен жұмысына зор ықпал еткен, Сорбоннада педагогика курсын оқыта бастады. Бұл курс 1904 жылдан 1913 жылға дейін барлық студенттер үшін міндетті болды. Осылайша, Гранэ Дюркгейм мен оның теорияларымен École-дегі бірінші курсында танысты. École Normale-де Гранэ философия, құқық және тарихты, сондай-ақ социологияны зерттеді, бірақ оның кез келген саладагы жұмысы Дюркгеймдік сипатқа ие болды. Ол болашақ ортағасырлық тарихшы және «Анналь» мектебінің негізін қалаушы Марк Блох, географ Филипп Арбос, социолог Жорж Дави, эллинист және École Normale кітапханашысы Пол Этар, математик Пол Леви және тағы басқалар кіретін студенттердің элиталық тобының құрамына кірді. 1905 жылы Гранэ социалистік зерттеу тобына қосылды, оның құрамында Дюркгеймдік социолог, антрополог, «Анне» журналына үлкен үлес қосқан және Дюркгеймнің туысы Марсель Мосс; болашақ ежелгі грек тілі маманы және «Анне» журналының редакторы Луи Герне; және болашақ Дюркгеймдік социолог, философ және «Анне» журналына үлес қосқан Морис Хальбвакс болды. 1907 жылы тарихтан агрегация алғаннан кейін Гранэ Корсика аралындағы Бастиядағы лицейде тарихтан сабақ берді. 1908 жылы ол феодализмді зерттеу үшін Fondation Thiers арқылы грант алды. Ол 1888-1926 жылдар аралығында École Normale кітапханашысы Люсьен Эррмен кеңес алды, ол Дюркгейммен және оның студенттерімен байланыста болды, социалистік қозғалыста және Дрейфус ісінде белсенділік танытты. Гранэ жапондық жағдайды қарастыруды ойлағанда, ол құрметті синолог Эдуард Шаваннның кеңесіне жүгінуге шақырылды. Шаванн өз кезегінде Гранэге жапондық зерттеулерге қажетті алғашқы қадам ретінде қытай тілінен бастауға кеңес берді, оған қытай тіліне еніп, жапон тіліне ешқашан жете алмайтынын ескертті. Гранэ Thiers-де үш жыл жұмыс істеді, бұрынғы нормалиендер Блох пен Луи Гернетпен бірге. Гранэнің феодализм туралы жұмысы, көбінесе Дюркгеймдік социологиялық теорияға негізделген, Блох пен Гернеттің жұмысына әсер етті және бағыт берді, әсіресе Блохтың ырымдар мен мифтерге деген қызығушылығына. 1911 жылы Гранэ өзінің алғашқы еңбегін, «Алкоголизмге қарсы, социалистік бағдарлама» атты социалистік памфлетін жариялады және сол жылы Франция үкіметінен қытайда классикалық қытай мәтіндерін зерттеу үшін Fondation Thiers-тен кетіп, грант алды. Бұл елге қызығушылық сол кезде жоғары болды. Пекинде (ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде «Пекин» деп аталатын) ол қытай және қытай ғалымдары туралы терең білімі бар французбен кездесті. 1912 жылы Гранэ Шаваннның сұрауы бойынша «Coutumes matrimoniales de la Chine antique» атты мақаласын Шаваннға жіберді, ол оны ірі синологиялық журнал «T’oung Pao» журналында жариялауға ұсынды. Сол жылдың наурыз айында Гранэ қытай революциясының ортасында қалды, өйткені Қытай Республикасы Цин әулетін алмастырды. Гранэ үйдегі достарына былай деп жазды: «Біз жиналамыз: жиырма төрт тарихшы, олардың нәзік жағдайларында, жасыл таңбалармен безендірілген, шайқалып тұрған құрылымды құрайды. «Социологиялық жыл» журналы менің қолымдағы сөмкемде. Мен өз портфелімді толтырамын» (Фридман). 1913 жылы Қытайдан оралғаннан кейін Гранэ наурыз айында Марсельдегі лицейде, ал қазан айында Монпельедегі лицейде тарих кафедрасында оқытушылық лауазымға ие болды. Желтоқсан айында ол Шаванн кеткеннен кейін École Pratique des Hautes Études-те Extrême Orient dÉtudes pour les religions d Directeur лауазымын иеленді. Өзінің дәуірінің және жоғарылауының көптеген адамдары сияқты, Гранэ 1914-1918 жылдар аралығында Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті және Croix de Guerre орденін алды. 1918 жылы Пекинде қысқа уақытқа миссияда болды. Соғыс кезінде ол Қытайды зерттеуді жалғастырды және екі докторлық диссертациямен айналысты. 1919 жылы Гранэ Францияға оралып, маусым айында Мари Терриенге үйленді, содан кейін академиялық өмірін жалғастырды. 1920 жылдың қаңтарында ол докторлық диссертациясы үшін емтихан тапсырды, оның қазылар құрамында британдық антрополог сэр Джеймс Фрейзер болды. 1922 жылы Морис Соловиненің «ғылым және өркениет» сериясы үшін қысқа кітап жазу туралы өтініші бойынша Гранэ алты апта ішінде «La religion des Chinois» (қытай халқының діні) кітабын жазды, Париж бен Тоннер (Йонна) арасында саяхаттап, оның әйелі лицейде сабақ беріп, нәрестесіне күтім жасады. 1922 жылдың желтоқсан айында Гранэ Моссқа, оның аяғы күйген кезде, Жорж Давидің «The Swearing of Faith» диссертациясы комитетінің мүшесі болды және кейіннен «Journal de Psychologie Normale et Pathologie» журналында оны қатал сынға алды. Дюркгеймнің 1917 жылы қайтыс болуынан кейін «Анне» журналының құлдырауын мойындап, бірнеше Дюркгеймшілер 1923 жылдың наурыз айында Парижде журналды жаңарту жоспарын жасау үшін кездесті. Осы кездесуге Анри Юбер, Анри және Люсьен Леви-Брюль, сондай-ақ Мосс қатысты. Гранэ діни социология және құқықтық социология бөлімдерінде жұмыс істеуге тиіс болды. 1925 жылы ол École Nationale des Langues Orientales Vivantes-те Шығыс елдерінің географиясы, тарихы және институтының профессоры болып тағайындалды және 1926 жылы Institut des Hautes Études Chinoises құруға көмектесті. Содан бері ол онда әкімші және қытай тілі мен қытай өркениетінің профессоры болып жұмыс істеді. Оның досы және әріптесі Мосс École Pratique-тің діни ғылымдар бөлімінің бесінші президенті болғаннан кейін екі жыл өткен соң, Ұлыбритания Германияға соғыс жариялады және 1940 жылы Гранэ оның кеткеннен кейін оның орнына келді. Мосс, еврей тегінен шыққан, мектептің «мүдделерін қорғауға» тырысты (Fournier). Бір айдан кейін, Франция Республикасының жеңілісінен кейін Гранэ Паристің сыртындағы Со қаласында 56 жасында қайтыс болды. Мосс оны «өзінің ең жақсы және сүйікті достарының бірі» деп есептеді (Fournier). Оқытушы ретінде Гранэ, «қатыгез және талапкер дауласушы, басқалардың ойларын күшті ынталандыратын бай ми» (Gille) студенттеріне «баяу оқуға және әрқашан баяу оқуға» кеңес берген. Бір студент, поляк синологы Витольд Яблонскинің айтуынша, Гранэ «танымал болуға мүдделі емес еді»: «Ол ғалым, ол ойшыл, кейде, сірә, колдовник». (Яблонски). Синолог ол зерттеген мәтіндердің тілін үйренуге және барлық материалдарды, бастапқы немесе екіншілік, сын тұрғысынан талдауға берілгендігімен бөлісті. Ол оқытуын мифтік және құқықтық (соңғысы негізінен туыстық және некеге қатысты құқықтар мен міндеттерден тұрады) деп бөлді, бірақ ол студенттерде осы екі салаға деген өзінің құштарлығын бірдей тудыра алмады. Оның студенттері арасында корей-жапондық Ицуо Цуда, ол «école de la respiration» әдісін жасады және бірнеше болашақ синологтар болды. Гранэнің жұмысы, оның «Одалар кітабын» талдауынан бастап қытай нумерологиясының социологиялық зерттеуіне дейін, Дюркгеймдік социологияны классикалық қытай саласына енгізді. Ол Дюркгеймдік социологияның және француз синологиясының маңызды тұлғасы ретінде еске алынса да, оның екі рөлі сирек танылады немесе толыққанды зерттелмейді...

Granet was born in Luc en Diois (Drôme), France. His father was an engineer, and his grandfather, a landowner. He attended lycée at Aix en Provence and then at the prestigious Lycée Louis le Grand in Paris, which traditionally attracted bright students striving to gain entrance to the École Normale Supérieure in Paris. Granet passed the baccalauréat examination and entered the École Normale in 1904, just as the tumultuous Dreyfus Affair was coming to a close and the French educational system was changing. The École Normale was reunited with the University of Paris at the Sorbonne in 1903, and the former's students, called normaliens, took classes at the Sorbonne with University students. Émile Durkheim, the sociologist and founder of Année Sociologique in 1898, who would greatly influence the life and work of Granet, began teaching a course on pedagogy at the Sorbonne—it was compulsory for all students from 1904 until 1913. Therefore, Granet first became introduced to Durkheim and his theories during his first year at the École. At the École Normale, Granet embraced philosophy, law, and history, along with sociology, though his work in any field would adopt a Durkheimian character. He became part of an elite group of students which included future medieval historian and founder of the Annales school of history Marc Bloch, the geographer Philippe Arbos, sociologist Georges Davy, Hellenist and future librarian of the École Normale Paul Étard, mathematician Paul Lévy, and more. In 1905, Granet joined a socialist study group whose membership included Durkheimian sociologist, anthropologist, major contributor to the Année and nephew of Durkheim himself, Marcel Mauss; future ancient Greek specialist and editor of Année Louis Gernet; and future Durkheimian sociologist, philosopher and contributor to Année, Maurice Halbwachs. After earning his agrégation in history in 1907, Granet was appointed to teach history at a lycée at Bastia, on the island of Corsica. In 1908, he received a grant through the Fondation Thiers to pursue research on feudalism. He apparently spoke to Lucien Herr—the librarian of the École Normale from 1888 to 1926 who was associated with Durkheim and his students, and who was active in the socialist movement and the Dreyfus Affair—who advised Granet, when the latter thought of considering the Japanese case, to seek the advice of respected sinologist Edouard Chavannes, then apparently the nearest Granet could get in Paris to an expert on Japan. Chavannes in turn counseled Granet to begin with Chinese as the necessary first step towards Japanese studies, warning him that he would get entangled in Chinese, never to reach Japanese. Granet spent three years at Thiers, working alongside fellow pensioners Bloch and Louis Gernet, both former normaliens. Granet's own work on feudalism, often framed in Durkheimian sociological theory, apparently influenced and oriented the work of Bloch and Gernet, in particular Bloch's interest in rites and myths. In 1911, Granet published his first work, a socialist pamphlet titled “Contre l’alcoolisme, un programme socialiste,” and that same year, left the Fondation Thiers upon receiving a grant from the French government to study classical Chinese texts in China. Interest in the country was high at the time. In Beijing (then known in anglophone countries as "Peking"), he met the Frenchman who possessed great knowledge of Chinese and Chinese scholars. In 1912 Granet sent Chavannes a paper, “Coutumes matrimoniales de la Chine antique” upon the latter's request, which Chavannes submitted for publication in the T’oung Pao, a major sinological journal. In March of that year, Granet was caught in the middle of the Chinese revolution, as the Republic of China was replacing the Qing dynasty. Granet wrote to friends at home, “We pack up: the twenty four historians, in their frail cases, decorated with green characters, make a shaky structure. The Année Sociologique is in my hand bag. I stuff my suitcases.” (Freedman)

Upon returning from China in 1913, Granet earned a teaching position in the history department at the Lycée de Marseille in March, and in October, at the Lycée de Montpellier. In December, he replaced Chavannes as Directeur d’Études pour les religions d’Extrême Orient at the École Pratique des Hautes Études, after Chavannes resigned his post. Like most men of his era, and of his promotion, Granet served in World War I from 1914–1918, earning the Croix de Guerre. He stayed briefly in Beijing in 1918 while on a mission there. Throughout the war he continued his studies of China and worked on two doctoral theses. In 1919, Granet returned to France and in June, married Marie Terrien, after which he resumed his academic life. In January 1920, he was examined for his doctorate, the jury for which included the British anthropologist Sir James Frazer. In 1922, upon a request from Maurice Solovine to write a short book for the series “science et civilization,” Granet composed La religion des Chinois (The Religion of the Chinese People) in six weeks while traveling back and forth between Paris and Tonnerre (Yonne), where his wife taught at a lycée and cared for their infant son. In December 1922, Granet replaced Mauss, when the latter scalded his foot, as a member of the committee for Georges Davy's thesis, “The Swearing of Faith,” and subsequently published harsh criticism of it in the Journal de Psychologie Normale et Pathologie. Acknowledging the decline of Année following Durkheim's death in 1917, several Durkheimians met in March 1923 in Paris to design a plan to resuscitate the journal. Also in attendance at the meeting were Henri Hubert, Henri and Lucien Lévy Bruhl, and Mauss. Granet was to work on the sections of religious sociology and legal sociology. In 1925, he was named professor of geography, history, and institutions of the Far East at the École Nationale des Langues Orientales Vivantes, and in 1926, helped to establish the Institut des Hautes Études Chinoises. From then on, he acted there as administrator and professor of Chinese and Chinese civilization. Two years after his friend and colleague Mauss became president of the fifth section of religious science at l’École Pratique, Britain declared war on Germany, and in 1940, Granet replaced his friend upon the latter's resignation. Mauss, of Jewish heritage, sought to “safeguard the interests” of the school. (Fournier)

One month later, after the defeat of the French Republic, Granet died at Sceaux, outside Paris, at the age of 56. Mauss had considered Granet “one of [his] best and most beloved friends.” (Fournier)

As a teacher, Granet, “a bristling and cantankerous disputant, a rich mind powerfully stimulating those of others” (Gille) apparently instructed his students to “read slowly and always slowly.” According to one student, Polish sinologist Witold Jablonski, Granet did “not care for popularity”: "He is a scholar, he is a thinker, sometimes, perhaps, a wizard.” (Jablonski) The sinologist shared his commitment to learning the language of the texts he studied, and analyzing all materials, whether primary or secondary, critically. He divided his teaching into the mythique and the juridique (the latter primarily consisting of rights and duties of kinship and marriage), though he did not necessarily succeed in eliciting in his students the same enthusiasm he possessed for both areas simultaneously. Among his students were also Korean Japanese Itsuo Tsuda, who developed the école de la respiration and several future sinologists. Granet's work, meanwhile, brought Durkheimian sociology into the classical Chinese realm, from his analysis of the Book of Odes to a sociological study of Chinese numerology. Although he is remembered as a significant figure of both Durkheimian sociology and French sinology, his two roles are rarely recognized or thoroughly understood in tandem.