Кіріспе
Мидың артқы маңдай бөлігінің моторлық жиегі – мидың артқы маңдай бөлігінің бетіндегі ең ірі жиектердің бірі. Адамда цитоархитектуралық жағынан Бродман аймағы 4 ретінде анықталатын негізгі моторлық қабықтың орны болып табылады.
The precentral gyrus is a prominent gyrus on the surface of the posterior frontal lobe of the brain. It is the site of the primary motor cortex that in humans is cytoarchitecturally defined as Brodmann area 4.
Құрылымы
Прецентральды гирус постцентральды гирус алдында орналасқан, көбінесе әр ми жарты шарының бүйірлік (дөңгелек) жағында, олар орталық сулькуспен бөлінеді. Оның алдыңғы шекарасы прецентральды сулькуспен белгіленеді, ал төменгі жағынан жақтық сулькуспен (Силвия жарығы) шектеседі. Медиальды жағынан парацентрлік үлпемен жалғасады. Прецентральды қабықтың ішкі пирамидалық қабатында (V қабатында) 70-100 микрометр көлемді алып пирамидалық нейрондар – Бетц жасушалары бар, олар ұзын аксондарды бас ми нервтерінің қарсы жақтан орналасқан қозғалтқыш ядроларына және жұлынның алдыңғы мүйізіндегі төменгі моторлық нейрондарына жібереді. Бұл аксондар кортикоспинальді жолды құрайды. Бетц жасушалары және олардың ұзын аксондары жоғарғы моторлық нейрондар (UMN) деп аталады. Бас миының моторлық қабығында дене мүшелерінің әртүрлі бөліктерінің нақты соматотопиялық бейнесі бар, мұнда аяқ аймағы медиальды (орталық сызыққа жақын), ал бас және бет аймағы ми жарты шарының дөңгелек жағында (кортикальді гомункулус) орналасқан. Қол және қолдың моторлық аймағы ең ірісі болып табылады және аяқ және бет аймақтарының арасында орналасқан прецентральды гирус бөлігін құрайды.
Функция
Прецентральды гирус қозғалыс үшін сигналды тік жолмен жұлынға жіберуге мамандалған. Мидың ақ материясы арқылы төмен қарай жылжығанда, мотор аксондары бірігіп, ішкі капсуланың артқы аяғының бір бөлігін құрайды. Олар ми сабасына қарай жалғасады, онда олардың бір бөлігі қарсы жаққа өтіп, бас ми нервінің моторлық ядроларына таралады. (Ескертпе: кейбір мотор талшықтары ми сабасының сол жағындағы төменгі моторлық нейрондармен синапс жасайды). Ұзынша мида (пирамидалық кесісу) қарсы жаққа өскеннен кейін, аксондар жұлын арқылы латеральды кортикоспинальды жол ретінде төмен қарай жүреді. Ми сабасында кесіспеген талшықтар жекеленген жаңғақты кортикоспинальды жолмен төмен қарай жылжиды, және олардың көпшілігі төменгі моторлық нейрондарға жеткенге дейін жұлынның қарсы жағына өтеді.
Қанмен қамтамасыз ету
Ортаңғы ми артериясының тармақтары негізгі моторлық қабықшаға артериялық қанмен қамтамасыз етудің көп бөлігін жасайды. Медиалдық бөлігі (аяқ аймақтары) алдыңғы ми артериясының тармақтары арқылы қамтамасыз етіледі.
Клиникалық маңызы
Прецентральды гирус зақымданулары денеңіздің қарсы жағындағы сал қалуға (параличке) әкеледі (бет сал қалуы, қол/аяқ монопарезі, гемипарез). (Жоғарғы моторлық нейронға қараңыз). Жаңа зерттеулер бұл ми бөлігінің біздің сөздерімізді дұрыс айтуды қамтамасыз ететінін анықтады. Зерттеушілердің пікірінше, бұл білім болашақта сөйлеу және неврологиялық ауруларды емдеуге көмектеседі.