Кіріспе

Томас Броктың қоғамдық ескерткіші – Лондондағы Виктория ескерткіші

Виктория ескерткіші – мүсінші сэр Томас Броктың Лондондағы The Mall көшесінің соңында орналасқан, Виктория патшайымына арналған ескерткіш. 1901 жылы жобаланған, ал 1911 жылғы 16 мамырда ашылған, бірақ толыққанды 1924 жылға дейін аяқталмады. Бұл – амбициялы қала құрылысы жоспарының орталық бөлігі болды, оған сэр Астон Уэббтің жобасы бойынша Королева саябағының құрылысы және Букингем сарайының (ескерткіштің артында орналасқан) жаңартылуы кірді. Викторияның жұбайын еске алу үшін Кенсингтон саябағындағы Альберт ескерткіші сияқты, Виктория ескерткіші де иконографиялық мүсіндердің күрделі кешенін қамтиды. Ескерткіштің орталық тірегі пентелік мәрмәрден жасалған, ал жеке мүсіндер ласа мәрмәрінен және алтын жалатылған қоладан құралған. 1970 жылы ол І санатқа енгізілді. Бастапқыда бұл отырыстар жабық есік артында өтті және оның барысы жұртшылыққа жарияланбады. Алайда, Лондонның Лорд-мэрі, сэр Джозеф Димсдейл, комитет ескерткіштің «монументалды» болуы керек деп шешкенін жариялады. Комитеттің хатшысы, Реджинальд Бретт, 2-ші виконт Эшер, 1901 жылғы 4 наурызда бұл ұсынысты корольге ұсынды. Бұл кезде бірнеше идеялар талқыланды, соның ішінде Йорк герцогының бағанасының жанындағы The Mall көшесіндегі ашық алаң және Грин-паркте орналасқан ескерткіш. 26 наурызда ескерткішті Букингем сарайының сыртында орналастыру және The Mall көшесін сәл қысқарту туралы шешім қабылданды. Жұмыстың құны 250 000 фунт стерлинг шамасында бағаланды және құрылысқа үкіметтен грант берілмейтіні шешілді. Орын таңдалғаннан кейін жоба бойынша конкурс өткізілді. Бұл кезең 1901 жылғы шілде айының басына дейін жалғасты, содан кейін комитет құрылысқа негізгі нұсқаны таңдап, оны корольдің бекітуіне ұсынды. 1902 жылғы 21 қазанда Томас Брок дизайнер ретінде таңдалғаны туралы хабарланды. Ескерткіштің құны 200 000 фунт стерлинг шамасында болатыны күтілді.

Қаржыландыру және құрылыс

Естелік үшін қаржы Британ империясының түкпір-түкпірінен де, жұртшылықтан да жиналды. Австралияның Өкілдер палатасы 1905 жылғы 17 қазанда құрылысқа 25 000 фунт стерлинг үлесті. Жаңа Зеландия үкіметі қорға 15 000 фунт стерлинг көлемінде чек жіберді. 1901 жылдың қазанына қарай ескерткішті салу үшін шамамен 154 000 фунт жиналды. 1902 жылы Африканың батыс жағалауындағы бірнеше тайпалар сатуға тауарлар жіберді, ал түскен қаражат қорға бағытталды. Алфред Льюис Джонс осы тауарларды Африкадан Ливерпульге өз кемелерімен ақысыз жеткізуді ұйымдастырды. Халықтан және мемлекеттен түскен қаржылық көмектен кейін Виктория ескерткішінің құрылысына қажетті қаражаттан артық ақша жиналды. Сондықтан қаражат The Mall-дың екінші жағындағы Адмиралтейство аркасын салуға және сол жолдан тікелей Трафальгар алаңына дейінгі жолды кеңейтуге жұмсалды. Бұл жобаға сэр Астон Уэбб жауапкер болды; ол арканы соншалықты тиімді салғандықтан, Бэкингем сарайының барлық фасадын жаңартуға жеткілікті қаражат қалды, ал жаңа тас конструкциясының алдын ала дайындығының арқасында бұл жұмыс 13 аптада аяқталды. Бастапқы дайындық кезеңі жолды өзгерту және The Mall-ды қайта жаңарту болды. Брок ескерткішті салу жұмысын 1905 жылы бастауға үміттенді.

Бастау және салтанатты рәсім

11 наурызда Принц Артурдың қатысуымен өткен репетициялық рәсімнен кейін, 16 мамырда 1911 жылы король Георг V басшылық еткен салтанатты ашылу рәсімі өтті. Оның бірінші туысы, Германияның Вильгельм II де қатысты. Бұл екеуі Викторияның ең үлкен немерелері болды және олар отбасыларымен бірге патшалық салтанатты шеруде келді. Сондай-ақ, көптеген Парламент мүшелері мен түрлі қарулы күштердің өкілдері де болды. Ішкі істер министрі ретінде Уинстон Черчилль сөздердің мәтінін алып келді. Бұл шара сарай алдында өткен концерттен кейін ұйымдастырылды. 2012 жылдың ақпан айында Виктория ескерткіші сол жылдың 4 маусымында Елизавета II-нің Алмаз мерейтойына арналған концерт сахнасының орталық бөлігі болатыны жарияланды. Марк Фишер жобалаған платформалар ескерткіштің айналасына 200 000 фунт стерлинг жұмсалып, екі аптада салынды. Елизавета II-нің патшалық билігінің алпыс жылында Гэри Барлоу, Том Джонс, Элтон Джон, Джесси Джей, Madness, Дам Ширли Басси және Пол Маккартни сияқты көптеген әртістер өнер көрсетті. Билеттер тегін берілді және көпшілік дауыс беру арқылы таралды; іс-шараға келген 10 000 жанкүйерден бөлек, оны BBC телеарнасы көрсетті, ал АҚШ-та ABC телеарнасында басты сәттері көрсетілді. 2012 жылдың 10 қыркүйегінде "Біздің ең ұлы команда шеруі" осы ескерткіште аяқталды. Бұл шеру 2012 жылғы Жазғы Олимпиада және Паралимпиада ойындарында британдық командалардың жетістіктерін тойлады. 21 шеру автокөлігінде барлығы 800-ге жуық спортшы болды, ал шамамен миллиондай адам оларды қолдады. Виктория ескерткішіне келгеннен кейін Корольдік әуе күштерінің тікұшақтары, сондай-ақ British Airways ұшағы және Red Arrows эскадрильясының ұшуы болды. Ойындар барысында сауда алаңы мен Виктория ескерткіші марафонның мәресі ретінде, сондай-ақ триатлон жолында пайдаланылды. 2013 жылдың 5 қарашасында Лондон орталығында, Трафальгар алаңы мен Бэкингем сарайының алдында өткен "Миллион маска шеруі" кезінде үнемдеу саясатына қарсы наразылық білдіргендер ескерткішке зақым келтірді. Келесі жылы өткен наразылықтар кезінде ескерткішті полиция қызметкерлері күзетті.

Сипаттама

Орталық бағананың жоғарғы жағында бір қолында жеңімпаздың алақанын ұстап, жер шарында тұрған алтын жалатылған қанатты Жеңіс тұр. Оның астында компасты ұстап, инесі нақты солтүстікке бағытталған Ұйқысыздық және таяқ ұстаған Батылдық бейнеленген. Олардың астында, шығыс және батыс жақтарында қанаттарын жайып тұрған екі бүркіт – Империяны көрсетеді. Олардың астында таққа отырған Виктория патшайымы (The Mall қабатына қарап) және Аналық (Баккингем сарайына қарап) мүсіндері, сондай-ақ Әділдік (солтүстік-батысқа қарай, Грин-паркке қарай) және Ақиқат (оңтүстік-шығысқа қарап) мүсіндері орналасқан. Бұл мүсіндер қатты мрамордан жасалған, ал Ақиқат мүсіні 40 тонна салмақтағы бір блоктан қашалған. Ол патшайымның мүсіні қалаға қаратылып қойылғанын, ал оның жанында Ақиқат пен Әділдік орналасқандығын, себебі "ол әділ және әрқашан шындықты іздейтін" деді. Виктория ескерткіші Англиядағы король немесе королеваға арналған ең биік ескерткіш болып табылады. Мүсіндік бағдарламаның барлық тақырыбы теңіздік, бұл The Mall-дың қалған бөлігіне де тән (мысалы, Адмиралтейство аркасы). Бұл теңіз перілері, теңіз еркектері және гиппогрифтерде көрінеді, олардың барлығы Ұлыбританияның теңіз күшінің символы. Ескерткіш – бірінші санаттағы архитектуралық ескерткіш.