Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиялық дәрігер және антрополог (1877–1951)
New Zealand physician and anthropologist (1877–1951)
Сэр Питер Генри Бак (1877 жылдың қазаны – 1951 жылдың желтоқсаны), Те Ранги Хироа немесе Те Рангихироа деп те белгілі, – Жаңа Зеландиялық дәрігер және өмірі бойында көптеген қызметтер атқарған көрнекті антрополог. Бак жас кезінде спортшы болған, соның ішінде көптеген салаларда жетістіктерге жеткен. Те Ауте колледжінде ол мектептің жеңіл атлетика және регби командаларының капитаны болды, ал Отаго университетінің медицина мектебінде 1900 және 1903 жылдары ұзындыққа секіруден ұлттық чемпион атанды. 1905 жылы медициналық білімін аяқтағаннан кейін Бак маори халқына медициналық қызмет көрсетті, ал 1910 жылы қазіргі және дәстүрлі маори медицинасы тақырыбында диссертация қорғап, медицина докторы ғылымының кандидаты болды. 1909 жылы ол саясатқа қатысып, 1914 жылға дейін Солтүстік Маори сайлау округінің депутаты болды. Парламент демалысында Бак Кук аралдары мен Ниуэге дәрігер ретінде сапарлап, онда антропологияға деген қызығушылығын дамытты. 1921 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қызметтен кейін Бак Денсаулық сақтау министрлігінің маори гигиенасы бөлімінің директоры болып тағайындалды. Ол Тынық мұхиты халықтарының, әсіресе маори материалдық мәдениетінің білгірі ретінде танылды, содан кейін 1936 жылдан 1951 жылы қайтыс болғанға дейін Гавайидегі Бишоп мұражайының директоры қызметін атқарды.
Sir Peter Henry Buck ( October 18771 December 1951), also known as Te Rangi Hīroa or Te Rangihīroa, was a New Zealand doctor and a prominent anthropologist who served many roles through his life. Buck was accomplished in many fields including, in his younger years, as an athlete. At Te Aute College he captained the high school's athletics and rugby teams and while at University of Otago's medical school he was national long jump champion in 1900 and 1903. Buck served as a medical officer to Māori in the years following his medical training in 1905, before completing a doctor of medicine with a thesis on contemporary and traditional Māori medicine in 1910. In 1909 he was thrust into politics, serving as MP for the Northern Maori electorate until 1914. On recesses from parliament, Buck travelled to the Cook Islands and to Niue as a medical officer, where he developed his interests in anthropology. In 1921, following service in World War I, Buck was made director of the Māori Hygiene Division of the Department of Health. He continued to make a name for himself as an accomplished anthropologist of Pacific peoples—including as the leading authority on Māori material culture—and eventually served as director of the Bishop Museum in Hawaii, from 1936 until his death in 1951.
Ерте өмір
Питер Генри Бак Солтүстік Таранакидегі Уренуи қаласында, ағылшын-ирланд иммигранты Уильям Генри Бактың жалғыз баласы болып дүниеге келді. Уильямның әйелі Нгаронго ки туа, оны ол Уренуиде кездестірген, бала туа алмады, және маори дәстүріне сәйкес, Нгаронгоның жақын туысы Рина отбасының бір бөлігіне айналып, олар үшін бала тапты. Питер туылғаннан кейін Рина көп ұзамай қайтыс болды, ал Нгаронго оны өз баласы сияқты тәрбиеледі. Ол 1880 жылы туғанын айтқанмен, ол оқыған бастауыш мектептің тізілімінде 1877 жылғы қазан айы көрсетілген, бұл дұрыс болуы мүмкін. Бактың әкесінің тегі ағылшын-ирландтық. Ол көбінесе Уренуидегі Пакеха қауымдастығында өскенімен, Нгаронго ки туа және оның әжесі Капуакоре оған маори дәстүрі мен тіліне деген сүйіспеншілікті сіңірді. Оның ағалары Нгаронгоның туысының құрметіне оған Те Ранги Хироа (сондай-ақ Те Рангихироа деп жазылады) деген есім берді. Кейін ол оны қаламгерлік псевдоним ретінде пайдаланды. 1892 жылы Нгаронгоның қазасынан кейін ол әкесімен бірге Вайрарапаға көшті. 1896 жылы ол сол кезде көптеген маори көшбасшыларын тәрбиелеген Те Ауте колледжіне қабылданды. 1899 жылы ол үздік оқушы атанды және Отаго университетінің медицина факультетіне оқуға қабілеттілігін растайтын медициналық алдын ала емтиханды тапсырды. Бак кейіннен Жас маори партиясымен байланысты болды.
Peter Henry Buck was born in Urenui, in northern Taranaki, the only child of an Anglo Irish immigrant, William Henry Buck. William's wife Ngārongo ki tua, whom he met at Urenui, had been unable to have children and, in line with Māori custom, Rina, one of Ngārongo's close relatives, became part of the household and produced a child for the couple. Rina died soon after Peter was born, and Ngārongo raised him as her own. He claimed to have been born in 1880, but the register of the primary school he attended records October 1877, which is likely to be correct. Buck's paternal ancestry was Anglo Irish. Though he was largely brought up within the Pākehā community at Urenui, Ngārongo ki tua and his great aunt Kapuakore instilled a love of Māori tradition and language in him. his elders gave him the name Te Rangi Hīroa (also written Te Rangihiroa) in honour of an uncle of Ngārongo's, an earlier notable ancestor. He would later use it as a pen name. After Ngārongo's death in 1892 he moved with his father to the Wairarapa. In 1896 he enrolled at Te Aute College, a school that produced many Māori leaders of the time. In 1899 he was named dux and passed a medical preliminary examination entitling him to attend medical school at University of Otago. Buck was later associated with the Young Māori Party.
Медициналық мектеп және практика
Бак Отаго медицина мектебінде жақсы оқыды, сонымен қатар спортта да жетістікке жетті, 1900 және 1903 жылдары ұзындыққа секіруден ұлттық чемпион атанды. 1904 жылы MB ChB, ал алты жылдан кейін MD ғылыми дәрежесін алды. 1910 жылы аяқтаған докторлық диссертациясы "Ежелгі және қазіргі замандағы маорилер арасындағы медицина" деп аталды. Осы кезеңде, 1905 жылы, ол ирландия туған Маргарет Уилсонға үйленді. Олардың ұзақ некесі көбінесе даулы болғанымен, мықты болды, және Петірдің мансабына көбінесе серпіліс берген Маргарет болды. 1905 жылдың қараша айында Бак маори халқының медициналық қызметкері болып тағайындалды, ол Мауи Помаре басшылығымен жұмыс істеді, бастапқыда Солтүстік аралдың оңтүстігінде, содан кейін солтүстік облыстарында. Помаре мен Бак ел бойынша маори қауымдастықтарындағы санитарлық жағдайды жақсарту үшін сәтті науқан жүргізді.
Buck did well at Otago Medical School, where he also succeeded in sport, becoming national long jump champion in 1900 and 1903. He completed his MB ChB in 1904, and an MD six years later. His doctoral thesis, completed in 1910, was titled Medicine amongst the Maoris in ancient and modern times. During this time, in 1905, he married Irish born Margaret Wilson. Their long marriage was often fiery, but was strong, and it was Margaret who often gave the impetus to Peter's career. In November 1905 Buck was appointed as a medical officer to Māori, working under Māui Pōmare, initially in the southern North Island, then in the far north. Between them, Pōmare and Buck campaigned successfully to improve sanitation in the small Māori communities around the country.
Парламент пен соғыс
1909 жылы Солтүстік Маори округінің парламент мүшесі Хоне Хеке Нгапуа күрт қайтыс болды. Жергілікті істер министрі Джеймс Кэрролл Бакты оның орнын басатын адам деп таңдады. Бак келісіп, келесі қосымша сайлауда сайланды. Ол Жергілікті істер комитетінің мүшесі болды. 1914 жылы ол қайта сайлануға түспеді, бірақ Аралдар сайлау округінен үміткер болды, онда ол аз айырмамен жеңіліске ұшырады. Осы кезде Бак Тынық мұхиты аралдарының халқына қызығушылық танытып, парламенттік демалыстарда Кук аралдары мен Ниуэде қысқа мерзімге медициналық қызметкер болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бак маори еріктілерін жұмылдыруға көмектесті. Бак 1915 жылы Таяу Шығысқа медициналық офицер ретінде осы топқа қосылып сапарлады. Ол Галлиполи шайқасына қатысып, кейін батылдығы үшін "Еңбегі үшін белгілі" орденімен марапатталды. Содан кейін ол Франция мен Бельгияда соғысқа қатысты, 1918 жылы Англиядағы Кодфорд қаласындағы №3 Жаңа Зеландия әскери госпиталіне жіберілді. Жаңа Зеландияға оралғаннан кейін Бак Маори халқының бас медициналық қызметкері болып тағайындалды, ал 1921 жылы Денсаулық сақтау министрлігінің Маори гигиена бөлімінің директоры атанды.
In 1909, Hone Heke Ngapua, Member of Parliament for Northern Maori died suddenly. Buck was singled out by Native Minister James Carroll to be his replacement. Buck accepted and was elected in the subsequent by election. He became a member of the Native Affairs Committee. He did not seek re election to the seat in 1914, but stood for the Bay of Islands electorate, where he lost by a narrow margin. By this time, Buck had developed an interest in Pacific Island peoples, working briefly as a medical officer in both the Cook Islands and Niue during parliamentary breaks. During the First World War, Buck helped in the recruitment of a Māori volunteer contingent. Buck joined this contingent as medical officer, travelling to the Middle East in 1915. He took part at Gallipoli, later being awarded a Distinguished Service Order for his heroism. He later saw action in France and Belgium, before being posted to the No 3 New Zealand General Hospital at Codford, England, in 1918. Returning to New Zealand, Buck was appointed as Chief Maori Medical Officer, and in 1921 was named director of the Maori Hygiene Division in the Department of Health.
Епископ мұражайы
Бак 1927 жылы Гавайи штатының Гонолулу қаласындағы Бишоп мұражайында бес жылдық ғылыми-зерттеу стипендиясын алды. 1932 жылы стипендия аяқталған соң, ол Йель университетінде Бишоп мұражайының антропология саласы бойынша қонақ профессоры болып тағайындалды. 1936 жылы ол Бишоп мұражайының директоры болып тағайындалды және 1951 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Ол сонымен қатар мұражайдың қамқорлар кеңесінің мүшесі және президенті болды. Бактың сөзіне сәйкес, ол заң бойынша АҚШ азаматы бола алмады, себебі үміткер 50%-дан астам еуропалық текті болуы керек еді. Полинезиялықтар антропологиялық дәлелдерге қарамастан, шығыс халқына жатқызылады, сондықтан мен тек 50% екенімді көрсетуге болатынмын.
Buck gained a five year research fellowship at the Bishop Museum in Honolulu, Hawaii, in 1927. At the end of the fellowship in 1932 he was appointed the Bishop Museum visiting professor of anthropology at Yale University. He was promoted to Director of the Bishop Museum in 1936, a position he held until his death in 1951. He also served as a trustee and president of the board of trustees of the museum. According to Buck, he “could not become an American citizen under the law for an applicant has to be over 50% Caucasian. The Polynesians are classed as Orientals in spite of anthropological evidence of their Caucasian origin so I could only show 50%.”
Өлім
Бак бірнеше жыл бойы қатерлі ісікпен ауырып, 1951 жылы 1 желтоқсанда Гонолулуде қайтыс болды. Оның күлі 1953 жылы Жаңа Зеландияға қайтарылды және ол 1954 жылы 8 тамызда туған қаласы Уренуидің жанындағы Ококиде салтанатты рәсіммен құрметке бөленді. 1935 жылы оған Георг V патшаның күміс мерейтойлық медалі табысталды. 1946 жылы Корольдің туған күніне арналған наградалар бойынша Бак ғылым мен әдебиет саласындағы қызметтері үшін Санкт-Майкл және Санкт-Джордж орденінің кавалер-командоры атағымен марапатталды. Те Ранги Хироа медалі – 1996 жылы құрылған, Жаңа Зеландия Корольдік қоғамы екі жылда бір рет табыстайтын әлеуметтік ғылымдар саласындағы сыйлық. Ол төрт саланың біріндегі еңбектері үшін беріледі: қоғамдық трансформация мен өзгерістерге тарихи көзқарас; мәдени әртүрлілік және бірлік мәселелері; әлеуметтік және экономикалық саясат пен даму; және медициналық антропология. 2013 жылы Отаго университетінің жатақханаларының бірі оның құрметіне Те Ранги Хироа колледжі деп аталды.
Buck died in Honolulu, on 1 December 1951 after some years with cancer. His ashes were returned to New Zealand in 1953 and he was honoured with a ceremony at Ōkoki, near his hometown of Urenui, on 8 August 1954. In 1935, he was awarded the King George V Silver Jubilee Medal. In the 1946 King's Birthday Honours, Buck was appointed a Knight Commander of the Order of St Michael and St George for services to science and literature. The Te Rangi Hiroa Medal is a social sciences award established in 1996 given biennially by the Royal Society of New Zealand. It is awarded for work in one of four disciplines: historical approaches to societal transformation and change; current issues in cultural diversity and cohesion; social and economic policy and development; and medical anthropology. One of the residential colleges of the University of Otago was named Te Rangi Hīroa College in 2013 in his honour.