Кіріспе

Луис Роуз (24 наурыз 1807 – 14 ақпан 1888) – Сан-Диего, Калифорнияны дамытудың алғашқы қадамдарын жасаған адам. Пойнт-Ломадағы Роузвилл ауданы, сондай-ақ Роуз-Крик және Роуз-Каньон оның құрметіне аталған.

Тарих

Роуз – неміс-иудей иммигранты және Сан-Диегоның бірінші анықталған еврей тұрғыны болды. Ол 1850 жылы Сан-Диегоға Нью-Орлеан (Луизиана), Техас арқылы келді. Калифорнияға судья Джеймс В. Робинсонның керуен тобымен бірге сапар шекті. 1850 жылы Калифорния штат мәртебесіне ие болған кезде, ол алғашқы үлкен жюридің және округтік қадағалау кеңесінің мүшесі болды. 1853–1855 жылдары Сан-Диегоның қамқоршылар кеңесінің президенті болды және Сан-Диего мектеп кеңесінде қызмет етті. Роуз Гарра үндістерінің көтерілісінде ерікті болып қатысты. Роуз Сан-Диего еврей қауымының құрылуы мен дамуында маңызды рөл атқарды. Оның үйінде Қасиетті мерекелерге арналған діни қызметтер өткізілді. Оның үйінде Еврей қайырымдылық қоғамы құрылды. Ол алғашқы еврей зираты үшін жер сыйлады. Ол дінбілмеген болса да, еврейлердің үйлену тойындағы рәсімді өткізді. Роуз Бет-Исраил қауымының (Сан-Диего) негізін қалаушы мүшесі болды. Бет-Исраил қауымы Сан-Диегодағы ең ірі синагога – Бет-Исраил ғибадатханасына айналды. Роуз екі рет үйленді. Оның алғашқы некесі Нью-Орлеанда Каролин Маркспен болды. Неке ажырасумен аяқталды. Кейін Сан-Диегода Роуз жергілікті еврей жесір Матильда Ньюманмен танысып, үйленді. Олардың екі баласы болды. Бір баласы нәресте кезінде қайтыс болды. Екінші баласы, Генриетта Роуз Сан-Диегода мектеп мұғалімі болды. Ол ешқашан үйленбеді. Ол белгісіз қабірге жерленді, бірақ Луис Роуз еврей тарихын сақтау қоғамы мектеп ауданымен, мұғалімдер одағымен және ол ложаның президенті болған Шығыс жұлдызы масондық ұйымымен бірлесіп қабір тасын сатып алып, орнатты. Луис Роуз өзінің құрылуына көмектескен еврей зиратына жерленді. Сан-Диего дамыған сайын ескі еврей зираты сатылып, ондағы денелер жаңа еврей зиратына – Бейбітшілік үйіне көшірілді. Осы процесте Роуздың бастапқы қабір тасы жоғалды, кейін оны тек тарихи беделімен білетін және оның есімін құрметтегісі келген адамдар орнатты. Оның жерленген орны нақты белгісіз.

Сан-Диего жарналары

Роуз Сан-Диего үшін көліктің маңызды екенін түсінді. Өзінің серіктесі Джеймс В. Робинсонмен бірге Роуз 1855 жылы Сан-Диего және Гила темір жолын құрды және оның қазынашысы болды. Бірақ темір жол ешқашан салынбады. 1866 жылы Роуз жер сатып алып, Пойнт-Лома түбегіндегі Сан-Диего шығанағына жақын "Роузвилл" деп атаған қалашықты жоспарлап салды. Ол көшелер салып, кемежай (причал) тұрғызды. Бұл болашақ қала болады деп ойлады, және бір кездері ол шығанақтың ар жағындағы Сан-Диегоның Жаңа қаласымен (қазіргі Сан-Диего орталығы) бәсекелесетін дербес қала болды. Роуз Роузвиллді темір жолмен байланыстыруға үміттенді. Көптеген адамдар Роузвиллдің немесе Сан-Диегоның болашағына күмән келтірді, бірақ ол әрқашан: "Аздап күте тұрыңыз, көресіз" дейтін. Роузвилл ақырында Сан-Диего қаласының бір бөлігіне айналды. Роузкранс көшесі мен Авенида де Португалия қиылысында (Роузвилл тәуелсіз қала болғанда Бірінші және Басты көшелердің қиылысы) орналасқан тақташа Роузвиллдің 1869 жылы құрылғанын көрсетеді. Роуз 1873-1883 жылдары Сан-Диегодағы Олд Таун пошта басшысы болды. Республикалық президенттермен тағайындалғанын ескерсек, бұл үлкен құрмет болды, өйткені Роуз өзі өмір бойы демократ болған. Сан-Диегодағы Роуз-Крик пен Роуз-Каньон оның құрметіне аталған. 1853 жылы ол каньонда 650 акр жер сатып алып, онда тері өңдеу зауыты бар ранчо (ферма) құрды. Ол сондай-ақ алтын мен мыс іздеді, бірақ үлкен табысқа жете алмады. Тері өңдеу зауыты кемежай (причал) салуға және Роузвиллді жоспарлауға қаржылай көмек берді. Роуз 1888 жылы қайтыс болды. Оның Генриетта есімді бір қызы болды, ол мұғалім болып жұмыс істеді және тұрмысқа шыққан жоқ. Ол Империал даңғылындағы Тыныштық зиратында жерленген.

Мұра

1934 жылы Розаның есіне арналған ескерткіш тақташа АҚШ-тың 101-ші тас жолына орнатылды. Қазір тас жол болмаса да, тақташа бастапқы орнында сақталған, ол қазір Калифорния университетінің Сан-Диегодағы кампусында (Қолданбалы физика және математика ғимаратының алдында) орналасқан. Тақташаны Сан-Диего тарихи қоғамы, Бет-Исраил және Тиферет-Исраил қауымдары, сондай-ақ Розаның құрылуына көмектескен Сан-Диего еркін масондар ложасы 35 орналастырды. 2004 жылы Розаның құрметіне Луис Роуз нүктесі ашылды. Ол Вомбл көшесінің басында, бұрынғы Теңіз күштері оқу орталығының (қазіргі Либерти Станциясы) жерінде орналасқан. "Луи Роуз еврей тарихын сақтау қоғамы" оның атымен аталады. Point Loma бастауыш мектебі, Cabrillo Elementary, Розаның туған жері – Германияның Neuhaus an der Oste қаласындағы бастауыш мектеппен бауырлас мектептер болып табысады.