Кіріспе

АҚШ-тың федералды заңы

2003 жылғы әділ және нақты несиелік амалдар туралы заң (FACT Act немесе FACTA) – АҚШ Конгресі 2003 жылдың 22 қарашасында қабылдаған және президент Джордж У. Буш 2003 жылдың 4 желтоқсанында әділ несиелік есеп беру туралы заңға толықтыру ретінде қол қойған АҚШ-тың федералды заңы. Бұл заң тұтынушыларға үш жалпыұлттық несиелік бюродан (Equifax, Experian және TransUnion) әрқайсысынан 12 айда бір рет тегін несиелік есеп сұрауға және алуға мүмкіндік береді. Федералды сауда комиссиясымен бірлесіп, үш ірі несиелік бюро AnnualCreditReport.com веб-сайтын жылдық несиелік есептерге тегін қол жеткізу үшін құрды. Заңда жеке басты ұрлауды азайтуға бағытталған шаралар да бар, мысалы, жеке басты ұрлау күдігі туғанда немесе әскери қызметке шетелге жөнелген жағдайда, адамдар өздерінің несиелік тарихына ескерту қоюға мүмкіндік алады, бұл несие бойынша алаяқтық өтінімдерді қиындатады. Бұдан өзге, тұтынушылар туралы мәліметтерді қауіпсіз жою талап етіледі.

Қаулылар

FACT Act жеті маңызды тарауды қамтиды: жеке басын ұрлаудың алдын алу және несие тарихын қалпына келтіру, несиелік ақпаратты пайдалану мен тұтынушылардың оған қол жеткізуді жақсарту, тұтынушылар туралы мәліметтердің дәлдігін арттыру, қаржы жүйесінде медициналық ақпаратты пайдалану мен таратуды шектеу, қаржылық сауаттылықты және білім беруді жақсарту, қызметкерлердің құқық бұзушылығын тергеуді қорғау және штаттық заңдармен байланысты мәселелер.

Жеке басын ұрлаудың алдын алу және несиелік тарихын қалпына келтіру

Заңның осы тақырыбында жеке сәйкестілікті ұрлаудың алдын алуға бағытталған шаралар негізгі орын алады. Атап айтқанда, ол «алданыш туралы ескертулер» және «әскери қызметтегілер туралы ескертулер» қатысты жаңа ережелерді орнатады, тұтынушылардың кредиттік карта нөмірлерін чектерге басып шығаруға жаңа шектеулер қояды, сондай-ақ қаржы институттары мен кредиторлардың жеке сәйкестілікті ұрлауды анықтау жөніндегі жаңа ережелерді белгілеуді тиісті мемлекеттік органдарға тапсырады.

Қалпына келтіру

Заң талабына сәйкес, егер тұтынушы өзін алаяқтық немесе басқа да осыған ұқсас қылмыстың құрбаны деп есептесе немесе болашақта сондай жағдайға түсуі мүмкін деп санаса, тұтынушыларды есепке алу агенттіктері оның өтініші бойынша кем дегенде 90 күнге оның жеке файлына алаяқтық туралы ескерту қоюға және басқа барлық тұтынушыларды есепке алу агенттіктеріне осы ескерту туралы хабарлауға міндетті.

Кредиттік және дебеттік карта нөмірлерін қысқарту

Заң сондай-ақ, сату немесе операция жасау орнында карта иесіне берілетін түбіртекте клиенттің карта нөмірінің немесе картаның жарамдылық мерзімінің бес цифрынан артығын басуға тыйым салады. Бұл талаптың бұзылуы үшін заңмен белгіленген айыппұл әрбір жағдайға 100-ден 1000 долларға дейін ауыспалы, ал егер талаптар топтық сот ісіне біріктірілсе (кредиттік карта нөмірін толық көрсетпеген саудагердің барлық клиенттері тарапынан қозғалған), зиянның сомасы өте үлкен болуы мүмкін. Қолмен жазылған немесе түсірілген түбіртектер, егер кредиттік карта нөмірін жазудың жалғыз тәсілі осылай болса, бұл талаптан тыс. Заң 2005 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған кез келген кассалық аппаратқа қатысты қолданысқа енгеннен кейін үш жылдан соң күшіне енді, ал 2005 жылғы 1 қаңтардан кейін жасалған кез келген кассалық аппаратқа қатысты қолданысқа енгеннен кейін бір жылдан соң күшіне енді.

Қызыл ту ережесінің қолданылу аясымен шатасу

Қаржы институттары 2008 жылдың 1 қарашасына дейін Әділ және нақты несиелік операциялар туралы заңның (FACT) 114 және 315-баптарындағы "Қызыл тулар ережесін" сақтауға міндетті болды. Алайда, заңның қолданылу аумағына қатысты, әсіресе "несие беруші" термині нақты бизнеске қатысты ма деген кең тараған түсініспеушілікке байланысты, Конгресс мүшелері FTC-ден 315-бапқа сәйкес келу мерзімін 2010 жылдың 31 желтоқсанынан кейінге жылжытуды бірнеше рет сұрады. 2008 жылдың маусым айында Федералды сауда комиссиясы жариялаған Бизнес ескертуде "Қызыл тулар ережесі" "қаржы институттары" және "жасырын шоттары" бар "несие берушілер" сияқты бизнестің өте кең тізіміне қолданылатыны айтылды. "Несие беруші" деп "банктер, қаржы компаниялары, автомобиль дилерлері, ипотекалық брокерлер, коммуналдық қызметтер және телекоммуникация компаниялары сияқты несие берушілер" жатады. Дегенмен, бұл толық тізім емес. Бұл ереже "жасырын шоттары" бар барлық бизнеске қолданылады. "Жасырын шот" – жеке басын ұрлау қаупі бар кез келген шот. Мысалы, несие карталары, ай сайын төленетін коммуналдық немесе ұялы телефон шоттары, әлеуметтік қамсыздандыру нөмірлері, жүргізуші куәлігінің нөмірлері, медициналық сақтандыру шоттары және тағы да басқалары. Бұл анықтама бизнестік мақсатта тұтынушы туралы ақпаратты сақтайтын немесе иеленетін барлық компанияларды қамтиды, олардың мөлшеріне қарамастан. Осы ережелердегі кең анықтамалардың салдарынан, азаматтардың көпшілігі осы талаптардан қашып құтыла алмайды.

Жеке басын ұрлау құрбандарының құқықтары туралы қысқаша мәлімет

Осы тақырыптағы ережелер Федералды сауда комиссиясының Федералды банк агенттіктерімен және Ұлттық несиелік одақ агенттігімен кеңесіп, "алдамшылық немесе жеке басын ұрлаудың салдарына қатысты шараларды қолдану рәсімдері бойынша тұтынушылардың құқықтарының үлгілік тұжырымын дайындауын" талап етеді. Осы құқықтар туралы ақпарат жасалған күннен бастап 60 күн өткен соң, барлық есеп беру агенттіктері алдамшылық немесе жеке басын ұрлау құрбаны болғанын мәлімдеген кез келген тұтынушыға осы ақпараттың көшірмесін беруге міндетті.

Жеке басын ұрлаудан туындайтын ақпаратты бұғаттау

Заң сондай-ақ кез келген хабарлаушы агенттікке тұтынушының файлындағы, тұтынушы жеке басын ұрлау салдарынан туындаған ақпарат ретінде белгілейтін кез келген ақпаратты жариялауды тоқтатуды міндеттейді. Мұндай агенттік тұтынушыдан дәлелдеме, жеке басын ұрлау туралы есептің көшірмесі, ақпаратты тұтынушының анықтауы және аталған ақпараттың тұтынушы қатысқан қандай да бір мәміленің нәтижесі емес екендігі туралы мәлімдеме алғаннан кейін төрт күн ішінде ақпаратты бұғаттауға тиіс. Агенттіктер ақпаратты бұғаттауға міндетті емес (және қолданыстағы бұғаттауларды алып тастауға құқылы), егер бұғаттау қате негізде жасалғаны немесе тұтынушы ұсынған қате ақпаратқа сүйенгені анықталса немесе тұтынушы блокталған мәміле(лер) нәтижесінде тауар, қызмет немесе ақша алған жағдайда.

Жеке басын ұрлау туралы шағымдарды тергеуді үйлестіру

Осы бөлімде барлық тұтынушы есептеу агенттіктері алаяқтық немесе жеке басын ұрлау туралы тұтынушылардың шағымдарын, сондай-ақ алаяқтық туралы ескертулер немесе шектеулер туралы өтініштерін бір-бірімен алмасу жолын әзірлеуі талап етіледі. Бұдан әрі, осы бөлімде әрбір тұтынушы есептеу агенттігі Федералды сауда комиссиясына жыл сайын алаяқтық туралы ескертулерге түскен өтініштер мен алаяқтыққа немесе жеке басын ұрлауға қатысты шағымдар туралы есеп тапсыруы тиіс. Соңында, бұл бөлім Федералды сауда комиссиясына тұтынушылардың жеке басын ұрлау немесе алаяқтық туралы шағымдарымен есептеу агенттіктері мен кредиторларға хабарласуға мүмкіндік беретін құралды құруды талап етеді.

Сын

Заң қолданысқа енгеннен кейін, кейбір тұтынушылардың құқығын қорғау ұйымдары FACT Act-ті сынап, оның кейбір қатаң және бұрыннан қолданыста болған штаттық регламенттерге басымдық беріп, банктердің жеке ақпаратты жариялау ережелеріне қатысты жаңа ережелерге «тыртықтап берушілік» ерекшеліктер беретінін мәлімдеді. Бұдан әрі, The Washington Post газетінде жарияланған мақалада заңға сәйкес алғашқы болып құқық алған штаттарда несиелік есептерді алудағы қиындықтар сынға түсті.

Мемлекеттік заңдардың басымдығы

Вермонт, Колорадо, Джорджия, Мэн, Мэриленд, Массачусетс, Нью-Джерси және Калифорния штаттары 1994 жылға дейін несиелік бюролардан талап бойынша тегін несиелік есеп беруді міндеттейтін заңдарды қабылдады. Алайда, АҚШ-тың Пирг ұйымының мәлімдемесінше, "[ФАКТ Заңымен] қаржы индустриясы өзінің басты мақсатына жетті: күштірек штаттық несие және жеке өмірге қатысты заңдарды толыққанды жою". Атап айтқанда, штаттық заңдар кейбір салаларда жойылды, мысалы, тұтынушы есебінің мазмұны, "ақпарат берушілердің" жауапкершілігі, несиелік бюролардың қате ақпарат бойынша дауларды қарау тәртібі (бірақ 1996 жылға дейін қолданыста болған заңдарға ерекшеліктер бар), сондай-ақ есеп негізінде жағымсыз шешім қабылдаған адамдардың міндеттері.

Кредиттік есептерді алу қиындықтары

2005 жылдың 13 наурызында «Вашингтон пост» газетінде жарияланған мақалада «Шығыс жағалауындағы алты штат – Мэриленд, Джорджия, Мэн, Массачусетс, Нью-Джерси және Вермонт штаттарының тұрғындары штат заңдарына сәйкес үш агенттіктерден тегін есеп алуға құқылы» делінген. Мақалада сондай-ақ, осы есептерді сұрау үшін берілген телефон нөмірлері «жүйенің бағдарламалауынан ең аз ауытқуда да түсініксіз және кешірімсіз» сипатталатын автоматтандырылған жүйелерге жалғанатыны айтылған. Бұдан әрі, мақалада автоматтандырылған жүйелер тұтынушыларды «сату ұсыныстарымен қоса, жазылған ақпараттың тым көп көлемін қарауға мәжбүрлейді, мысалы, «кредиттік рейтинг» (несиелік қабілеттілігіңізді бағалау) немесе жеке басын ұрлаудан сақтауға көмектесетін «бақылау» қызметі» деп сынға алынған. Қазіргі кезде компаниялар қажеті жоқ және пайдаланбайтын жеке ақпаратты (әлеуметтік сақтандыру нөмірі және жүргізуші куәлігінің нөмірі сияқты) жинауға міндетті. Бұл саясат Федералдық сауда комиссиясының (FTC) тұтынушыларға әлеуметтік сақтандыру нөмірін компанияларға тек қана қажет болған жағдайда ғана беруі керек деген кеңесіне қайшы келеді. «Қызыл ту» ережесінің бұл аспектісінің күтпеген салдары – тұтынушылардың әлеуметтік сақтандыру нөмірлерін сақтайтын кәсіпорындардың санын арттыру, осылайша деректерді ұрлау арқылы жеке басын ұрлау қаупіне ұшырату.

Баспаға басылған қолхаттардың жарамдылық мерзіміне қатысты жаппай сот ісін қозғау

Заң бойынша саудагерлерге электрондық түрде басылған түбіртектерге несиелік және дебеттік карталардың жарамдылық мерзімін көрсетуге тыйым салынады. Заң 2004 жылы күшіне енген кезде, соттар жарамдылық мерзіміне қатысты көптеген сот процестерін алды. Федералдық округтердің барлығы мәселені қарастырғаннан кейін, осыған байланысты топтық сот процестерін қараудан бас тартады. 2008 жылы Конгресс Кредиттік және дебеттік карталардың түбіртектерін нақтылау туралы заңды (Нақтылау заңы) қабылдады, ол түбіртектерге жарамдылық мерзімін басып, бірақ Заңның басқа талаптарын орындаған саудагерлерді 2008 жылдың 3 маусымына дейін қасақана бұзушы деп есептемейді. Нақтылау заңында Конгресс "Саладағы сарапшылар карта нөмірін дұрыс қысқарту, жарамдылық мерзіміне қарамастан, әлеуетті алаяқтың жеке басын ұрлауына немесе кредиттік карта алаяқтығына жол бермейді" деген қорытынды жасады. Дегенмен, сот шешімдеріне және Нақтылау заңына қарамастан, 2008 жылғы 3 маусымнан кейін түбіртектердегі жарамдылық мерзіміне қатысты Заңның мәтіні көбінесе өзгеріссіз қалды.