Кіріспе
Неміс экономисі және саясаткері Адольф Вагнер (25 наурыз 1835 – 8 қараша 1917) – неміс экономисі және саясаткері, көрнекті кафедралық социалист (академиялық социалист), мемлекеттік қаржыны зерттеуші ғалым және аграризмді қолдаушы. Вагнердің мемлекеттік белсенділіктің өсу заңы оның атымен аталады.
the German economist
Adolph Wagner (25 March 1835 – 8 November 1917) was a German economist and politician, a leading Kathedersozialist (academic socialist) and public finance scholar and advocate of agrarianism. Wagner's law of increasing state activity is named after him.
Өмірбаян
Эрланген қаласында университет профессоры, физиолог Рудольф Вагнердің ұлы болып туған Адольф Геттинген университетінде экономиканы оқыды және 1857 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Вагнердің академиялық мансабы оны алдымен Венадағы Саудагерлердің жоғары мектебіне (1858–1863) алып келді, содан кейін Вена университетінде кафедра алуға тырысқанда, Лоренц фон Штайнмен бюджеттік саясаттағы келіспеушіліктерге байланысты сәтсіз аяқталды. Осыдан кейін ол 1863–1865 жылдары Гамбург жоғары сауда мектебіне қабылданды, екі оқу орны да қазіргі бизнес мектептерімен салыстыруға болады. 1865 жылы ол қазіргі Эстонияда орналасқан, бірақ сол кезде Ресей империясының құрамына кірген Ливониядағы Дорпат университетінде Этнография, География және Статистика кафедрасын (іс жүзінде экономика профессурасы) иеленді. Дорпатта (Тарту) Вагнер "Пруссия басшылығымен Германияны біріктіру саясатын қолдаушыға айналды. Германияның бірігуі мүмкін болған кезде Вагнер Германияның өзіне қайта оралуды қалады. 1868/69 оқу жылының күзінен бастап Вагнер Фрайбург им Брейсгау баден университетіндегі Камералистік пәндер кафедрасын (шамамен мемлекеттік басқару) басқарды, және көп ұзамай, 1870 жылы Берлин университетіндегі Штаатсвиссеншафтен кафедрасын иеленді, ол кезде бұл университет Германияда ғана емес, әлемдегі ең беделді университеттердің бірі болатын. Вагнер өзінің тұсындағы ең ықпалды экономистердің бірі ретінде мансабын Берлинде бастады. Оның бұрынғы студенті Вернер Зомбарт Берлин университетінің экономика кафедрасын басқарды. Вагнер 1878 жылы Адольф Штёкер құрған консервативті Христиандық әлеуметтік партияның ерте мүшесі болды (Christlichsoziale Arbeiterpartei – Христиандық әлеуметтік жұмысшылар партиясы). Вагнер сонымен қатар 1881 жылы құрылған Консервативті орталық комитетінің (КОК) жетекші тұлғаларының бірі болды. КОК жақын арада антисемиттік Берлин қозғалысына айналды, онда Вагнер Адольф Штёкер және басқалармен бірге жұмыс істеді. Вагнер 1917 жылы Берлинде қайтыс болды.
Жұмыс
Вагнер – "Мемлекеттік социализм" ("Staatssozialismus") деп аталатын экономика және әлеуметтік саясаттың нақты бір мектебінің негізгі өкілі, ол Кафедралық социализмнің ерекше түрі. (Альберт Шаффле (1831–1903), Лухо Брентано (1844–1931), Густав фон Шмоллер (1838–1917) және Карл Родбертус (Ягетцов) (1805–1875) осы ойдың маңызды жақтастары болды.) Ол тарихи экономика мектебінің мүшесі болды, бұл оның Маршалдың "Экономика принциптері" туралы жасаған толық шолу мақаласынан анық көрінеді. Дегенмен, ол өзін Германия тарихи мектебінің "жас" және "радикалды" мүшелері деп атаған Густав фон Шмоллерден қатысты түрлі ерекшеленді. Вагнердің пікірінше, соңғысы ағылшын авторларының (қысқасы, классикалық экономика дәстүріндегілер, соның ішінде белгілі Кембридж университетінің профессоры Альфред Маршалл, оның кітабын қарап жатқан) салған еңбектерін тым асығыспен мойын бұруға бейімді болды.
Кейіпкер
Вагнердің өте ұрысқақ және қатал мінезі болды. Ол қорлықтарды жеңіл қабылдамады және сөздерін ешқашан дипломатиялық тұрғыдан жеткізбеді. Ол Шмоллермен қарым-қатынаста қиындықтарға тап болды және Лухо Брентаноның жауы болды – және осы екеуі оның ең жақын әріптестері еді. Барлық замандас деректеріне сүйенсек, Вагнердің мақтаншыл, тез ренжігіш және өте ызалы болғанын айтуға болады. 1890 жылдары Вагнер рейхстагтың консервативті депутатын ашуландырып, университет ішіндегі кафедралық социалистік ықпалды қорғағандықтан, ол оны дуэльге шақырды. (Вагнер бұл шақырудан толығымен бас тартқан жоқ, бірақ дуэль өте қойған жоқ.) Одан да белгілі жағдай – Вагнердің Юген Дюрингпен болған жанжалы (Фридрих Энгельстің «Дюрингке қарсы» еңбегі оған қарсы бағытталған), ол ақырында Дюрингтің Берлин университетінен қуылтуына және жұмыстан босатуына әкелді.
Өмір
Густав фон Шмоллермен бірге Вагнер Бисмарк кезеңінің ең маңызды экономистерінің қатарына жатады. Ол Verein für Socialpolitik (Әлеуметтік саясат қоғамы) мүшесі болған. Вагнер "Вагнер заңы" деп белгілі мемлекеттік шығындардың арту заңын қалыптастырды. Оның еңбектері Германиядағы ақша және несие жүйелерінің дамуына жағдай жасады және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін орталық банк саясаты мен қаржы практикасына маңызды әсер етті.
Вагнер туралы ағылшын тілінде
"Вагнер саяси экономиканың қазіргі жағдайы туралы". Экономиканың тоқсандық журналы. 1 (1): 113–133. 1886 жыл. Бэкхаус, Юрген Г. (1997), редактор. Әлеуметтік қамсыздандыру және салық салу бойынша эсселер. Густав фон Шмоллер мен Адольф Вагнер қайта қарастырылды. Марбург: Метрополис. (Ағылшын тілінде Вагнер туралы жақын арада жасалған ең жақсы зерттеулердің көп бөлігін қамтиды)
Райт, Х. Р. С. (1993). "Адольф Вагнер және көпүрлі қоғам". Оңтүстік Африка экономика журналы, 61-том, 1-сан, 59–66 беттер.
Wright, H. R. C. (1993). "Adolph Wagner and the Plural Society." The South African Journal of Economics, vol. 61, no. 1, pp. 59–66.