Кіріспе
Уильям Джей Бауэрман (19 ақпан 1911 – 24 желтоқсан 1999) – американдық жеңіл атлетика жаттықтырушысы және Nike, Inc. компаниясының құрдас негізін қалаушысы. Өмірі бойында ол 31 Олимпиадалық спортшыны, 51 «All-American» атқа ие болған спортшыны, 12 американдық рекорд иегерін, 22 NCAA чемпионын және 16 4 минуттан кем уақытта шабуыл жасаған жүгіршіні дайындады. Бауэрманды жаттықтырушы деп атауды ұнатпады, және Орегон университетінде өткен 24 жылда «Ducks» жеңіл атлетика командасы бір жылды қоспағанда, әр жылы жеңіске жетіп, 4 NCAA титулын жеңіп алды және он алты рет елдің үздік ондығына кірді. Nike компаниясының құрдас негізін қалаушысы ретінде ол олардың ең танымал брендтерін, соның ішінде Cortez және Waffle Racer-ді ойлап тапты, сондай-ақ компанияның басқа өндірушілердің аяқ киімдерін дистрибьюторлықтан өз аяқ киімдерін өндіретін компанияға айналуына көмектесті.
William Jay Bowerman (February 19, 1911 – December 24, 1999) was an American track and field coach and co founder of Nike, Inc. Over his career, he trained 31 Olympic athletes, 51 All Americans, 12 American record holders, 22 NCAA champions and 16 sub 4 minute milers. Bowerman disliked being called a coach, and during his 24 years at the University of Oregon, the Ducks track and field team had a winning season every year but one, attained 4 NCAA titles, and finished in the top 10 in the nation sixteen times. As co founder of Nike, he invented some of their top brands, including the Cortez and Waffle Racer, and assisted in the company moving from being a distributor of other shoe brands to one creating their own shoes in house.
Ерте өмір
Портленд, Орегон штатында туған Боверманның әкесі Джей бұрынғы губернатор болды; анасы Элизабет Гувер Боверман Фоссилде өскен. 1913 жылы ата-анасы ажырасқаннан кейін отбасы Фоссилге қайтып келді. Боверманның Дэн және Мэри Элизабет "Бет" атты үлкен ағасы мен апасы болды, сондай-ақ екі жасында лифт апатында қаза болған егіз інісі Томас та болды. Боверман Медфорд және Сиэтл мектептерінде оқыды, содан кейін Медфордта орта мектепті бітірді. Ол мектептік оркестрде орындады және кіші және аға сыныптарда штаттағы чемпион футбол командасының құрамында өнер көрсетті. Боверман Медфордта орта мектепте оқып жүргенде Барбара Янгпен, кейіннен оның әйелімен танысты. 1929 жылы Боверман футбол ойнау және журналистиканы оқу үшін Орегон университетіне түсті. Ұзақ жылдар бойы жаттықтырушы болған Билл Хейвардтың ұсынысымен ол жеңіл атлетика командасына да қосылды. Ол Бета-Тета-Пи студенттік қауымдастығының мүшесі болды. Бітіргеннен кейін 1934 жылы Портлендтегі Франклин орта мектебінде биология сабақтарын берді және футбол командасын жаттықтырды. 1935 жылы Боверман Медфордқа оралып, сабақ беріп, футбол командасын жаттықтырды, 1940 жылы штаттағы біріншілік турнирін жеңіп алды. Боверманның міндеттеріне әскерлік жабдықтарды ұйымдастыру және тауларда жабдықтарды таситын қашырларды күтіп бағу кірді. 1944 жылдың 23 желтоқсанында дивизия Италияның Неаполь қаласына жетіп, жақын арада Солтүстік Италия тауларына қарай жылжыды. Шетелдегі қызметі барысында Боверман майор шенімен 86-шы полктің бірінші батальонының командирі болып тағайындалды. Боверман Италиядағы неміс әскерінің капитуляциясына дейін бірнеше күн бұрын Бреннер өткелі маңында неміс күштерінің кері шегінуіне келісім жасады. Қызметі үшін Боверман "Күміс жұлдыз" және төрт "Қола жұлдыз" ордендерімен марапатталды. 1945 жылдың қазан айында ол әскери қызметтен босатылды.
Жаттықтырушылық мансап
Соғыстан кейін Боверман Медфорд орта мектебіндегі қызметіне қайта оралды. Одан кейін отбасы Юджин қаласына көшті, ол 1948 жылдың 1 шілдесінде түлек болған Орегон университетінің жеңіл атлетикадан бас жаттықтырушысы болды.
Орегон университеті
Боверманның «Орегон ерлері» 24 NCAA жекелеген титул (19 жарыстың 15-інде жеңіс тіркелді) және төрт NCAA командалық жүлде (1962, 1964, 1965 және 1970) жеңіп алды, сондай-ақ бас жаттықтырушы ретінде 24 жыл ішінде 16 рет NCAA топ-10-ға кірді. Оның командаларында 33 олимпиадашы, 38 конференция чемпионы және 64 All-American болды. Жекелей жарыстарда «Балықтар» 114–20 есебімен 10 маусым жеңіліссіз өтті. Сонымен қатар, Боверман 1962 жылы 4 мильдік (6 км) эстафета командасының әлемдік рекордын жаңартты. Бұл командаға Арчи Сан Романи, Дайрол Бурлесон, Вик Рив және Кит Форман кірді, олар 16:08.9 нәтиже көрсетті. Алты жыл өткен соң, Роско Дивайн, Уэйд Белл, Арне Квальхайм және Дейв Уилборннан құралған тағы бір Орегон командасы рекордты 16:05.0-ға дейін жақсартты. Боверман жаттықтырған спортшылар: Отис Дэвис, Стив Префонтейн, Кенни Мур, Билл Деллинджер, Мак Уилкинс, Джек Хатчинс, Дайрол Бурлесон, Гарри Джером, Сиг Олеман, Лес Типтон, Джерри Моро, Уэйд Белл, Дейв Эдстром, Роско Дивайн, Мэтт Центровиц, Арне Квальхайм, Джим Гrelle, Брюс Мортенсон, Фил Найт және Мел Ренфро. Ренфро – жеңіл атлетика және футболдан All-American атанған, «Даллас Каубойс» командасымен сәтті NFL карьерасын өткізген және Профутбол Даңқы залына енген спортшы. Боверманды жаттықтырушы деп атауды ұнатпады, өзін көбінесе ұстаз деп санады. Ол командасының оқуда жақсы нәтижелер көрсетуін күтті және жарыстарда алған тәжірибелерін күнделікті өмірде қолдануға шақырды. 1970 жылы Орегон заң шығарушы жиналысына республикалық өкіл болып сайланды.
АҚШ Олимпиадалық трек бағдарламасы
Боуэрман 1968 жылы Мексикадағы Олимпиада ойындарында спортшыларды жоғары биіктікке бейімдеу үшін жаттығу бағдарламасын жасады. Бұл сәтті бағдарлама оның 1972 жылы Мюнхен Олимпиадасында жеңіл атлетикадан бас жаттықтырушы болып таңдалуына әкелді, тіпті американдық жүгіруші Джим Рюн кениялық Кип Кеиноға жеңіліп, осы жеңіліске биіктіктің де себеп болғанын айтты. Боуэрман Норвегия, Канада, Австралия және АҚШ командаларының мүшелерін жаттықтырды. 1972 жылы Батыс Германияда өткен Мюнхендегі Олимпиада кезінде, АҚШ-тың жеңіл атлетика командасының нашар өнер көрсетуі үшін Боуэрманды кінәлаған кезде, израильдік жүруші Шаул Ладани Палестина Азат Ұйымының (ПАҰ) террористерінен қашып құтылды, содан кейін Боуэрманды оятып, Батыс Германия полициясына хабарлады. Боуэрман АҚШ консулдығынан АҚШ Олимпиадалық кешенін қорғау үшін теңізшілер жасағын сұрады, онда екі танымал еврей спортшысы – жүзуші Марк Спиц және найза тастаушы Билл Шмидт тұрды.
Жүгіру
1962 жылы Жаңа Зеландияға сапары барысында Боуэрман досы және жаттықтырушы әріптесі Артур Лийард ұйымдастырған жүгіру клубы арқылы жүгіруді денсаулықты нығайтудың бір жолы ретінде, тіпті егде жастағы адамдардың да қатысуымен танысты. Боуэрман бұл тұжырымды АҚШ-қа алып келді және жүгіру туралы мақалалар мен кітаптар жаза бастады. Ол сондай-ақ Юджин қаласында фитнес бағдарламалары үшін ұлттық үлгі болған жүгіру бағдарламасын құрды. Боуэрман Жаңа Зеландиядан оралғаннан кейін көп ұзамай "Жүгірушінің нұсқаулығы" атты үш беттік нұсқаулық жарық көрді. 1966 жылы кардиолог В. Э. Харриспен бірлесіп, 90 беттік "Жогинг" кітабын шығарды. Бұл кітап миллионнан астам дана сатылып, АҚШ-та жогинг құбылысын қанағаттандырды. Жаңа буын ересек спортшылардың пайда болуы жеңіл атлетика спортының дамуына септігін тигізіп, осы шеберлерге арналған жаңа бөлімнің құрылуына әкелді. "Жогингтің" танымалдылығына байланысты Харрис пен Боуэрман 1967 жылы 127 беттік кітап шығарды. "Атлетика Батыс" – Билл Боуэрман, Фил Найт және Джефф Холлистердің 1977 жылы құрған американдық жүгіру командасы. Сол кезде Америкада жас спортшылардың колледжден кейін де жарысқа қатысуы үшін арнайы жүгіру бағдарламасы болмады. "Атлетика Батыс" командасының құрылуы мен жетістігі, сондай-ақ Крейг Виргин (құрылтай мүшесі), Стив Префонтейн, Фрэнк Шортер және Билл Роджерс сияқты американдық жүгірушілердің жетістіктері мен танымалдылығы 1970-ші жылдардағы жүгіру бумын тудырды.
Nike
Отис Дэвис, Орегон университетінде жаттықтырушы болған және кейін 1960 жылғы жазғы Олимпиадада екі алтын медаль жеңіп алған студент-спортшы, Боверманның Nike-тің негізін қалауға дейін аяқ киімді жекешелендіргендердің бірі болғанын айтады. Дэвис: «Мен олардың аяғымда қалай сезінетінін ұнатпадым. Олар тығыз болды және тіреуіштер жоқ еді. Бірақ мен Боверманның оларды вафель теміршесінен жасап жатқанын көрдім, сонда олар менікі болды», – дейді. 1964 жылы Боверман 1950 жылдары оның шакирттерінің бірі болған Фил Найтпен қол алысып келісімге келді. Олар Blue Ribbon Sports деп аталған спорттық аяқ киімді тарату компаниясын құрды, кейін Nike, Inc. болып өзгерді. Найт серіктестіктің бизнес жағын басқарды, ал Боверман спорттық аяқ киім дизайнын жақсартумен айналысты. Боверман Юджин қаласында қалды және Орегон университетіндегі жаттықтырушылық қызметін жалғастырды, ал Найт негізгі кеңсесін Портлендтен басқарды. Бауэрман мен Найт бастапқыда Onitsuka Tiger жүгіру аяқ киімін Жапониядан импорттап, АҚШ-та сатуды бастады. Бастапқыда серіктестік 50/50 болды, бірақ көп ұзамай Боверман оны 51/49-ға өзгертуді қалады, Найттың үлесі жоғары болсын деп. Ол мұны келіспеушіліктерді болдырмау және біреуінің шешімдерді қабылдауын қамтамасыз ету үшін жасады. Боверманның дизайндық идеялары 1966 жылы жаңа жүгіру аяқ киімін жасауға әкелді, ол 1968 жылы «Nike Cortez» деп аталды және тез арада ең көп сатылатын аяқ киімге айналды, сонымен қатар Nike-тің ең танымал дизайндарының бірі болып қала береді. Боверман бірнеше Nike аяқ киімдерін жасады, бірақ ол 1970 немесе 1971 жылы әйелінің бельгиялық вафель теміршесін бұзып, вафель теміршесімен жасалған резеңкеден аяқ киімге арналған жаңа табан жасау идеясын тәжірибеден өткізгені үшін көбірек танымал. Боверманның дизайндық шабылыны 1972 жылы «Ай аяқ киімі» деп аталған аяқ киімнің пайда болуына әкелді, себебі вафельдік табанның өрнегі Айға астронавттардың қалдырған іздеріне ұқсайды делінген. 1974 жылы «Вафли жаттықтырушысы» пайда болды, ол Blue Ribbon Sports/Nike компаниясының қарқынды өсуіне көмектесті. Боверман аяқ киім дизайнымен тәжірибе жасағанда, кішкентай, желдеткішсіз бөлмеде жұмыс істеді, улы компоненттері бар желім мен еріткіштерді қолданды, бұл оған ауыр жүйке зақымдануын тудырды. Аяқтарының жүйкесі зақымдануы оның қозғалу қабілетін шектеді; Кенни Мур өзінің «Боверман және Орегон еркектері» кітабында Боверманның өзі жасаған аяқ киіммен жүгіре алмай қалғанын жазды. Боверман спортшыларының жүгіру аяқ киімінің салмағын азайтуға ерекше мән берді. Ол арнайы жасалған аяқ киімдердің жүгірушілердің аяғына жеңіл болады, көпіршіктердің пайда болуын азайтады және аяқ киімнен алынған әрбір унция үшін энергияны үнемдейді деп сенді. Оның есебуынша, жүгірушінің алты футтық қадамына сүйенсек, аяқ киімнен бір унцияны (28 г) алып тастау бір мильдік (1,6 км) қашықтықта 55 фунттық (25 кг) көтерме салмақты азайтуға тең. Найт бірде Боверманның компания үшін маңыздылығы туралы: «Егер жаттықтырушы (Боверман) қанағаттанбаса, Nike қанағаттанбайды» деді. Боверман 1970 жылдардың соңында компаниядағы рөлін азайтып, IPO-ға дейін компаниядағы үлесін басқа қызметкерлерге беруді бастады.
Мұра
Боуэрман Ұлттық қашықтыққа жүгіру даңқы залының, АҚШ Ұлттық жеңіл атлетика даңқы залының, Орегон спорт даңқы залының, Орегонның атлетикалық даңқы залының, RRCA қашықтыққа жүгіру даңқы залының және Ұлттық өнертапқыштар даңқы залының мүшесі. Оның мүсіні мен секундомеры Орегон университетінің Префонтейн Классикасының үйі – Хейвард Филдтің солтүстік-батыс бұрышын әсемдейді. 1998 жылы рекордты қашықтыққа жүгіруші Стив Префонтейн мен оның жаттықтырушысы Билл Бауэрман арасындағы қарым-қатынас туралы «Without Limits» атты тамырлы фильм түсірілді, онда Билл Бауэрман рөлін Дональд Сазерленд сомдады. Nike компаниясының бас кеңсесі компанияның негізін қалаушысына құрмет көрсету мақсатында Боуэрман көшесінде орналасқан. Сондай-ақ, оның құрметіне компания «Bowerman Series» атты жоғары өнімді жүгіру аяқ киімдерінің желісін жасады, олар ұзақ қызмет ететін, жаттығуларға бағытталған өнімдерді ұсынып, Asics және Saucony сияқты жүгіру брендтерімен бәсекелесуге арналған. 2009 жылы АҚШ-тың жеңіл атлетика және кросс-кантри жаттықтырушылар қауымдастығы «Боуэрман» сыйлығын құрды, ол әр жылғы ең үздік студент-жеңіл атлеттерге (ер және әйел) беріледі. Бұл сыйлықтың тұңғыш иегерлері Орегоннан Галлен Рупп және Колорадодан Дженни Баррингер атанды. «Боуэрман» кубогын Nike қызметкері және Боуэрманның бұрынғы шәкірті, Орегон университетінің студент-атлеты Тинкер Хэтфилд жасаған.
Өлім
1999 жылдың соңында денсаулығы нашарлаған Боверман 88 жасында Орегон штатының Фоссил қаласындағы күтім көрсету орталығындағы үйінде қайтыс болды.