Роберт Гарретт: Олимпиада чемпионы және қайырымдылық иесі

Кіріспе

Роберт С. Гарретт (24 мамыр 1875 – 25 сәуір 1961) – американдық жеңіл атлет, сондай-ақ Балтимордегі инвестициялық банкир және қайырымдылық шараларын қолдаушы. Гарретт дискіні лақтыру және ядроны итеру бойынша алғашқы заманауи Олимпиада чемпионы атанды.

Ерте және отбасылық өмірі

Роберт С. Гарретт Мэриленд штатының Балтимор округіне (Балтимор қаласын қоршап тұрған) Мэриленд штатының ең белгілі және бай отбасыларының бірінде дүниеге келді. Төрт буын бойы Гарреттер Роберт Гарретт және Ұлдары компаниясын басқарды, бұл 1819 жылы оның ирланд иммигранты әкесінің атасы Роберт Гарретт құрған кеме тасымалы, қаржы және инвестициялық банк. Оның атасы Джон Уорк Гарретт (1820–1884) Балтимор және Огайо темір жолын (Америкадағы алғашқы жолаушылар темір жолы, 1827–1828) шамамен үш онжылдық (1858–1884) басқарды, соның ішінде Америка Азамат соғысы (1861–1865) кезінде Одақты қолдады, бұл оны 19 ғасырдың ортасына қарай елдегі ең маңызды жолдардың біріне айналдырды, сонымен қатар Балтимордағы маңызды меценатқа айналды. Оның әкесі Томас Харрисон Гарретт (1849–1888), ал анасы – бұрынғы Элис Дикерсон Уитридж; оның үлкен ағасы Джон Уорк Гарретт (1872–1942) АҚШ Мемлекеттік департаментінің көрнекті американдық дипломаты болды. Ағасы сияқты Роберт С. Гарретт Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Принстон университетінде оқыды, онда студент кезінде жеңіл атлетикада өте жақсы нәтижелер көрсетті және үшінші және төртінші курстарында Принстонның жеңіл атлетика командасының капитаны болды. Гарретт Кэтрин Баркер Джонсонға (1885–1961) үйленді, ол одан бір жылдан кем уақытқа аман қалды. 1920 жылға дейін олардың екі ұлы мен үш қызы болды. Олардың бірінші қызы мен ұлы екеуі де нәресте кезінде қайтыс болды, ал кіші ұлы, АҚШ Әуе күштерінің ұшқышы, лейтенант Джон Уорк Гарретт (1924–1944) Екінші дүниежүзілік соғыста (1939/1941–1945) қаза тапты, ал ұлдары Харрисон Гарретт (1911–1994) және Джонсон Гарретт (1912–1979) ата-аналарынан аман қалды, сондай-ақ қыздары Кэтрин Гарретт Бэйнбридж (1914–1999) және Элла Брок Джонсон Гарретт Бригам (1917–2006) та аман қалды.

Спорттық мансабы

Бакалавриатта оқып жүрген кезінде Гарретт негізінен ядроны лақтырумен айналысты, бірақ ол секіру жарыстарында да қатысты. 1896 жылы Грекияның Афины қаласында қайта жаңғыртылған және өткізілген алғашқы заманауи Олимпиада ойындарына қатысуға шешім қабылдағанда, профессор Уильям Миллиган Слоун Гарретке дискіні де сынап көруді ұсынды. Олар классикалық әдебиеттерге жүгініп, сурет дайындады, ал Гарретт дискіні жасау үшін темірші шақыртты. Оның салмағы шамамен 30 фунт (14 кг) болды және оны ешқандай қашықтыққа лақтыру мүмкін емес еді, сондықтан ол бұл идеядан бас тартты. Гарретт өзінің және үш сыныптасының Афинаға Олимпиадаға бару жол ақысын төледі. Фрэнсис Лейн 100 метрде үшінші орынды, Герберт Джеймисон 400 метрде екінші орынды, ал Альберт Тайлер қылышпен секіруде екінші орынды иеленді. Гарретт нақты дискінің салмағы 14 килограмнан аспайтынын білгенде, көңіл көтеру үшін бұл жарысқа қатысуға шешім қабылдады.

1896 жылғы алғашқы Олимпиада ойындары

Бұл жарысқа қатысқан он бір спортшының ішіндегі үш грек дискіні лақтырушы нағыз шеберлер болды. Олар классикалық Дискобол позынан айналып, көтеріле салып лақтырған сайын, әрбір тастау сұлу болуға тиіс еді. Гаррет дискіні өте күшпен, балға тастау стиліне ұқсас әдіспен лақтырды – оң қолымен дискіні ұстап, айналып-айналып жүрді. Гарреттің алғашқы екі тастауы ұқыпсыз болды. Дискі жермен қатар ұшпай, айналып, көрермендерге шамалы жетіп қалды. Шетелдік және американдық көрермендер оның әрекетіне күлді, ал Гаррет олармен бірге көңіл көтерді. Бірақ, соңғы тастауында қатты қышқырғаннан кейін, дискі екінші орын алған Панагиотис Параскевопулос тастағаннан әлдеқайда ұзаққа ұшты. Американдық көрермен Бертон Холмс былай деп жазды: "Барлығы таң қалды. Гректер өздерінің дәстүрлі жаттығуында жеңіліске ұшырады. Олар американдықтардың жоғары шеберлігі мен батылдығына таңырды, оларға ешқандай жаттығусыз, бұрын көрмеген ойындарда жеңіске жете алатын керемет күш бар деп ойлады." Джеймс Конноллидің сөзіне сәйкес, жеңімпаз америкалықтар бес жеңіл атлетика түрінде өткен күзден бері бірде-бір күн далаға жаттығуға шықпаған екен. Гаррет сондай-ақ допты лақтыруда жеңіске жетті, биікке секіруде екінші орын алды (Джеймс Конноллимен бірдей нәтиже көрсетті) және ұзынға секіруде де екінші орын алды (нәтижесі ).

1900 жылғы Екінші Олимпиада ойындары

Төрт жыл өткен соң, 1900 жылғы Олимпиада ойындарында Гарретт қайта қатысып, допты лақтыру және тұрып секіруден үшінші орын алды. Оның допты лақтырудағы қола медалі ерекше болды, себебі ол финалда өнер көрсетуден бас тартты, өйткені ол күн жексенбі болды, ол оның діни демалыс күні еді. Дегенмен, оның іліктесу көрсеткіші Гарреттті үшінші орынға ие болуға жеткілікті болды. Ол дискіні лақтыруда да қайта қатысты, бірақ нашар жоспарланған трассадан кейін, оның барлық дискілері ағаштарға тигендіктен, ешқандай жарамды нәтиже көрсете алмады. Гарретт сондай-ақ 1900 жылғы Олимпиада ойындарында "Арқан тартыс" командасының мүшесі болды, алайда команданың алты мүшесінің үшеуі балғамен лақтыру финалында болғандықтан жарыстан шығаруға мәжбүр болды.

Балтимор банкирі және азаматтық көшбасшы

Гаррет кейіннен бабасының тарихи сауда фирмасы «Роберт Гаррет және ұлдарында» банкир және қаржыгер болып жұмыс істеді. Олардың Балтимор қаласының орталық бөлігіндегі Оңтүстік және Су көшелерінің қиылысындағы әйгілі кеңсе ғимаратында орналасқан кеңсесі болды. Ол B&O темір жолына инвестиция салды.

Археология және қолжазбалар

Гарретт ерте кезден-ақ ғылымға, әсіресе тарих пен археологияға қатты қызығушылық танытты және ерте кезден-ақ коллекционер және маңызды демеуші болды. Ол доктор Джон М. Т. Финни басқарған Сирияға археологиялық экспедицияны ұйымдастыруға және қаржыландыруға көмектесті. 1932 жылдан 1939 жылға дейін Антиохия және оның айналасындағы қазбаларды қаржыландыруға көмектесіп, қазба жұмыстарына қатысқан Антиохия және оның айналасын қазу жөніндегі комитетте жұмыс істеді. Гарреттің хоббиі – орта ғасырлық және Ренессанс кезеңінің қолжазбаларын жинау еді. Гарретт Еуропа, Таяу Шығыс, Африка, Азия және Мезоамерикадан шыққан батыс және батыс емес қолжазбалардың, фрагменттердің және паршалардың тарихи томдарын жинады, б.з.д. 1340 жылдан – 1900 жылдарға дейін. Ол коллекциялауға деген қызығушылығын әкесі Томас Харрисон Гарреттен мұра еткен. 1888 жылы әкесінің күрт қайтыс болуынан кейін Роберт анасы және екі інісі – Хорацио мен Джонмен бірге Еуропа мен Таяу Шығыста екі жарым жыл бойы кеңінен саяхаттады. Саяхаттары барысында Гарретт қолжазбаларға ерекше қызығушылық танытып, оларды жинауды бастады. Ол Ж. Б. Сильвестрдің «Жалпы палеография немесе Барлық ұлттар мен дәуірлердің жазу үлгілерінің көшірмелері» (Сэр Фредерик Мэдден, Лондон, 1949–50) еңбегін әрбір белгілі жазу түрінің түпнұсқа үлгілерін жинау үшін нұсқаулық ретінде пайдаланды. Гарретт көп жыл бойы белсенді түлек болды және Принстон университетінің қамқоршысы болып қызмет етті, сондай-ақ 1914 жылы оның тәтесі Мэри Элизабет Гаррет (1857–1915) құрған Балтимор өнер мұражайының басқару кеңесінде жұмыс істеді. Ол сонымен қатар атақты американдық сәулетші Джон Рассел Поуптың (1874–1937) жобалаған жаңа мұражай ғимаратын салу және оны орналастыру жобасында қатысты, ол Солтүстік Чарльз көшесінен бұрылып өтетін Арт-мұражай жолында орналасқан және сонымен қатар Джонс Хопкинс университетінің жаңадан орналасқан Хомуд кампусына жақын орналасқан. 1942 жылы Гарретт өзінің 11 000-нан астам қолжазбадан тұратын коллекциясын Принстон университетіне сыйлады, оның ішінде «Аксум паршалары» және византиялық грек тіліндегі он алты қолжазба бар, оларда византиялық өнердің сирек кездесетін мысалдары қамтылған.

Garrett had an early intensive interest in science, especially in history and archeology, and became an early collector and important donor. He helped to organize and finance an archaeological expedition to Syria, led by Dr. John M. T. Finney. From 1932 to 1939, he was involved with the Committee for the Excavation of Antioch and Its Vicinity both helping to fund the excavations and working on them. Garrett's hobby was collecting medieval and Renaissance manuscripts. Garrett amassed a collection of historical volumes of Western and non Western manuscripts, fragments, and scrolls, originating from Europe, the Near East, Africa, Asia and Mesoamerica, ca. 1340 B. C. – A. D. 1900s. He inherited his collecting interest from his father, Thomas Harrison Garrett. After his father's sudden death in 1888, Robert spent the following two and a half years traveling extensively with his mother and two brothers, Horatio and John, in Europe and the Near East. During his travels Garrett developed a particular interest in manuscripts and began collecting. He used the text Universal Paleography: or, Facsimiles of Writing of All Nations and Periods by J. B. Silvester (by Sir Frederic Madden, London, 1949–50) as his guide for collecting primary examples of every known type of script. Garrett was for many years an enthusiastic alumnus and served as trustee of Princeton University and also on the governing board of the Baltimore Museum of Art, founded in 1914 by his aunt Mary Elizabeth Garrett, (1857 1915), and working in the relocation and construction project of their new museum building designed by famous American architect John Russell Pope (1874 1937), on Art Museum Drive, off of North Charles Street, and adjacent to the also newly located Homewood Campus of The Johns Hopkins University. In 1942, Garrett donated his collection of more than 11,000 manuscripts to Princeton University, including the "Aksum Scrolls" and sixteen Byzantine Greek manuscripts, containing rare examples of illuminated Byzantine art.

Балтиморлық белсенді

Мэрдің тағайындауымен Гарретт қаланың қоғамдық жақсарту комиссиясының төрағасы болды. Ол сондай-ақ 1910 жылы Балтимор қаласына Американың жаңа «Бой Скауттар» жастар ұйымын әкелуге басты жауапкер болды, ол ұйым ұлттық деңгейде құрылғаннан кейін, негізін қалаушысымен бірге Ұлыбританиядан әкелінді. Гарретт 1934 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Балтимордағы «BSA» ұйымын басқарды. 1919 жылы Гарретт Балтимор қаласына, қаланың оңтүстігіндегі жақында қосылған Бруклин ауданында, Екінші және Үшінші көшелер арасындағы Шығыс Патапско даңғылы бойындағы бір қалалық блоктан жер берді, ол жер қоғамдық саябақ ретінде пайдаланылуы тиіс болды және оның құрметіне аталды. Гарретт Балтимордың қоғамдық демалыс орындарын дамытуға көмектесті, олардың көпшілігі жеке өзі, әріптестері және достарының қаржыландыруымен іске асырылды. Гарретт бұрынғы Балалар ойын алаңы қауымдастығымен біріктірілген Қоғамдық Атлетика Лигасын ұйымдастырды. Ол Балтимор қаласының демалыс бюросының алғашқы төрағасы және демалыс және саябақтар департаментінің қалалық саябақ комиссарлары кеңесінің алғашқы төрағасы болды. Гарретт өмірінің көп бөлігінде Ұлттық демалыс қауымдастығының белсенді мүшесі болды және 1941 жылы оның төрағасы болып сайланды. 1947 жылғы Балтимор мэр сайлауында республикалық және демократиялық үміткерлер сайылған жағдайда Гарретті қаланың демалыс және саябақтар департаментінің төрағасы етіп тағайындайтындарын уәделеді. Өмірі бойы адал пресвитериан дінін ұстанды, ол АҚШ-тағы Пресвитериан шіркеуінің Бас Ассамблеясының ұлттық конвенциясының мүшесі болды және 1948 жылы Халықаралық діни білім беру кеңесі оны діни білім саласындағы жылдың үздік жеке тұлғасы деп мойындады. Афроамерикандықтардың азаматтық құқықтары мәселесінде Гарретт бекем консерваторлық көзқарасқа ие болды және қаланың саябақтарында, ойын алаңдарында, жүзу бассейндерінде, теннис корттарында және демалыс орталықтарындағы қоғамдық орындарды нәсілдік интеграциялауға қарсы болды. 1940-1950 жылдары азаматтық құқықтар қозғалысы кеңейген сайын, дау-дамайлар күшейді. Кейін Гарретт Парк комиссарлары кеңесінен интеграцияны қолдайтын дауыс берілгеннен кейін отставкаға кетуі сұралды.

Through a mayoral appointment, Garrett served as the chairman of the city's Public Improvement Commission. He was also largely responsible for bringing the new Boy Scouts of America youth organization to Baltimore in 1910, shortly after its national establishment and imported from Great Britain with founder. He managed the BSA in Baltimore until his retirement in 1934. In 1919, Garrett gave to the City of Baltimore a tract of land of a city block along East Patapsco Avenue, between Second and Third Streets in its recently annexed Brooklyn neighborhood in South Baltimore to be used as a public park, which was named in his honor. Garrett helped develop Baltimore's public recreational facilities, many of which were privately funded by himself, colleagues and friends. Garrett organized the Public Athletic League which later merged with a similar earlier Children's Playground Association. He was the first chairman of Baltimore City's Bureau of Recreation, and the first chairman of the city's Board of Park Commissioners for the combined Department of Recreation and Parks. Garrett was through much of his life an active member of the National Recreation Association, and was elected its chairman in 1941. In the Baltimore mayoral campaign of 1947, both the Republican and Democratic nominees promised that, if elected, they would name Garrett as chairman of the city's Department of Recreation and Parks. A devout Presbyterian throughout his life, he was a member of their national convention the General Assembly of the Presbyterian Church in the United States, and was recognized in 1948 as the year's outstanding layperson in the field of religious education by the International Council of Religious Education. In the realm of civil rights for African Americans, Garrett was a staunch conservative and opposed any racial integration of the city's public facilities in its parks, playgrounds, swimming pools, tennis courts and recreation centers. Controversies increased as the national civil rights movement expanded in the late 1940s and 1950s. Garrett was later asked to resign from the Board of Park Commissioners when a positive vote for integration was taken.

Өлім және мұра

Гарет 1961 жылғы 25 сәуірде Мэриленд штатының Балтимор қаласында қайтыс болды және басқа отбасы мүшелерімен бірге Балтимордың тарихи Грин Маунт қорымына жерленді, ал оның жесірі де жыл соңына дейін сол жерге қойылды. Жоғарыда айтылғандай, Балтимор қаласының Бруклин ауданындағы Шығыс Патапско даңғылында, Екінші және Үшінші көшелер арасында орналасқан Гаррет Парк демалыс аймағы оның құрметіне сыйға беріліп, аталды. Ол өзінің құжаттарын Принстон университетіне тапсырды; Конгресс кітапханасында да отбасылық құжаттар сақталады.

1984 жылы NBC телеарнасында көрсетілген екі бөлімді «Бірінші Олимпиада: Афина 1896» мини-сериалында Гарреттің рөлін актер Хант Блок ойнады. Екінші эпизодта Гарреттің алғашқы Олимпиада марафонына қатысқандығы туралы бұрыс ақпарат берілді.