Кіріспе

Пуэрто-Риколық ақын Мартин Эспада (1957 жылы туған) – пуэрто-риколық американдық ақын және Массачусетс Амхерст университетінің профессоры, онда поэзия оқытады. Пуэрто-Рико оның өлеңдерінің тақырыбы ретінде жиі пайда болады.

Өмір және мансап

Эспада Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында дүниеге келген. Оны әкесі Франк Эспада, Пуэрто-Рико қауымдастығының және азаматтық құқық қозғалысының жетекшісі, ерте жасынан саяси белсенділікке баулыған. Эспада Висконсин университетінде (Мэдисон) тарих мамандығы бойынша бакалавр, ал Солтүстік-Шығыс университетінде (Бостон, Массачусетс) заңгерлік ғылымдарының докторы дәрежесін алған. Ол көп жыл бойы тұрғын үй мәселелері жөніндегі заңгер және заңдық көмек бағдарламасының басшысы болып жұмыс істеді. 1982 жылы Эспада өзінің алғашқы саяси өлеңдер жинағын – әкесінің фотосуреттерімен бірге жарық көрген «The Immigrant Iceboy's Bolero» кітабын жариялады. Одан кейін «Трампеттер өздерінің қуылған аралдарынан» (1987) және «Махаббаттың қолындағы шеңбер – бүгіліс» кітаптары жарық көрді. 2001 жылы ол Массачусетс штатының Нортгемптон қаласының тұңғыш ақын лауреаты атанды. 2018 жылы Эспада Поэзия қорының (Poetry Foundation) $100,000 сыйлық қорымен берілетін Рут Лилли атындағы поэзия сыйлығын, АҚШ-та тірі ақындарға арналған өмірлік жетістіктері үшін берілетін марапатты алды. Эспада бұл құрметке ие болған тұңғыш латиноамерикан болды. Пуэрто-Рикодағы туғандарымен алғашқы және келешек кездесулері туралы Эспада бұл «толыққанды өзгеріс», «абсолютті аян», «өзіңді тану процесі» екенін және «сонда бару тарихың бар екенін растайды» деді. Оның «Кока-кола мен Коко Фрио» өлеңі осы туралы. 2009 жылы Эспада «Халық сөйлейді» атты деректі фильмінде ойнады, бұл фильм тарихшы Говард Зинннің «Американың халық тарихы» кітабы негізінде американдықтардың хаттары, күнделіктері мен сөздерінің драматикалық және музыкалық қойылымдарын пайдаланды. 2021 жылы Эспада АҚШ шекарасында Рио-Гранде өзенінен кешіп өту кезінде қаза болған екі мигрант – Оскар мен оның қызы Валерия туралы «Floaters» өлеңі үшін Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. Эспада Массачусетс Амхерст университетінің профессоры және Массачусетс штатының Шелберн-Фолс қаласында тұрады.