Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы крикет турнирі

CSA 4 күндік отандық сериясы – Оңтүстік Африканың ішкі бірінші сыныпты крикет жарысы. Турнирде Оңтүстік Африканың барлық тоғыз провинциясынан командалар бақталастырады. Алғаш рет 1889–90 жылдары Карри Капы (Currie Cup) ретінде өткізілген турнир тарихында көптеген өзгерістер мен толықтырулар болды. 2004 жылы дәстүрлі провинциялық формат өзгертіліп, көптеген командалар біріктірілді. Оның орнына, халықтың ірі аймақтарын ұсынып тұрған алты толық кәсіби франшиза құрылды. 2021–22 маусымының басынан бәсеке тағы да маңызды қайта құрылымнан өтті. Алты командалық франшиза жүйесі таратылып, турнир бұрынғы дәстүрлі форматына қайта оралды. Қазіргі кезде 15 провинциялық команда екі дивизионда жоғарылау және төмендеу принципі бойынша бақталасады.

Алғашқы жылдар

Көптеген басқа одақтас елдер сияқты, крикетті алғаш рет 19-ғасырдың басында британдықтар енгізді, ал спорт 1880 жылдары Оңтүстік Африкада берік орнады. 1889 жылдың наурыз айында Англияның құрама командасы Оңтүстік Африка құрама командасына қарсы екі матч өткізді, бұл матчтар кейін Оңтүстік Африкада өткен алғашқы тест-матч деп белгіленді. Бірінші сыныптық отандық крикет 1876 жылдан бері бірте-бірте дамып келді, осы кезде жергілікті елді мекендер мен қалалар Кейпта Чемпиондық жездел турнирінің аясында бір-бірімен жарысты. Турнир бес рет өткізілді, соңғы рет 1890-91 жылдары ұйымдастырылды. «Castle Shipping Line» кемелік компаниясын құрған және 1889 жылғы ағылшын турнесінің демеушісі болған Сэр Дональд Кэрри, осы перспективті отандық жарыстың чемпиондарына кубок сыйлады. «Карри кубогы» алғаш рет 1889-90 жылдардағы бір матчтық жарыста «Трансвааль» командасын жеңген «Кимберли» қаласына табысталды. 1892 жылдан 1893 жылға дейін жарыс ағылшын графтық крикетінің үлгісімен шабыттанған провинциялық чемпионат форматын қабылдады. «Кимберли» (1892-93 маусымында «Griqualand West» деп аталды) және «Трансвааль» командаларына «Батыс провинция» (1892-93), «Натал», «Шығыс провинция» (1893-94), «Бордер» (1897-98) және «Оранж-Фри-Стейт» (1903-04) қосылды. «Родезия» және «Оңтүстік-Батыс округі» де 1904-05 маусымында бір рет қатысты. «Карри кубогы» әр жыл сайын өткізілмеді, және оның іске қосылуынан бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін барлығы он төрт маусым өткізілді. Бур соғысы кезіндегі үзілістен басқа, әдетте ағылшын командасы турнеде болғанда маусымдар өткізілмеді. Жарыс түрлі форматтарда өтті, оның ішінде жеңіліс-жеңіліс жүйесі, дөңгелек турнир және өткен жылғы жеңімпазға қарсы финалдық матч; бірақ 1906-07 жылдары дөңгелек турнир лига форматы орнатылды, ол 1982-83 жылға дейін өзгеріссіз сақталды.

Соғыс аралығы

Бірінші сыныптық крикет Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1920–21 маусымында қайта басталды. Серия шамамен үш жылдың екісінде өткізіліп, Тест турларымен бірдей келетін маусымдарда тоқтатылды. 1925–26 жылдан кейін барлық жеті провинциялық команда әр маусымда қатысты. Оларға уақытша Родезия (1929–30 және 1931–32 маусымдарында қатарынан) және 1937–38 маусымында Солтүстік-Шығыс Трансвааль тұрақты түрде қосылды, бұл Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі соңғы маусым болды. Соғыстар аралығында барлығы он бір маусым ойналды. Осы кезеңде Оңтүстік Африкадағы крикет британдық қоныс аударушылардың диаспорасынан тысқары, әсіресе африканерлер мен үнді қауымдастығында тарала бастады. Дегенмен, крикет әртүрлі ұлттық ұйымдармен әртүрлі нәсілдік топтар үшін басқарылатындықтан, қатаң, бірақ әлі заңды түрде бөлініп сақталды. Бірінші сыныптық жарыстар тек ақ нәсілділерге ғана арналды.

Апартеид: 1970 және 1980 жылдардағы оқшаулау

Оңтүстік Африкадағы ішкі крикет 1970 және 1980 жылдардағы оқшаулық кезеңінде өзінің ең жоғары деңгейіне жетті. Стандарттар ерекше жоғары болғандықтан, мыңдаған көрермендер Халықаралық Крикет Кеңесінің (ICC) 1970 жылы Оңтүстік Африканы құрамынан шығарғаннан кейін Ұлттық команданы қолдай алмағандықтан, Кури Кубогын көруге келді. Екі дивизиондық формат сақталды, бірақ командаларды жоғарылату/төмендету жүйесі тоқтатылды. 1971 жылдан 1972 жылға дейін жоғары дивизионда бес команда тұрақты болды: Трансвааль, Натал, Шығыс провинциясы, Батыс провинциясы және Родезия. Екінші дивизион көбірек «B» командаларымен кеңейтілді: Батыс провинциясы «B» 1975–76 жылдары, ал Шығыс провинциясы «B» және Родезия «B» 1977–78 жылдары қосылды. 1970 жылдары екінші дивизион Кури Кубогынан бөлек жарысқа айналды, ол бастапқыда Castle Bowl деп аталды (кейін басқа коммерциялық атаулармен, мысалы UCB Bowl). 1971–72 жылдары Солтүстік-Шығыс Трансвааль Солтүстік Трансвааль деп аталды.

Саяси өзгерістер мен халықаралық қалпына келтіру: 1990 жылдар

1980 және 1990 жылдары нашар провинциялық командалар біртіндеп Bowl жарысынан Currie Cup-қа көше бастады. Сонымен қатар, сол провинциялардың B командалары Bowl үшін күресе бастады, нәтижесінде Bowl толығымен Currie Cup екінші құрама жарысына айналды. 1996–97 жылдары Bowl екі деңгейлі жарысқа бөлінді (тек жоғарғы дивизионға бірінші сыныптық мәртебе берілді), ал 1999–2000 жылдары барлық дербес провинциялық командалар Currie Cup-қа қайта оралды, ал Bowl бірінші сыныптық жарыс ретінде тоқтатылды. Солтүстік Трансваал 1979–80 жылдары Currie Cup-қа оралған алғашқы команда болды; сол жылы Родезия үшін соңғы жыл болды, ол ақ нәсілді азшылық үстемдігінің аяқталуы және тәуелсіздік алғаннан кейін қатыспады. Оранж-Фри-Стейт 1985–86 жылдары Currie Cup-қа оралды. Шекара 1991–92 жылдары тұрақты түрде қайта оралды (1985–86 және 1986–87 жылдары екі сәтсіз әрекеттен кейін). Грикваланд Батыс 1996–97 жылдары оралды. Бұл кезеңде үш жаңа провинциялық команда да қосылды: Боланд, 1980–81 жылдары Bowl-ға, 1993–94 жылдары Cup-қа қатысты; және Шығыс Трансваль мен Батыс Трансваль, 1991–92 жылдары Bowl-ға қатысты және 1999–2000 жылдары жоғары деңгейге көтерілген соңғы екі команда болды. Сол уақытта Bowl жарысына Солтүстік Трансваал B (1982–83), Оранж-Фри-Стейт B (1989–90), Шекара B және Боланд B (1993–94) және Грикваланд Батыс B (1997–98), сондай-ақ Зимбабве құрамасы (1993–94) және Намибия крикет командасы (1996–97) қосылды. 1990 жылдары Оңтүстік Африка саяси өзгерістерге ұшыраған кезде, бірнеше командалар өз атауларын жаңа жағдайға бейімдеу үшін өзгертті: Оранж-Фри-Стейт Free State (1995–96) аталды; Шығыс Трансваль Easterns (1995–96) аталды; Батыс Трансваль North West (1996–97) аталды; Трансваль Gauteng (1997–98) аталды; Солтүстік Трансваль Northerns (1997–98) аталды; ал Натал KwaZulu Natal (1998–99) аталды. Жарыс өзінің коммерциялық себептерімен де атын өзгертті, 1990–91 жылдары Castle Cup, ал 1996–97 жылдары SuperSport Series аталды. Осы кезеңде жарыстың форматы бірнеше рет өзгерді. 1982–83 жылдары ең үздік екі команда арасында финал өтті; бұл 1983–84 жылдары төрт командадан тұратын нокаут жүйесіне дейін кеңейтілді және 1985–86 жылдары үш командадан тұратын нокаут жүйесіне дейін қысқартылды. 1987–88 жылдары лига екі топқа бөлінді, топ жеңімпаздары арасында бір финал өтті. 1990–91 жылдары лига бір топқа оралды, бірақ финал болған жоқ. Финал 1998–99 жылдары қайтадан өткізілді. Содан кейін, 1999–2000 жылдары он бір командамен лига 1999 жылғы Крикет әлем чемпионатымен ұқсас форматты қабылдады, бір финал алдында супер сегіз немесе супер алты раунды өтті. Бұл дәуірдің ең маңызды ерекшелігі – Трансваал, Натал және Батыс провинцияларының үстемдігінің аяқталуы болды. 1988–89 маусымына дейін үш команда 60 Currie Cup-тың 59-ын жеңіп алған, жалғыз ерекшелік – 1890–91 жылдардағы екінші турнирде Кимберлидің жеңісі, ол Transvaal командасымен өткен бір ойынның нәтижесі бойынша шешілді. 1988–89 жылдары Шығыс провинциясы финалда Transvaal-ды жеңіп, осы үстемдікті бұзды. Оранж-Фри-Стейт 1990 жылдары алғашқы чемпионатын жеңіп алды, ал Easterns 2000 жылдары чемпионатты жеңіп алды. Бірінші сыныптық отандық крикетте Transvaal/Gauteng ең табысты команда болды, 1889–90 және 2004–05 жылдар аралығында 25 рет жеңіп, төрт рет тең бөлісті.

Франчайзинг кезеңі: 2004/05 2020/21

2004–05 жылдары Оңтүстік Африканың ішкі крикет форматы түгелдей өзгертілді. Он бір провинциялық команда он алты жаңа командаға біріктірілді: Батыс провинция мен Боланд бірігіп «Кейп Кобрас» командасын құрды; Грикваланд Батыс және Фри Стейт «Eagles» командасын құрды (кейіннен 2010–11 жылдары «Knights» аталды); Шығыс провинция мен Бордер «Warriors» болды; Солтүстік-Батыс және Гаутенг «Lions» болды; Нортернс және Истернс «Titans» болды; Квазулу-Натал «Dolphins» аталды. Бұл өзгерістер лимитті оверлердегі де, бірінші сыныптағы крикетте де болды, алайда раунд-робин форматы сақталды. Франшизалық кезеңде «Titans» (бұрынғы Солтүстік-Шығыс Трансвааль / Солтүстік Трансвааль) ең табысты команда атанды, алты титул жеңіп алды. Он бір провинциялық Кьюри Кубогы командалары, сондай-ақ Оңтүстік-Батыс округі мен Квазулу-Наталдың ішкі аймағы провинциялық үш күндік турнирде жеке бәсекелесуді жалғастырды, ол жартылай кәсіби деңгейде сақталды және енді Оңтүстік Африкадағы қызыл доп крикетінің ең жоғары деңгейі емес, бірақ бірінші сыныптық жарыс болып қала берді.

Облыстық крикетке оралу: 2021

2021 жылдың наурызында Оңтүстік Африка Крикеті (CSA) Оңтүстік Африканың ішкі крикетінің ірі қайта құрылымға ұшырайтынын, алты командалық франчайзинг жүйесінің және жартылай кәсіби провинциялық жарыстардың таратылатынын жариялады. Оның орнына, 2023/24 жылдан кейін жоғарылау және төмендеу арқылы анықталатын екі бөлек дивизионда ойнайтын 15 бірінші сынып командасынан тұратын жаңа формат құрылды. 2019 жылдан бастап провинциялар мен крикет одақтары CSA-ға алғашқы екі маусымда ең жоғары дивизионға ілігу үшін өтініштер жіберді. Бұл процеске тәуелсіз бағалау комитеті (IEE) қадағалау жасады, ол крикет және қаржылық операциялар, әйелдер мен жасөсперімдер дамуы, трансформация саясаты және стадион инфрақұрылымы сияқты бірқатар критерийлерді ескерді. Бірінші дивизиондағы сегіз команданың әрқайсысында 16 келісімшартпен ойнатын ойыншы бар, ал екінші дивизиондағы жеті команданың әрқайсысында 11 келісімшартпен ойнатын ойыншы бар, жалпы саны 205-ке жетеді. CSA жаңа форматтың ойыншыларға халықаралық деңгейден бір саты төменде жоғары деңгейде бәсекелесуге көбірек мүмкіндік беретініне сенімді, бұл ұлттық құрамаға шақыруды жүзеге асыратын жатқан таланттар қорын кеңейтеді. Ең жоғары деңгейдегі ішкі жарыстарға командаларды іріктеудің кеңеюі барлық нәсілдердің, әсіресе қазіргі уақытта жеткіліксіз өкілдік етілгендердің ойынға қатысу мүмкіндіктерін арттыруға көмектеседі деп күтілуде. Жаңа форматты дәстүрлі құрылымға оралу деп қарастырғанмен, Оңтүстік Африканың тоғыз провинциясының кейбіреуінде бірнеше команда бар. Тек Фри-Стейт, Лимпопо, Мпумаланга, Солтүстік Кейп және Солтүстік-Батыс – ең сирек қоныстанған провинциялар ғана бір командадан тұрады. Кейбір жаңа командалар бұрынғы франшизаларының атауын сақтап қалуды жөн көрді, ал басқалары жаңа брендті таңдады.

Демеушілік

1889–90 және 1990–91 жылдар аралығында турнир, Оңтүстік Африкаға алғашқы ағылшын турнесін демеушілік еткен және отандық чемпиондарға кубок сыйлаған «Касл Шипинг Лайн» компаниясының негізін қалаушы Сэр Дональд Карри атымен «Карри кубогы» деп аталды. 1990–91 маусымда жарыс алғашқы титулды демеушісін алып, «Castle Cup» болып өзгерді, ал 1996–97 жылдардан бастап «SuperSport Series» атау құқығын SuperSport телеарнасына берді. 2012–13 маусымда «Willowton Group» компаниясы Оңтүстік Африка Крикетімен серіктестік құрғаннан кейін жарыс тағы да «Sunfoil Series» деп аталды. Бұл келісім 2018–19 жылдарға дейін сақталды, содан кейін «Willowton Group» демеушіліктен бас тартты. Титулды демеуші болмағандықтан жарыс CSA 4 күндік ішкі сериясы деп қайта аталды.