Кіріспе

1998 жылғы Тед Хьюздің өлеңдер жинағы. «Туған күн хаттары» – 1998 жылы ағылшын ақыны және балалар жазушысы Тед Хьюздің өлеңдер жинағы. Хьюздің өліміне бірнеше ай қалғанда жарық көрген бұл жинақ көптеген беделді әдеби сыйлықтарды жеңіп алды, оның ішінде Whitbread Book of the Year, Forward Poetry Prize for Best Collection және 1999 жылы T. S. Eliot Prize for Poetry сыйлықтары бар. Бұл сексен сегіз өлеңнен тұратын жинақ Хьюздің 1963 жылы ажырасып кеткен әйелі Сильвия Платтың өзін-өзі өлтіруіне, сондай-ақ олардың көптеп талқыланған, саясиландырылған және "жарылысқа толы" некесіне жасаған ең тікелей жауап деп есептеледі. «Туған күн хаттарынан» бұрын Хьюз Платты тек бір рет 1979 жылғы «Эльмет қалдықтары» жинағындағы «Хептонсталл қорымы» атты өлеңінде ғана тікелей атаған болатын.

Қақпағы

"Туған күн хаттарының" мұқабасын Тед Хьюз бен Сильвия Платтың қызы Фрида жасаған. Мұқабада зор күшті қызыл және жарқын сары түстер басым, ал қара фонға қарсы көк түстің өте аз бөлігі көрінеді. Кітаптың қалған бөлігі, соның ішінде кітаптың сырты мен Хьюздің аты да көк түспен жасалған, бұл Хьюздің өзінің шешімі болды. Кітаптағы соңғы өлеңі "Қызыл" онда "Қызыл – сенің түсің еді" деп басталады, ал өлеңді, сонымен қатар бүкіл жинақты "Бірақ сен жоғалтқан қазына көк түсті" деген жолмен аяқтайды.

Өмірбаян

Осы кітап жарық көргенге дейін, Платтың өзіне қол жұмсағаннан кейін 35 жыл өткен соң, Хьюз Платпен арақатынасы мен өмірі туралы ештеңе айтпады және жарияламады. Оның Платпен бірге болғанда адалсыздық жасағаны және оның қайтысынан кейін Платтың бірнеше туындыларын жойғаны белгілі болғанда, кейбір сыншылар оны жамандыққа толы жаратылыс ретінде бейнеледі, ал Платты құрбандық деп көрсетті. Бір жағдайда, Йоркширдегі Платтың қабір тасына Хьюздің есімі қасырылып тасталды. "Тед Хьюз дауы" Платтың өзіне қол жұмсауындағы оның ықтимал рөлімен және оның ақырындағы поэзия туындыларын бақылауға жасаған тырыстарымен байланысты болды. Бұл болжаулар Плат пен Хьюзге, сондай-ақ олардың ақындар ретіндегі туындыларына қосымша әдеби назар аударды. "Көк фланель костюмі" сияқты өлеңдер олардың қарым-қатынасын тікелей көрсетеді, ал көптегені тікелей Платқа арналған.

Плат пен Хьюз арасындағы қарым-қатынас

Хьюз бен Плат алғаш рет 1956 жылғы 25 ақпанда Кембридждегі кеште кездесті. Плат Англияда үкіметтік грант бойынша оқып жүрді және бір журналда оқыған өлеңдеріне әсерленген соң Хьюзбен кездесуге ниеттенді. Екеуі бірден қызығушылық танытып, бір-біріне өлеңдер жіберісіп тұрды. 1956 жылғы 16 маусымда, алғашқы кездесулерінен кейін бірнеше ай өткен соң, екі ақын үйленіп, Бенидормда бал айын өткізді. Бір жылдан соң Хьюз бен Плат Массачусетс штатына көшіп барды, себебі Плат өзі бітірген Смит колледжінде сабақ бергісі келді. Плат поэзиясымен де, оқытуымен де қиындықтарға тап болғандықтан, жұбайлар 1959 жылдың соңында Лондонға қайтып келді. 1960 жылғы 1 сәуірде Плат олардың алғашқы қызы Фрида Хьюзді, ал 1962 жылғы 17 қаңтарда екінші баласы және тұңғыш ұлы Николас Хьюзді дүниеге әкелді. Фрида мен Николас дүниеге келген аралықта Плат жүкті болды, бірақ 1961 жылы түсік тартты. Плат 1960 жылғы 18 ақпан мен 1963 жылғы 4 ақпан аралығында психотерапевтіне жазған хаттарында, 2017 жылға дейін жарияланбаған, Хьюзді түсік тартуға бірнеше күн бұрын оны физикалық зорлыққа ұшыратқанын айыптайды.

Белгілі өлеңдері

Жинақта олардың қарым-қатынасын талқылайтын көптеген өлеңдер бар, соның ішінде Платқа тікелей арналғандары да жетерлік.

"Ақырғы ғалымдар"

"Фулбрайт ғалымдары" кітаптағы бірінші өлең және Хьюздің естелік ретінде баяндауы. Өлеңінде ол сол жылғы Фулбрайт стипендиаттарының суретін көргенін сипаттайды. Көптеген адамдар бұл өлең Платқа арналған деп есептейді, себебі олар Плат Фулбрайт бағдарламасы аясында Англияда болған кезде танысқан.

"Тұманға толы биік жерлер"

"Жалпық биіктіктер" кітаптағы 26-шы өлең және ол Эмили Бронтенің 1847 жылғы "Жалпық биіктіктер" романымен аттас. Көбірек маңыздысы, Платтың 1971 жылы "Crossing the Water" жинағында жарық көрген, ал Хьюз оны Платтың өлімінен кейін шығарған осы аттас өлеңі бар. Кейбірлер Хьюздің өлеңі Платтың "Жалпық биіктіктер" өлеңіне тікелей жауап екенін айтады.

"Көк фланельді костюм"

"Көк фланель костюмі" кітаптағы 30-шы өлең және Платқа арналған ең танымал өлеңдердің қатарында. Өлеңде Хьюз 1957 жылы Смит колледжінде сабақ бере бастаған күні Плат киген көк фланель костюмін суреттейді.

Қабылдау

1963 жылы қайтыс болғаннан кейін Платтың мағыналы мұра қалдыру тілегі орындалды – оның «Ariel» поэзия жинағы мен жартылай автобиографиялық романы «The Bell Jar» қазіргі заманғы феминизмнің шедеврлері деп мойындалып, 1970-ші жылдары оны феминистік иконаға айналдырды. Хьюздің өзін кешіруге деген ниеті осы автобиографиялық өлеңдер жинағында көрінеді. Бұл жинақтың жарық көргеніне әдеби ортаның реакциясы сенсация тудырды. Ол кезде Хьюздің өлімге қатерлі аурудан зардап шегіп жүргені белгісіз болғандықтан, бұл күтпеген жариялану оның соңғы әрекеті болуы мүмкін еді. Хьюздің «Туған күн хаттары» бірден бестселлерлер тізіміне көтерілді. Бұл, әрине, екі белгілі тұлғаның өміріне байланысты қызығушылық тудырған, шешілмейтін құпияға байланысты болды. Жинақ жарық көргеннен кейін қысқа мерзім ішінде Forward Poetry Prize, T. S. Eliot Poetry Prize және Whitbread Poetry, Whitbread British Book of the Year сыйлықтарымен марапатталды.