Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық генерал, австриялық астроном.
American general
the Austrian astronomer
Герман Хаупт (26 наурыз 1817 – 14 желтоқсан 1905) – американдық азаматтық инженер, теміржол құрылысын жоспарлаушы және басқарушы. Америка Азамат соғысы кезінде Одақ армиясының генералы болып, АҚШ әскери тасымалдарын, әсіресе теміржолдарды пайдалануды түбегейлі өзгертті.
Herman Haupt (March 26, 1817 – December 14, 1905) was an American civil engineer and railroad construction engineer and executive. As a Union Army General during the American Civil War, he revolutionized U. S. military transportation, particularly the use of railroads.
Ерте және отбасылық өмірі
Хаупт (аты кейде Герман деп жазылатын) 1817 жылдың 26 наурызында Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында Якоб пен Анна Маргаретта Виалл Хаупттің ұлы болып дүниеге келді. Якоб, саудагер, Герман 12 жасқа келгенде қайтыс болды, содан кейін Анна үш ұл мен екі қызды бағып-күтуге мәжбүр болды. Герман мектеп оқу ақысын төлеу үшін жартылай уақыт жұмыс істеді, содан кейін 1831 жылы 14 жасында президент Эндрю Джексон оны АҚШ Әскери академиясына жіберді. Ол 1835 жылы академияны бітіріп, сол жылдың шілде айында 3-ші АҚШ жаяу әскерінің екінші лейтенанты болып тағайындалды. 1838 жылдың 30 тамызында Пенсильвания штатының Геттисбург қаласында Энн Сесилия (Селия) Келлерге үйленді, одан жеті ұл мен төрт қызы болды. 1870 жылғы халық санағында Луис, Герман, Чарльз, Франк және Алекс, сондай-ақ олардың қарындастары Мэри мен Элла Филадельфияның 10-шы ауданында ата-аналарымен бірге тұрды.
Haupt (whose first name was sometimes spelled Hermann) was born in Philadelphia, Pennsylvania, on March 26, 1817, the son of Jacob and Anna Margaretta Wiall Haupt. Jacob, a merchant, died when Herman was 12 years old, leaving Anna to support three sons and two daughters. Herman worked part time to pay his school tuition, then in 1831 was appointed to the United States Military Academy at the age of 14 by President Andrew Jackson. He graduated in 1835 and was commissioned a second lieutenant in the 3rd U. S. Infantry that July. On August 30, 1838, in Gettysburg, Pennsylvania, he married Ann Cecelia (Celia) Keller, with whom he would have seven sons and four daughters. In the 1870 census, Louis, Herman, Charles, Frank and Alex were living at home with their parents in Philadelphia's Ward 10, as were their sisters Mary and Ella.
Ерте мансап
Хаупт 1835 жылғы 30 қыркүйекте әскердегі лауазымынан кетіп, Генри Р. Кэмпбелл басшылығымен жұмыс істеуге келісті. Ол Норристаун және Аллентаун темір жолының, сондай-ақ Норристаун және Аңғар темір жолының (кейін 15 жылдан соң Честер аңғары темір жолына біріктірілген) іздеу-зерттеу жұмыстарында көмекші инженер болып жұмыс істеді. 19 жасында ол мемлекеттік қызметте инженер-ассистент болып тағайындалды және Оңтүстік тау арқылы Геттисбургтен Потомакқа дейінгі жолды зерттеді, бұл жол Батыс Мэриленд темір жолының бір бөлігіне айналды. 1839 жылы Хаупт «Хаупт фермасы» деп аталатын көпір құрылысының әдісіне патент алды. Оның 1854 жылы салынған екі «Хаупт фермасы» көпірі бүгінгі күнге дейін Пенсильвания штатындағы Альтуна және Ардмор қалаларында тұр. 1840 жылы Хаупт Пенсильвания колледжінде (қазіргі Геттисбург колледжі) математика және инженерлік ғылымдар профессоры болып тағайындалды. Ол Пенсильвания темір жолының бас инженері болған Дж. Эдгар Томсонның назарын аударды. Хаупт 1847 жылы теміржол саласына қайта оралып, Пенсильвания темір жолында құрылыс инженері лауазымын қабылдады, ал 1849 жылдан 1851 жылға дейін оның бас инспекторы болды. Хаупт және Томсон Пенсильвания темір жолының Аллегей тауларын кесіп өтіп, Пенсильвания штатының Питтсбург қаласына жетуіне мүмкіндік берген Horseshoe Curve (қазіргі Ұлттық тарихи ескерткіш) бұрышын жобалады. 1851 жылдан 1853 жылға дейін Хаупт Миссисипи штатының Оңтүстік темір жолының бас инженері болды, содан кейін 1856 жылға дейін Пенсильвания темір жолының бас инженері болды; соңғы лауазымында ол Аллегей туннелімен Тау бөлімін аяқтады, Питтсбургке дейінгі жолды ашты. Ол 1856-1861 жылдары Батыс Массачусетс штатындағы Беркширлер арқылы бес миль (8 км) ұзындығындағы Хоусак туннелі жобасының бас инженері болды. 1871 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.
Haupt resigned his Army commission on September 30, 1835, to accept a job under Henry R Campbell as Assistant Engineer engaged in the surveys of the Norristown and Allentown Railroad and of the Norristown & Valley Railroad, 15 years later merged into the Chester Valley Railroad. At 19, he was appointed Assistant Engineer in the state service and surveyed the line from Gettysburg to the Potomac across the South Mountain, a right of way that became part of the Western Maryland Railroad. In 1839, Haupt patented a bridge construction technique called the Haupt Truss. Two of his Haupt truss bridges, both built in 1854, still stand in Altoona and Ardmore, Pennsylvania. In 1840, Haupt was appointed a professor of mathematics and engineering at Pennsylvania College (now Gettysburg College). He drew the attention of J. Edgar Thomson who became chief engineer of the Pennsylvania Railroad. Haupt returned to the railroad business in 1847, accepting a position as construction engineer on the Pennsylvania Railroad, then becoming its general superintendent from 1849 to 1851. Haupt and Thomson designed the Horseshoe Curve (now a National Historic Landmark) which enabled the Pennsylvania Railroad to cross the Allegheny Mountains and reach Pittsburgh, Pennsylvania. From 1851 until 1853, Haupt was the chief engineer of the Southern Railroad of Mississippi, then became the Pennsylvania Railroad's chief engineer until 1856; in the latter position he completed the Mountain Division with the Allegheny Tunnel, opening the line through to Pittsburgh. He was the chief engineer on the five mile (8 km) Hoosac Tunnel project through the Berkshires in Western Massachusetts from 1856 to 1861. He was elected as a member to the American Philosophical Society in 1871.
Азаматтық соғыс
1862 жылдың көктемінде, Азамат соғысы басталғанына бір жыл өткен соң, АҚШ Соғыс министрлігі АҚШ-тағы әскери теміржолдарды салу және пайдалануға жауапты жаңа бюро ұйымдастырды. 27 сәуірде Хаупт әскери хатшы Эдвин М. Стентонтың бұйрығымен бюро бастығы болып тағайындалды. Ол генерал-майор Ирвин Макдауэллдің полковник және лагерьдің көмекшісі болды, сол кезде ол Вашингтонның қорғанысын басқарды. Хаупт Вашингтон маңындағы соғыстан зақымдалған теміржол желілерін жөндеп, нығайтты, теміржол қызметкерлерін қаруландырып, оқытты және теміржол желілері бойында телеграф байланысын жақсартты. Оның ең қиын міндеттерінің бірі – Конфедерация күштерінің ішінара қиратқаннан кейін стратегиялық Ричмонд, Фредериксбург және Потомак теміржолы желісін, соның ішінде Потомак өзені арқылы өтетін көпірді қалпына келтіру болды. Тәжірибесіз жұмысшылар мен басқа да қиындықтарға қарамастан, Хаупт желіні екі аптадан кем уақыт ішінде қайта іске қосты. Президент Авраам Линкольн оның осы жұмысына қатты таң қалды. 1862 жылдың 28 мамырындағы сапарында ол былай деді: "Ол кісі, Хаупт, Потомак өзенінің үстінен 400 фут ұзындығы және 100 фут биіктігіндегі көпір салды, сол көпірмен жүк тиелген пойыздер сағат сайын өтіп тұрады. Мен айтарым, мырзалар, оның құрамында тек жүгері сабақтары мен бұтақтары ғана бар!" Хаупт сондай-ақ "торпедалар" деп аталатын миналарды (ол кезде оларды солай атаған) пайдаланып көпірлерді қирату тәжірибесін жүргізді, оларды тіреулерде бұрғыланған тесіктерге орналастырды. 1862 жылдың қарашасындағы есебінде ол локомотивтерді жоюдың әртүрлі тәсілдерін талқылады, қазандығына оқ ату оны жөндеуге келмейтіндей қиратып, ал оттықтарын босатып, содан кейін от қойылған локомотивтерді жөндеуге болатынын анықтады. Ол сондай-ақ өзінің бағыныштысы Эбен С. Смид ойлап тапқан, жау тылындағы шабуылдарда пайдалануға арналған, екі тұтқалы жеңіл "рельс бұру құралын" сынап көрді. 1863 жылдың күзінде тағы да жоғарылау ұсынылған Хаупт оны қабылдау үшін үш талап қойды: барлық әскери теміржолдардың құрылысын және жұмысын тексеру, басқару және есеп беру үшін АҚШ Әскери теміржолдарының орталық бюросы құрылуы керек; басқарма басшыларымен келіссөздер және олардың ведомстволарындағы ынтымақтастық арқылы қиындықтарды болдырмау керек; бюро бастығы өзінің жеке қатысуы қажет болған жерге еркін жүруге немесе оның назарын қажет ететін мемлекеттік немесе жеке істермен айналысуға құқылы болуы керек. Соғыс министрлігі оның талаптарын қабылдаудан бас тартты. Хаупттың тағайындалуы 5 қыркүйекте күшін жойды, ол 14 қыркүйекте қызметтен кетті. Алайда, генерал болған жылы ол Одақтың соғыс күштеріне зор үлес қосты. Азамат соғысы – әскерлерді және жабдықты ұзақ қашықтыққа жылдам жеткізу үшін ірі көлемде теміржол көлігі пайдаланған алғашқы соғыстардың бірі болды. Хаупт Вирджиния армиясына және Потомак армиясына Солтүстік Вирджиния кампаниясында, Мэриленд кампаниясында көмектесті және оның жастық шағында жақсы білген аймақта өткен Геттисбург кампаниясын қолдауда ерекше табысқа жетті. Оның жедел ұйымдастырылған пойыздары Одақ армиясын жақсы жабдықтап, ал қайта оралған пойыздар мыңдаған Одақ жауынгерлерін ауруханаларға жеткізді. Геттисбург шайқасынан кейін Хаупт өзінің пойызына отырып, 1863 жылдың 6 шілдесінде Ақ үйге келді, генерал Роберт Лидің жеңілген Конфедерация армиясын Одақтың генерал-майоры Джордж Г. Мидтың күшті қудаламағанын президент Линкольнге бірінші болып хабарлады. Қызмет кезінде Хаупт "теміржолмен жабдықтаудың жалпы принциптерін" және "теміржол жабдықтарын салу және жоюдың егжей-тегжейлі әдістерін" әзірледі және енгізді. Оның екі негізгі принципі – әскерилер теміржолдың тиімді жұмысына араласпауы керек және жылжымалы құрамды жылдам босатып, оларды қайта пайдалануға мүмкіндік беру керек.
In the spring of 1862, a year after the start of the Civil War, the U. S. War Department organized a new bureau responsible for constructing and operating military railroads in the United States. On April 27, Haupt was appointed chief of the bureau by Secretary of War Edwin M. Stanton, as a colonel and aide de camp to major general Irvin McDowell, then in command of the defenses of Washington, D. C. Haupt repaired and fortified war damaged railroad lines in the vicinity of Washington, armed and trained railroad staff, and improved telegraph communications along the railroad lines. Among his most challenging assignments was restoring the strategic Richmond, Fredericksburg and Potomac Railroad line, including the Potomac Creek Bridge, after its partial destruction by Confederate forces. Despite an inexperienced workforce and other serious impediments, Haupt had the line back in use in under two weeks. President Abraham Lincoln was impressed with Haupt's work there. In a visit on May 28, 1862, he observed: "That man Haupt has built a bridge four hundred feet long and one hundred feet high, across Potomac Creek, on which loaded trains are passing every hour, and upon my word, gentlemen, there is nothing in it but cornstalks and beanpoles." Haupt also experimented with bridge demolition using "torpedoes", as mines were called at the time, inserted in holes drilled in trusses. He also discussed in a November 1862 report various methods of destroying locomotives, determining that firing a cannon ball through the boiler rendered it irreparable, while locomotives with fireboxes drained then fired could be repaired. He also tested a lightweight 2 clamp "rail twister" invented by his subordinate Eben C. Smeed, for use in raids behind enemy lines. Offered promotion again in early autumn 1863, Haupt hinged his acceptance on three conditions: that a central Bureau of U. S. Military Railroads be established to inspect, direct, and receive reports concerning construction and operation of all military railroads; difficulties with commanding generals be avoided through consultation and cooperation within their departments; the chief of the bureau should be free to move wherever his personal presence was necessary or to attend to whatever public or private business required his attention. The War Department declined to accept his terms. Haupt's appointment was eventually rescinded on September 5, 1863, and he left the service on September 14. During his year as a general, however, he made an enormous impact on the Union war effort. The Civil War was one of the first wars in which large scale railroad transportation was used to move and supply armies rapidly over long distances. Haupt assisted the Union Army of Virginia and Army of the Potomac in the Northern Virginia Campaign, the Maryland Campaign, and was particularly effective in supporting the Gettysburg Campaign, conducted in an area he knew well from his youth. His hastily organized trains kept the Union Army well supplied, and he organized the returning trains to carry thousands of Union wounded to hospitals. After the Battle of Gettysburg, Haupt boarded one of his trains and arrived at the White House on July 6, 1863, becoming the first to inform President Lincoln that General Robert E. Lee's defeated Confederate army was not being pursued vigorously by Union Major General George G. Meade. During his service, Haupt developed and implemented "general principles of railroad supply operation" and "also detailed methods of construction and destruction of railroad equipment". His two main principles were that the military should never interfere with the efficient running of the railroad and that rolling stock should be emptied and returned promptly to enable their re use as transport.
Ұрсақтан кейінгі
Соғыстан кейін Хаупт теміржол, көпір, құбыр және туннель құрылысына қайта оралды. Ол Ричмонд және Дэнвилл темір жолында жұмыс істеді, содан кейін 1872-1876 жылдары Пидмонт әуе желісі темір жолының бас директоры болды (Вирджиния штатының Ричмондынан Джорджия штатының Атлантасына); 1875 жылы – Tide Water Pipe Line Company компаниясында; 1881-1885 жылдары трансконтинентальдық Солтүстік Тынық мұхиты темір жолының бас директоры, 1885-1886 жылдары – Дакота және Ұлы Оңтүстік темір жолының президенті. Хаупт темір жолдарға, кен өндіруге және Пенсильваниядағы жылжымайтын мүлікке инвестиция салғаннан байыды, бірақ Хоусак туннелінің аяқталуына байланысты саяси қиындықтардың салдарынан байлығының көп бөлігін жоғалтты. Ол әйелімен бірге Вирджиния штатының Джайлс округіндегі Маунтин-Лейкке шағын демалыс орталығын сатып алды. Ол Ұлыбритания Корольдік политехникалық қоғамының ең жоғары сыйлығын жеңіп алған бұрғылау машинасын ойлап тапты және мұнайды құбырлар арқылы тасымалдаудың мүмкіндігін алғаш рет дәлелдеді. Хаупт сонымен қатар бірнеше мақалалар мен кітаптардың авторы: «Көпір салу туралы кеңестер» (1840), «Көпір құрылысының жалпы теориясы» (1851), «Огайо өзенін жақсарту жоспары» (1855), «Әскери көпірлер» (1864) және «Естеліктер» (1901).
After his war service, Haupt returned to railroad, bridge, pipeline, and tunnel construction. He worked with the Richmond and Danville Railroad then was the general manager of Piedmont Air Line Railway (from Richmond, Virginia, to Atlanta, Georgia), 1872 to 1876; Tide Water Pipe Line Company, 1875 ; general manager of the transcontinental Northern Pacific Railroad, 1881 to 1885; president of the Dakota and Great Southern Railroad, 1885 to 1886. Haupt became wealthy from investments in railroads, mining, and Pennsylvania real estate, but eventually lost most of his fortune, in part due to political complications involving the completion of the Hoosac Tunnel. He and his wife purchased a small resort hotel at Mountain Lake in Giles County, Virginia. He invented a drilling machine that won the highest prize of the Royal Polytechnic Society of Great Britain and was the first to prove the practicability of transporting oil in pipes. Haupt also authored several papers and books: Hints on Bridge Building (1840), The General Theory of Bridge Construction (1851), Plan for the Improvement of the Ohio River (1855), Military Bridges (1864) and Reminiscences (1901).
Өлім және мұра
Хаупт 88 жасында Нью-Джерси штатының Джерси-Сити қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол Нью-Йорктен Филадельфияға қарай Пенсильвания теміржолымен "Ирма" аталған Пульман вагонында сапар барысында ауруға шалдықты. Ол Пенсильвания штатының Бала-Синвид қаласындағы Батыс Лорел-Хилл зиратында жерленген. Оның ұлы Льюис М. Хаупт танымал инженер-құрылысшы және профессор болған.
Haupt died of a heart attack at age 88 in Jersey City, New Jersey, stricken while traveling on the Pennsylvania Railroad in a Pullman car named "Irma" on a journey from New York to Philadelphia. He is buried in West Laurel Hill Cemetery in Bala Cynwyd, Pennsylvania. His son Lewis M. Haupt was a noted civil engineer and professor.
Танымал мәдениетте
Хаупт – Ньют Гингрич пен Уильям Р. Форстченнің «Геттисбург: Азамат соғысының романы» және «Грант шығысқа келеді» тарихи романдарының кейіпкері. Хаупт Уолтер Бруктың «Көк және сұр» телесериалында да пайда болады.
Haupt is a character in the alternate history novels Gettysburg: A Novel of the Civil War and Grant Comes East by Newt Gingrich and William R. Forstchen. Haupt also appears in the TV miniseries The Blue and the Gray by Walter Brooke.