Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының армиясының генералы

Джордж Вашингтон Гоеталс ( /ɡ//oʊ//θ//əl//z/ GOHthəlz, 29 маусым 1858 – 21 қаңтар 1928) – Америка Құрама Штаттарының армиясының генералы және азаматтық инженер, ең бастысы Панама каналының құрылысын басқару және ашумен танымал. Ол Нью-Джерси штатының инженері және Америка Құрама Штаттарының армиясының генерал-квартирмейстерінің міндетін атқарған. Иоганн Баптиста (Джон Луи) Гоеталс, ағаш шебері және оның әйелі Мари Ле Барон. 14 жасында Нью-Йорк қаласының колледжіне түсті. 1876 жылдың сәуір айында үш жылдық колледж бітіргеннен кейін Вест-Пойнттағы Америка Құрама Штаттарының әскери академиясына қабылданды. 1880 жылы сыныбында екінші орынды иеленді.

1891 жылы Гоеталс капитандыққа көтерілді. Жақын арада Флоренция, Алабама қаласының жанындағы Теннесси өзені бойындағы Маскул Шоалс каналын аяқтауға жауапты болды. Оның бір ғана шлюзді, бұрын-соңды болмаған 26 фут көтерілетін биіктікпен салу туралы ұсынысына Вашингтондағы басшылары қарсылық көрсетті және ол консервативті армия инженерлерін өзінің жобасының артықшылықтарына көндіруге мәжбүр болды. Шлюздің сәтті құрылысы шлюз биіктігі бойынша әлемдік рекордты орнатты. 1903 жылы Гоеталс Вашингтондағы армияның бас штабының алғашқы мүшесі болды және жағалау қорғау жөніндегі сарапшы ретінде қызмет етті.

Панама каналының құрылысы

Теодор Рузвельт Орталық Америка арқылы АҚШ-тың бақылауында болатын канал елдің өте маңызды стратегиялық мүддесі екеніне сенді. Рузвельт француздық Панама каналын сатып алуға ынталандырды. Француздарға тиесілі жерді 40 миллион долларға сатып алуға 1902 жылғы 28 маусымдағы «Спунер» заңы рұқсат берді. Панама сол кезде Колумбияның бір бөлігі болғандықтан, Рузвельт қажетті құқықтарды алу үшін осы елмен келіссөздер жүргізе бастады. 1903 жылдың басында екі ел де Хай-Херран шартына қол қойды, бірақ Колумбия Сенаты шартты бекітпеді. Рузвельт Панамалық көтерілісшілерге егер олар көтерілсе, АҚШ Әскери-теңіз күштері тәуелсіздік үшін күреске көмектесетінін жеткізді. 1903 жылғы 3 қарашада Панама тәуелсіздігін жариялады, ал USS Nashville Колумбияның араласуына тосқауыл қойды. Жеңіске жеткен панамалықтар 1903 жылғы 18 қарашадағы Хай-Бунау Варилла шартына сәйкес 1904 жылғы 23 ақпанда 10 миллион долларға Панама каналы аймағын АҚШ-қа беруге келісті.

АҚШ-тың сатып алуы

1904 жылғы 4 мамырда Фердинанд де Лессепс басқаруымен Панама каналын салуды бастаған Compagnie Universelle du Canal Interocéanique de Panama компаниясының банкроттығынан кейін АҚШ француздық мүлікті өз бақылауына алды. Панама каналы аймағының жаңа басқаруын құрылыс кезінде Истмия каналы комиссиясы (ICC) жүзеге асырды. АҚШ шағын жұмыс күшімен, ғимараттармен, инфрақұрылыммен және жабдықтармен мұрагерлік етті, олардың көп бөлігі ылғалды орманда он бес жыл бойы күтімсіз қалды. Үлкен жұмыс күшіне арналған жағдайлар жасалмаған еді, инфрақұрылым құлап бара жатты. Бас инженер Джон Финдли Уоллеске құрылысты қайта бастауға қысым көрсетілгенімен, Вашингтондағы бюрократиялық кедергілер ауыр жабдықтар алуға тырысуларын қиындатты және Уоллес пен ICC арасында шиеленіс тудырды. Ол және бас санитарлық офицер Уильям С. Горгас кешігуден наразылық білдірді, ал Уоллес 1905 жылы отставкаға кетті. Оның орнына 1905 жылғы 26 шілдеде Джон Фрэнк Стивенс келді. Стивенстің тәсілі – алдымен іске кірісіп, кейін мақұлдау алу болды. Ол Кулебра кесуінде бұрғылау және топырақ қазу жабдықтарын жақсартты, топырақ шығару ережелерін қайта қарады. 1906 жылғы қарашада Рузвельт Панамаға каналдың барысын тексеру үшін сапар жасады, бұл президенттің АҚШ-тан тыс елге жасаған алғашқы сапары болды.

Панама каналының бас инженері

Құрылыс жұмысына келісімшарт бойынша жұмысшылар немесе мемлекеттік қызметкерлер қатыса ма деген мәселе даулы болды. Канал құрылысына қатысты тендерлер 1907 жылдың қаңтар айында ашылды, ал Ноксвилл, Теннесси штатынан келген мердігер Уильям Дж. Оливер ең төмен бағаны ұсынды. Стивенс Оливерді ұнатпады және оның таңдалуына қарсы күресті. Рузвельт бастапқыда мердігерді пайдалануға ниеттенгенімен, соңында жұмысты әскери инженерлер жүргізуі керек деп шешті. "Панама каналы: әскердің кәсіпорны" атты кітапта айтылғандай, Гетельс сол кездегі Соғыс министрі Уильям Говард Тафтқа соншалықты әсер еткендіктен, Тафт оны Панама каналын салуға инженер ретінде ұсынды. 1907 жылдың ақпанында АҚШ Президенті Теодор Рузвельт полковник Джордж Вашингтон Гоеталсты Панама каналының бас инженері етіп тағайындады. Канал құрылысы 1914 жылы аяқталды, бұл жоспарланған 1916 жылдың 10 маусымынан екі жыл ертерек болды. Полковник Гоеталс келіп қараған инженерлер мен әлемдік техникалық баспасөз тарапынан жоғары бағаланды. 1913 жылы оған Пенсильвания университеті заң ғылымының докторы (LL. D.) дәрежесі берілді, ал 1914 жылдың көктемінде Ұлттық Географиялық Қоғам, Civic Forum (Жаңа Йорк) және Ұлттық Әлеуметтік Ғылымдар Институты оған медальдар табыс етті. 1914 жылы Гоеталс пен Уильям Кроуфорд Горгас Ұлттық Ғылым Академиясының алғашқы Қоғамдық Игілік Медалімен марапатталды. Сонымен қатар, Конгресс Гоеталсқа алғыс айтып, генерал-майор шеніне көтерді. Президент Уилсон Гоеталсты Панама каналы аймағының бірінші азаматтық губернаторы етіп тағайындады. Оның кейінгі лауазымдары: 1917 жылы Нью-Джерси штатының инженері және Апаттық Флот Корпорациясының директоры (қарқынды емес). Джордж Вашингтон Гоеталс Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең қиын кезеңінде (1917 жылдың 19 желтоқсанынан 1918 жылдың 9 мамырына дейін) АҚШ армиясының бас квартирмейстері болып тағайындалды және Соғыс өнеркәсібі кеңесінің мүшесі болды (1918).

Азаматтық өмір

Кейіннен ол инженерлік-құрылыс фирмасын басқарды. Ол Нью-Йорк портының (қазіргі Нью-Йорк және Нью-Джерси порты, немесе PANYNJ) алғашқы кеңесші инженеры болды. Goethals Bridge және қазіргі Goethals Bridge, PANYNJ Нью-Йорк пен Нью-Джерси арасында пайдаланатын, оның құрметіне аталған. Гёталс Америка өнер және ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының сайланған мүшесі болды.

Жеке өмір және өлім

1884 жылы ол Эффи Родманға үйленді; олардың екі ұлы болды. Ол Вест-Пойнттағы АҚШ Әскери академиясының қорымда жерленді.

Мұра және құрмет көрсетулер

Ол актриса Анжела Гоеталстың бес атасы. Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ-тың бостандық кемесі оның құрметіне аталған. 1937–1982 жылдары жұмыс істеген АҚШ Әскери инженерлік корпусының "Goethals" дренажы оның құрметіне аталған. Инженерлік және оған байланысты салаларға елеулі үлес қосқаны үшін Америка әскери инженерлер қоғамы "Goethals" медалін таратады, ол оның есімімен аталған. Нью-Йорк қаласының Стейтен-Айленд аралы мен Нью-Джерси штатының Элизабет қаласын байланыстыратын "Goethals" көпірі де оның есімін иеленеді. Стейтен-Айлендтегі Солтүстік "Goethals" жолы және Нью-Йорк қаласының Куинс ауданындағы "Goethals" даңғылы оның есімімен аталады. Оның құрметіне Вашингтон штатының Ричленд қаласында, Куинсте, Нью-Йорк қаласындағы Сент-Джонс университетінде, Форт-Леонард Вуд және Панаманың Гамбоа қалаларында көшелер аталған. "Goethals" бульвары да оның есімін алып жүр. Оның суреті АҚШ және Панама каналы аймағының бірнеше почта маркаларында бейнеленген. 1954 жылы Панама қаласында "Goethals" монументі орнатылды. Орталық Америкаға тән "Goethalsia" гүлді өсімдіктер туысы оның құрметіне аталған.