Кіріспе
Массачусетс штатында салық салуды шектеуге қатысты референдум
2½ нөміріндегі ұсыныс – Массачусетс штатының заңы, ол жылжымайтын мүліктің салық салынатын құнын және, екінші деңгейде, Массачусетс муниципалитеттерінің автомобиль салығын шектейді. Ұсыныстың атауы жылдық жалпы мүлік салығы бойынша 2,5% шектеуді және мүлік салығының өсімі бойынша 2,5% шектеуді білдіреді. Бұл 1980 жылы Массачусетс штатының заңнамасындағы референдумның кез келген түрі үшін қолданылатын бастамалық петиция ретінде белгіленген референдум арқылы қабылданды және 1982 жылы күшіне енді. Ұсынысты қабылдауға "Салықты шектеу үшін азаматтар" (Citizens for Limited Taxation) атты салыққа қарсы ұйым жетекшілік етті. Бұл шара АҚШ-тың басқа аймақтарында сол кезде қабылданған басқа да "салық қарсылығы" шараларымен ұқсас. Бұл ұсыныс Калифорния штаты сияқты штаттардың бастамаларына негізделген.
Дауыс беру
2½ ұсынысы 1980 жылғы 4 қарашада Массачусетс штатының сайлаушыларына ұсынылған тағы бес бастамамен бірге көтерілді. Ол бюллетеньдегі «Жергілікті салықтарды шектеу (2½ ұсынысы)» деген 2-нұсқау болып тіркелді.
Көлік құралдарына салынатын акциз
Массачусетс штатында тіркелген автомобильдерге салынатын акциз салығы да 2½ ұсынысымен төмендетілді. Бұрын бұл салық автомобиль құнының 1000 долларына 66 доллар мөлшерінде (6,6%) есептелген. 2½ ұсынысы бұл мөлшерлемені автомобиль құнының 1000 долларына 25 долларға дейін төмендетті, нәтижесінде 2½ пайыздық акциздік салық ставкасы белгіленді. Бірақ, егер 2½ ұсынысының операциялық күші жойылса, бұрынғы 6,6% салық ставкасына дейін 264%-ға дейін өсуі мүмкін. Бұл үшін, қауымдастықта жалпы (немесе арнайы референдум) сайлау кезінде дауыс беру арқылы мақұлданған 2½ ұсынысының операциялық күшін жою туралы шешім қабылдалуы керек (төменде қараңыз).
Жалпы келісім
Массачусетс штатының 58 қаласында кәсіби сауалнама фирмасы жарты сағаттық телефон сұхбаттарын жүргізді, онда 1,561 үй шаруашылығының басшылары 2½ нөмірлі ұсыныс туралы сұрақтарға жауап берді. Сұхбат қорытындысы бойынша, Массачусетс халқы 2½ нөмірлі ұсыныс жауапкершілігі жоғары үкіметке, жергілікті биліктің тиімділігіне жəне мектептерге сайлаушылардың бақылауының күшеюіне алып келеді деп ойлады. Халық сондай-ақ мемлекеттік сектордағы жұмыс орындарының қаупі артады деп санайды. Кейбіреулері жұмысын жоғалтудан немесе жұмыстың сапасының нашарлауынан қорқады. Тағы бір күтілетін нәрсе – қызметтердің жиынтығына тигізетін әсер. Адамдардың үй шаруашылығына қатысты қызметтері күрт өзгеруі мүмкін деп алаңдады. Массачусетс халқы мемлекеттік, жергілікті билік пен жергілікті мектептердің шығындары мен салықтарын, басқа да шығынға жұмсалатын ақшаға қарағанда, артық қалайтынын көрсетті. Көптеген адамдар 2½ нөмірлі ұсыныстың әлеуметтік жәрдемақыны қысқартуға бағытталғанын күтті. Ақырында, сауалнаманы талдау көрсеткендей, әлеуметтік жәрдемақының қысқартылуын күткен сайлаушылар 2½ нөмірлі ұсынысты қолдауға көбірек дайын болды.
Нәтижелер
Алғашқы екі жылдың ішінде нақты кірістерді қысқарту міндеттелгеннен кейін, 2½ қағидасының әсері мен нәтижелері шектеулі болды. Маңызды өзгерістердің болмауының бір себебі мемлекеттік биліктің муниципалитеттерге арналған жалпы мақсаттағы көмекті арттыруы болды, бұл оларға бюджеттік тапшылықтан қашуға көмектесті. Жылжымайтын мүліктің салық ставкаларының төмендеуі және қоғамдық салықтардың өсуі 1981-1988 жылдар аралығында муниципалитеттерге жылжымайтын мүлікке берілетін көмектің 64%-ға өсуі, мектеп шығындарының азаюы және аймақ бойынша жылжымайтын мүліктің дамуы сияқты әртүрлі факторлардың нәтижесі болды. 1980-ші жылдардағы кірістердің азаюы мемлекеттің жергілікті көмекті қысқартуына әкелді, ол 1990 жылы 12%-ға, ал 1989-1992 жылдар аралығында 30%-дан астамға төмендеді. Уақыт өте келе, 2½ қағидасы номиналды шарттарда жұмыс істейтіндіктен, оның ережелері бағаларға, құнға немесе шығыстарға жауап ретінде өзгермейтін болады.
Бастапқы және соңғы
, муниципалитеттер референдум арқылы 2½-ұсыныстың 4,449 еседен асыруын сұрады, оның 1,798-і мақұлданды; 16 еседен кемдету сұранысы болды, оның тоғызы мақұлданды.