Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тортқа таңдаулы түрлер
Species of tortoise
Леопардқайың (Stigmochelys pardalis) – Африканың шығыс және оңтүстік саванналарында, Суданнан Оңтүстік Кейп провинциясына дейін кездесетін ірі және әдемі өрнектелген таңдаулы түр. Бұл Stigmochelys туысының жалғыз қазіргі мүшесі, бірақ бұрын ол Geochelone туысына жатқызылған. Қаптамасы жоғары, дөңгелек пішіндес және тік жақтары бар. Жастар мен ересектердің жас нұсқалары сары фонда қара дақтармен, нүктелермен, тіпті жолақтармен әдемі өрнектелген. Ересектерде бұл өрнектер көңілсіз қоңыр немесе сұр түске дейін солғын табады. Басы мен аяқтары біркелкі сары, құмды немесе қоңыр түсті. Олар сүйектерді, тіпті күл мен гиена нәжісін шайнап, сүйек дамуы мен жұмыртқа қабықтарына қажетті кальцийді алуы мүмкін. Жұптасу маусымында еркектер аналықтар үшін күресіп, оларды соғып, итеріп бағындыруға тырысады. Олар аналықтарды біршама қашықтыққа қуады, көбінесе оларды мойынсұндыру үшін соғып тұрады. Жұптасқанда еркек гырылдаған дыбыс шығарады. Ұялау мамыр және қазан айлары арасында жүреді, аналық ұя қазып, 5-тан 30-ға дейін жұмыртқа салады. Бір маусымда 5-7-ге дейін жұмыртқа салынды. Инкубация температураға байланысты 8-15 айға созылады. Жұмыртқалар мен жас тортқалардың көптеген жыртқыштарына мониторлар, жыландар, шақалдар және қарғалар жатады. Ересектердің табиғи жауы аз, бірақ арыстандар мен гиеналар кейде оларға шабуыл жасайды.
The leopard tortoise (Stigmochelys pardalis) is a large and attractively marked tortoise found in the savannas of eastern and southern Africa, from Sudan to the southern Cape Province. It is the only extant member of the genus Stigmochelys, although in the past, it was commonly placed in Geochelone. The carapace is high and domed with steep, almost vertical sides. Juveniles and young adults are attractively marked with black blotches, spots, or even dashes and stripes on a yellow background. In mature adults, the markings tend to fade to a nondescript brown or grey. The head and limbs are uniformly colored yellow, tan, or brown. They sometimes gnaw on bones or even ash and hyena feces to obtain calcium, necessary for bone development and their eggshells. During the mating season, males fight over females, ramming and butting their competitors. They trail after females for quite some distance, often ramming them into submission. When mating, the male makes grunting vocalizations. Nesting occurs between May and October when the female digs a hole and lays a clutch of five to 30 eggs. As many as five to seven clutches may be laid in a single season. Incubation takes 8–15 months depending on temperature. The numerous predators of the eggs and hatchlings include monitor lizards, snakes, jackals, and crows. Adults have few natural predators, but lions and hyenas have occasionally been reported preying on them.
Қорғау
Леопард тасбақасы кең таралған түр және оның ареалының көп бөлігінде кеңінен таралған. Адам қызметі, оның ішінде егістіктерді өртеу, тұтыну және әсіресе жануарлар саудасындағы коммерциялық пайдалану ықтимал қауіптер болып табылады, бірақ әзірге халықтың айтарлықтай азаюына әкеп соққан жоқ. Олар жануарлар саудасы үшін көбінесе тұтқындықта өсіріледі. Мысалы, Кения мен Танзаниядан экспортталатын көптеген тасбақалар тұтқындықта өсіру бағдарламаларынан шыққан, бұл жабайыда ұстауды азайтады. Леопард тасбақасы 1975 жылдан бері CITES-тің II қосымшасына енгізілген, ал 2000 жылы АҚШ жүрек суының қаупіне байланысты оларды импорттауға тыйым салды – бұл тасбақа кенелері арқылы тарайтын жұқпалы ауру, ол АҚШ мал шаруашылығына елеулі зиян келтіруі мүмкін.
The leopard tortoise is a widespread species and remains common throughout most of its range. Human activities, including agricultural burning, consumption, and especially commercial exploitation in the pet trade, are potential threats, but have not yet caused significant population declines. They are increasingly being bred in captivity for the pet trade. For example, most tortoises exported from Kenya and Tanzania originate in captive breeding programs, alleviating collection from the wild. The leopard tortoise has been listed in Appendix II of CITES since 1975, and in 2000, the United States banned their import because of the risk posed by heartwater, an infectious disease carried by tortoise ticks that could seriously impact the US livestock industry.