Кіріспе

Ароматты екі альдегид арасындағы реакция – Бензоин синтезі. Бензоин қосылысы – екі альдегид қатысатын қосу реакциясы. Реакция көбінесе ароматты альдегидтер немесе глиоксалдар арасында жүзеге асады және ацилоиннің түзілуіне әкеледі. Классикалық мысал ретінде, бензальдегид бензоинге айналады. Бензоин конденсациясы алғаш рет 1832 жылы Жюст фон Либиг пен Фридрих Вёлер ащы бадам майын зерттеу кезінде хабарланған. Цианидті қолданатын реакцияның катализдік түрін Николай Зинин 1830 жылдардың соңында жасаған.

Реакция механизмі

Реакцияны цианид немесе N гетероциклді карбен (әдетте тиазолий тұздары) сияқты нуклеофилдер катализдейді. Реакция механизмін 1903 жылы А. Дж. Лапворт ұсынды. Бұл реакцияның бірінші кезеңінде цианид анионы (натрий цианиді ретінде) нуклеофилді қосылу арқылы альдегидпен реакцияға түседі. Аралық қосылыстардың қайта құрылуы карбонил тобының полярлығын кері айналдырады, содан кейін ол екінші нуклеофилдік қосылу арқылы екінші карбонил тобына қосылады. Протонның ауысуы және цианид ионының жойылуы нәтижесінде бензоин өнім ретінде алынады. Бұл қайтымды реакция, яғни өнімдердің таралуы өнімдер мен бастапқы материалдың салыстырмалы термодинамикалық тұрақтылығымен анықталады. Бұл реакцияда бір альдегид протон береді, ал екіншісі протон қабылдайды. Кейбір альдегидтер тек протон бере алады, мысалы 4-диметиламинобензальдегид, ал бензальдегид протон қабылдаушы да, донор да болады. Осылайша, әртүрлі топтарды өнімнің әр жартысында қамтитын қоспалы бензоиндерді синтездеуге болады. Дегенмен, қаламаған гомодимеризацияны болдырмау үшін протон беретін альдегидті протон қабылдайтын альдегидпен дұрыс таңдау қажет.

Қолданылу аясы

Реакция тиазолий тұздарының қатысуымен базалық катализ арқылы алифатикалық альдегидтерге де қолданылуы мүмкін; реакция механизмі шамамен бірдей. Бұл қосылыстар гетероциклді қосылыстарды синтездеуде маңызды рөл атқарады. Альдегидтің энонға 1,4-қосылуы Стеттер реакциясы деп аталады. Биохимияда тиамин коэнзимі бензоин қосылымын пайдалана отырып, ацилоин сияқты қосылыстардың биосинтезіне жауапты. Бұл коферментте де тиазолий фрагменті бар, ол депротондалғанда нуклеофильді карбенге айналады. Бұл реакцияның асимметриялық түрі хиральді тиазолий және триазолий тұздарын қолдану арқылы жүзеге асырылды. Триазолий тұздары тиазолий тұздарына қарағанда жоғары энантиомерлік артықшылықты қамтамасыз етеді. Мысалы төменде көрсетілген. Реакция өнімдері термодинамикалық бақылауда болғандықтан, кері бензоин қосылуы синтетикалық мақсаттар үшін пайдалы болуы мүмкін. Егер бензоин немесе ацилоин басқа әдіспен синтезделсе, оларды цианид немесе тиазолий катализаторларын пайдалана отырып, құрамына кіретін кетондарға айналдыруға болады. Реакция механизмі жоғарыда сипатталғандай, бірақ кері бағытта жүреді. Бұл, әйтпесе өндіруі қиын кетондарға қол жеткізуге мүмкіндік береді.