Кіріспе

Нысанды тербету өнері

Пои – бұл өнер түрі, сонымен қатар оны орындау үшін қолданылатын құралдың атауы. Шеберлік ойыншығы ретінде пои – шеберлікпен ойнауға немесе нысанды манипуляциялауға арналған зат немесе театрлық реквизит. Өнер ретінде пои – байланған салмақтарды әртүрлі ырғақты және геометриялық үлгілермен тербетуді қамтиды. Поимен айналысатындар поиды тербетіп тұрып ән шырқап немесе билей алады. Пои әртүрлі материалдардан, әртүрлі тұтқалармен, салмақтармен және әсерлермен (мысалы, отпен) жасалуы мүмкін. Пои Жаңа Зеландияның маори халқынан бастау алды, және ол әлі күнге дейін олардың арасында қолданылады. Пои басқа елдерде де таралып, жанкүйерлерге ие болды. Пои мәдениетінің кеңеюі осы өнерде қолданылатын стильдердің, құралдардың және "пои" сөзінің мағынасының қалыптасуына әкелді.

Маори мәдениеті

Маори тілінде пои – бишілер қолданатын физикалық заттарды, хореографияның өзін немесе оны сүйемелдейтін музыканы білдіруі мүмкін. Маори мәдениетінде пои өнерімен көбінесе әйелдер айналысады. Кейбір аңыздар бұл бастапқыда ерлердің қолға ұсталатын қарулар, мысалы пату, мере және котиате сияқтыларымен жұмыс істеу үшін білектерінің икемділігін дамыту мақсатында қолданғандарын көрсетеді, бірақ соңғы академиялық зерттеулер бұл әңгімені растайтын ешқандай дәлел таппады. Маори пойы екі түрге бөлінеді: қысқасы – саусақтың ұшынан білезікке дейінгі ұзындықта, ал ұзыны – саусақтың ұшынан иыққа дейінгі арақашықтықта болады. Көрсетілімге хореографиялық пои қимылдарымен үйлесімде әңгіме айту және ән салу кіреді, және ол көбінесе вайата а ринга, хака және тити тореа сияқты басқа да өнер түрлерімен бірге ұсынылады (капа хака қойылымдарының құрамында). Пои 1980-ші жылдардағы "Пои Е" хит әнінде де пайда болған.

Дәстүрлі құрылыс

Бастапқыда, пои көбінесе харакекеден (Жаңа Зеландия зығыр, Формиум тенакс) және рауподан (Typha orientalis) жасалатын. Шеберлер зығырды қабықтан айырып, мука (ішкі зығыр талшығы) алу үшін сырып, екі жіпке бұрап тура (жіп) және ахо (байлау) жасады. Арқанның бір ұшына үлкен түйін байланып, оның айналасына раупо сабағының жұмсақ ортасынан ядро жасалатын. Раупо сабақтарының ылғалданған жолақтары шардың үстіне оралып, арқанға байланып қабық құрады. Арқанның екінші ұшы көбінесе мукамукамен – кішкентай түйінге оралған мукадан жасалған шашақпен безендірілетін. Кейде, пои шарының түбіне пои-пуи деп аталатын кішкентай шашақтар тігілетін. Құрылысы мен дизайны аймақтық, тайпалық және жеке талғамдарға қарай әртүрлі болды. Поидің тағы бір түрі – пои танико. Бұл түрінде сыртқы қабық балық аулау торының өрнегімен ұсақ тоқылған мукадан жасалған. Мұндай пои кейде сары түске боялған жіптермен тоқылған, осылайша Те Кару ō те Атуа (Құдайдың көзі) деп аталатын ромб тәрізді өрнек құралады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың бірінші жартысында, әсіресе Роторуа аймағында туристерге сату үшін рауподан пои жасаудан шағын кәсіпорын дамыды. Туристерге арналған нұсқаларға түймешеге немесе сырғаға тағылатын кішкентай пои кірді. Бүгінде көптеген сахналық пойылар берік және қолжетімді заманауи материалдардан жасалады. Ядро көбінесе көбіктен немесе жиналған қағаздан, ал қабық пластмассадан немесе тұл сияқты тоқыма маталардан жасалады. Шашақтар көбінесе жүннен жасалады.

Қазіргі заманғы пои

Қазіргі заманғы пои дәстүрлі маори пойымен қатар өмір сүреді және бүкіл әлемде кең танылған. Дәстүрлі маори пойы көбінесе мәдени шараларда топтық хореография түрінде, ән мен музыкалық сүйемелдеумен орындалады. Ал қазіргі заманғы пои көбінесе жеке орындалады, әнсіз және кем құрылымды хореографиямен. Қолданылатын құралдар мен стильдер әртүрлі. Көптеген адамдар алғаш рет отпен айналдыру арқылы поимен танысады, бірақ отпен айналдыру – бұл сан алуан өнердің бір түрі ғана. Қазіргі заманғы пои түрлі би мектептері мен объектілерді манипуляциялау өнері сияқты басқа да физикалық өнерлерден көп нәрсе қарыз алады. Пои әлемнің түкпір-түкпірінде танымал және Burning Man, European Juggling Convention сияқты ірі фестивальдарда жиі кездеседі. Көптеген физикалық өнерлерден өзгеше, поиді үйрену үшін әдетте формалды білім қажет болмайды. Көптеген орындаушылар бір-бірінен үйренеді немесе DVD-дискілер мен онлайн ресурстарды пайдаланып өздері үйретеді. Қазіргі заманғы поидың маңызды элементтері – мықты қауымдық сезім мен өзің оқыту.

Оқудан кейін

Жаңадан бастаушылар көбінесе қарапайым поиді қолдана отырып үйренеді, олар әдетте соқ немесе шұлық сияқты жұмсақ материалдардан жасалады және бұршақ қаптары, жонглерлік доптар, дәндермен толтырылған шарықтар немесе кішкентай ойыншықтар сияқты үй шаруасында қолданылатын жұмсақ заттармен салмақтандырылады. Теннис доптары мен арқанның ұзындығынан да қарапайым пои жасауға болады. Күрделірек пои модельдерінде бұрылыстар (орбитальді трюктер үшін), салмақты тұтқалар (лақтыру үшін) немесе спиннерге контактілік пои қозғалыстарын орындауға мүмкіндік беретін контактілік шарлар болуы мүмкін (мысалы, домалату және балық құйрығы).

Орындау

Өнерпаздар көбінесе жарқын, контрастты түстердегі пои-ды эстетикалық көріністі күшейту және өрнектерді нақтылау үшін пайдаланады. Кейбір өнерпаздардың пойындарында визуалды эффект үшін құйрықтар немесе ленталар да болады.

Жарық шашу

Поиді қараңғыда, спиннерлер ультракүлгін сәулеге сезімтал материалдар, LED шамдар немесе химиялық шамдар сияқты жарық көзі бар поиды қолданғанда, керемет эффект алуға болады. Аяқ киімнің шнурларынан жарқыраған таяқшаларды айналдыру, яғни glowstringing, фестивальдер мен рейвтерде кең таралған. Сондай-ақ, поидің назары бастың манипуляциясына (сіз ұстап тұрған жіптің/тізбектің екінші ұшы) шоғырланса, glowstringing жіптің манипуляциясына назар аударады.

Өрт сөндіру

Оттық спиннерлер (fire poi) салмақты ұштарында кевлар немесе технора немесе басқа да отқа төзімді материалдан жасалған шүгелелерді пайдаланады. Шүгелелер отынға малындырылып, жандырылып, содан кейін әсерлі эффект үшін айналдырылады.

Поистің денсаулыққа пайдасы

Окленд университетінде жүргізілген ғылыми зерттеулер бір айлық пои жаттығуларынан кейін қолдың күші, дененің тепе-теңдігі және назар аудару қабілетінде елеулі жақсарулар көрсетті.