Кіріспе

Шведтік көпұлтты металлургия, тау-кен және балқыту компаниясы

Boliden AB (New Boliden деп стилизацияланған) – штаб-пәтері Стокгольмде орналасқан шведтік көпұлтты металлургия, тау-кен және балқыту компаниясы. Компания мырыш, мыс, қорғасын, никель, күміс және алтын өндіреді, Швецияда, Финляндияда, Норвегияда және Ирландияда жұмыс істейді. Boliden Испаниядағы ірі экологиялық апатқа қатысты және Чилидегі уытты қалдықтарды тастағаннан кейін адам құқықтарын қорғаушыларды қорқытқан деп айыпталады. 2003 жылы маңызды келісім бойынша Boliden компаниясы Outokumpu-дың мырыш және мыс өндіру мен балқыту активтерін сатып алды. Компанияның атауы 1924 жылы алтын табылған, швед қаласы Скеллефтеодан солтүстік-батысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан Болиден кенішінен шыққан. Бұл бір кезде Еуропаның ең ірі және бай алтын кеніші болған, бірақ 1967 жылдан бері тоқтатылған. 2020 жылы Boliden Mineral AB Швецияда қоғамдық қатысуға қарсы стратегиялық сот процесін бастаған алғашқы компания болды. БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі Жоғары комиссарының кеңсесінен (OHCHR) сарапшылар Boliden бас директорына адам құқықтарын бұзу туралы алаңдаушылықтарын білдіре хат жолдады, оның ішінде «адам құқықтарын қорғаушыларға қатысты қорқыту және қатер». 2021 жылдың тамызында Boliden әлемнің басқа да ірі тау-кен компанияларымен және Komatsu компаниясымен бірлесіп, шығарындысы жоқ тау-кен өндірісін дамытуға кірісті. 2021 жылдың тамызында Boliden Bloomberg Intelligence-тің төмен көміртекті рейтингісінде тау-кен компаниялары арасында екінші орынды иеленді. 2017 жылы Boliden көмірқышқыл газының шығарылымы бойынша әлемдегі ең экологиялық тау-кен компаниясы болып танылды.

Кен орындары

Бизнес-аймақ тау-кен өндірісі Швецияда, Финляндияда және Ирландияда барлау, тау-кен қазу және байыту жұмыстарын жүргізеді. Оның негізгі өнімдері – мырыш және мыс концентраты, құрамында қорғасын, алтын және күміс бар. Өндірілген тауарлар топтың өз балқыту зауыттарына да, сыртқы тұтынушыларға да сатылады. Boliden компаниясы Ирландиядағы Тара кенішінде Еуропадағы ең ірі мырыш кенін иеленеді және басқарады. Тара 2004 жылдың басында Boliden құрамына кірді, бірақ өндіріс 1977 жылы басталды, содан бері 60 миллион тоннадан астам кен қазылды. Boliden компаниясына сондай-ақ Гарпенберг кеніші де тиесілі, ол Швецияның әлі де жұмыс істеп тұрған ең көне кеніші болып табылады. Гарпенбергтегі кен қазу, яғни жер астынан металл өндіру б.з.д. 375 жылға дейін басталған. Минералға бай Skellefte кенді алабы Boliden аймағында орналасқан, онда 1920 жылдардан бері өндіріс басталғаннан бері 30-ға жуық кен орындары ашылды және қазіргі уақытта Boliden Renström және Kristineberg жерасты кен орындарын, сондай-ақ Maurliden ашық кенін басқарады. Boliden сонымен қатар Еуропадағы ең ірі мыс кен орындарының бірі – Aitik ашық кенішіне ие және оны басқарады. Aitik кенішіндегі металл мөлшері төмен, бірақ бұл жоғары өнімділік деңгейімен және кеннің алтын мен күміс құрамын пайдаланатын тиімді ұнтақтау процестерімен толықтырылады. 2007 жылы басталған және 2014 жылға қарай Aitik кенішінің кен өндіруін жылына 36 миллион тоннаға дейін екі есеге арттыруды көздеген кеңейту жобасы 2010 жылы аяқталады.

Балқытушылар

"Smelters" бизнес-аймағы Швеция, Финляндия және Норвегиядағы балқыту зауыттарында металл концентратын және қайта өңделген материалдарды тазартып, негізгі және бағалы металдар өндіреді. Басты металдар – мырыш және мыс, бірақ қорғасын, алтын және күміс өндірісі де бизнес-аймақтың кірісіне маңызды үлес қосады. Сондай-ақ, күкірт қышқылы мен алюминий фториді де өндіріледі. Boliden екі мырыш және екі мыс балқыту зауытына, сондай-ақ бір қорғасын балқыту зауытына ие және оларды басқарады. Финляндиядағы Коккола мырыш балқыту зауыты Еуропада екінші, ал әлемде бесінші орында тұр және негізінен жұқа парақ металдарын мырышпен қаптауға қолданылатын қорытпаны өндіреді. Норвегияның батыс жағалауында орналасқан Одда мырыш балқыту зауыты болат өнеркәсібі үшін мырыш және Норвегияның алюминий өнеркәсібі үшін алюминий фторидін өндіреді. Rönnskär мыс балқыту зауыты Швецияның Скеллефтехамн қаласында орналасқан және оның негізгі өнімдері – мыс, мырыш шлагі, қорғасын және бағалы металдар. Зауыт өндірісінің қосалқы өнімі ретінде күкірт қышқылын өндіреді, сонымен қатар электрондық қалдықтардан және басқа да қайта өңделген материалдардан металдарды өндіреді. Финляндияның батыс жағалауында орналасқан Харьявалта мыс балқыту зауыты негізінен жартылай дайын өнімдерді өндірушілерге сатылатын мыс катодтарын өндіреді. Басқа маңызды өнімдерге алтын, күміс және күкірт қышқылы жатады. Швецияның оңтүстігіндегі Ландскрона қаласының жанында орналасқан Бергсое қорғасын балқыту зауыты ескі автомобиль аккумуляторларынан қорғасынды шығарады. Bergsöe – Еуропадағы қорғасынды қайта өңдеу саласындағы төрт ірі компанияның бірі. Зауыттың өндірген қорғасынының шамамен 60 пайызы Еуропаның аккумулятор өнеркәсібіне сатылады, ал қалғаны шатыр материалдарын жасауға қолданылады.

БАҚ және танымал мәдениетте

Айтик мыс кені (компанияның маңызды кені) 2007 жылы Discovery Channel арнасының Really Big Things атты бағдарламасында көрсетілген. 2014 жылы шыққан швед режиссері Рой Андерссонның "Бұтақта отырған көгершін, өмірді ойлап" фильмінде 1980 жылдары Чилидің Арика қаласына қауіпті уларды төгуге қатысты Болиден компаниясының болғандығы туралы әңгіме айтылады. Фильм туралы сын жазған киносыншы Джессика Кианг бұл сахнаны былай сипаттайды: "Әлдебір мазасыз және есіңде қалатын сахнада, Монти Пайтонның анимациялық фильміне ұқсас, отаршылдық дәуіріндегі британдық сарбаздар түрлі өлшемдегі керней мүйіздерімен жабдықталған үлкен мыс барабанға тізбектелген қара құлдарды жинап салады. Есік жабылып, барабанның астына от жағылады, барабан баяу айнала бастайды және музыка шығарады (оның бетіне шведтік тау-кен гиганты Boliden деген жазу жазылған). Бұлдың бәрі кешкі киім киген бай, егде жастағы ақ адамдардың көңілін көтеру үшін жасалып жатыр". Арикадағы қорыту қорбандары туралы Уильям Йоханссон мен Ларс Эдманның 2009 жылы шыққан "Улы ойын алаңы" атты шведтік деректі фильмінде де айтылады. 2021 жылы Svenska Nyheter (Швед жаңалықтары) атты сатиралық бағдарламасында АРИКА ісі туралы 12 минуттық бөлім көрсетілді, онда Арика тұрғыны ластанған топырақ үлгісін алып, конвертке салып, Болиденге қайта жіберді.