Ауған әншісі, композиторы және қайырымдылық шаруасы Фарад Дарья

Кіріспе

Ауғанстандық әнші, жазушы және композитор

Фархад Дарья (пәшту/дари:; 1962 жылдың 22 қыркүйегінде туған) – ауғанстандық әнші, композитор, музыка продюсері және қайырымдылық шараларын қолдаушы. 1980-ші жылдардан бері белсенділік танытып келе жатқан Дарья – қазіргі заманғы ең танымал және ықпалды ауғанстандық поп-музыканттардың бірі, ол Ауғанстанда жаңа толқынды қалыптастыруға және қалалық және ауылдық стильдерді үйлестіруге үлес қосты. Дарьяның мансабы жартылай классикалық ғазал, поп, халық және рок сияқты бірнеше жанрды қамтиды.

Музыкалық мансабынан бөлек, Дарья – қайырымдылық шараларын қолдаушы және адам құқықтары үшін күресуші, Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының (БҰҰДБ) Ауғанстан бойынша ұлттық ізгі ниет елшісі қызметін атқарды және «Музыкалық ауыл» сияқты көптеген қайырымдылық ұйымдарының жұмысына қатысады.

Алғашқы жылдар және білім

Фархад Дарья Фархад Нашыр ретінде Кабул, Ауғанстанда, Хилжи паштун тайпасының Нашер тармағында дүниеге келген. Оның отбасы Қундуз провинциясынан шыққан. Ол Шерхан Нашырдің немересі. Қундуздан Кабулға оралғаннан кейін ол Хабибия орта мектебінің соңғы курсын бітіріп, кейін Кабул политехникалық университетіне түсті, сол кезде ол өзінің тобын құрды. ПДПА-ға күштеп қосылу қаупінен кейін ол Кабул университетінде парсы әдебиетін оқуға ауысты. Осы кезеңде ол «Abr (Cloud)» псевдонимімен басқа әртістерге музыка жазып, Ауғанстан мен Үндістанның классикалық музыкасын ойнай бастады. Бірнеше рет университеттен шығып, Ауғанстан қарулы күштерінде мерзімді қызметтен өтті. Ол университетте классикалық музыкадан сабақ бергенімен қатар, музыка саласында ғылыми зерттеулер жүргізді. Ол жаңа жанрдағы фолк-поп музыкасын жасады. 1980 жылдары «Aay e Mann», «Roz e Bazar» және «Dokhtar e Sardaar» сияқты хиттер жариялаған ең танымал топтардың біріне айналды. «Goroh e Baran» тобы тарағаннан кейін ол жеке мансабын бастады және 1986 жылы елде көп тректі жазуды енгізгенін мәлімдеді. Оның көптеген әндері совет-ауған соғысы мен соғыс салдарынан зардап шеккен елдің бақытсыздықтарына арналған, ал тоғыз жылдан кейін Талибан режимі құлағаннан кейін Ауғанстан радиосы орындаған алғашқы ән болды. 1995 жылы шыққан «Afghanistan» альбомы үлкен сәттілікке ие болды, оның ішінде әртүрлі ауғандық дәстүрлі стильдегі танымал туындылар бар. Альбомның ең танымал әні «Golom Golom» болды. Осы альбомнан кейін Дарья әйелі Султанамен бірге АҚШ-тың Вирджиния штатына көшіп барды, онда мансабын жалғастырып, 1997 жылы «Shakar» альбомын жазды. Бұл тағы бір сәттілікке ие болған альбом болды, онда көтеріңкі би әндері көптеп ұсынылды. 2004 жылы Ауғанстанда түсірілген бейнеальбоммен бірге жарық көрді. 2004 жылдың 14 мамырында Дарья Кабулдағы Гази стадионында үлкен концерт берді. Концертке 45 мыңға жуық адам қатысты, бұл талибан режимі кезінде музыкаға тыйым салынғаннан кейін өткен алғашқы ірі шара болды. Концерт 2008 жылы британдық «Songlines» журналының әлемдік музыкадағы 50 ұлы сәттерінің бірі ретінде танылды. Дарья бұл оқиғаны «ұлттық тәуелсіздік күніне ұқсас» деп сипаттады. Содан кейін Дарья неміс рок-музыканты Питер Маффэймен балаларға арналған жаңа жобада жұмыс істеді. Бұл оның алғашқы рок-әні және «Salamaalek» атты алғашқы ауғандық рок-әні болды, ол дари және ағылшын тілдерінде орындалды, бұл әлемге саяси және бейбіт сәлемдесуді білдірді. Ән Маффэйдің «Begegnungen – Eine Allianz für Kinder» альбомында жарияланды, ол Sony BMG компаниясымен 2006 жылдың 29 қыркүйегінде шығарылды. Альбом Германияның ресми чарттарында 9-орынға ие болды, ал «Salamaalek» әні Ауғанстанда да танымал болды. Дарья және жобадағы басқа да әртістер ансамблі ZDF телеарнасында көрсетілген «Ein Herz für Kinder» бағдарламасында өнер көрсетті, онда мұқтаж балаларға көмек көрсету үшін 9 миллион евро жиналды. 2007 жылдың тамызында Дарья өзінің жаңа «HA!» альбомын аяқтады, ол кейін Ауғанстанда және басқа елдерде жарық көрді. Бұрынғы жұмыстарынан айырмашылығы, «HA!» «world pop» деп аталады және шығыс пен батыс музыкасының қосылуымен жасалды. Ол 2008 жылдың ақпанында ұлттық теледидарда көрсетілген үнділік долының қосылуымен жазылған «Dohle Bezan (Nazdeek Shodan)» (мағынасы – «Менімен сөйлес/Жақында») атты рок-әнінің клипін қамтыды, ол ұлттық бірлікке шақырды. Ауған музыкасындағы рок жанрының ерекшелігі туралы Дарья сұхбатында былай деді: «Рок музыкасы – наразылық музыкасы, және осы хабарды әлемге қатты жеткізу үшін Ауғанстанда танымал емес бұл музыка стилі ең жақсы жол деп саналады». Дарьяның келесі альбомы «Yaahoo» 2008 жылдың тамызында жарық көрді, ол «бейбітшілік альбомы» деп аталды және CD Ауғанстанда тегін таратылды. Ол Германияның даму қызметі қолдаған бағдарламаның бір бөлігі ретінде музыка арқылы бейбітшілікке ықпал ету үшін құрылды. Дарья 2010 жылы «Life Is Beautiful» (пашту: Zhawand Khkolai Dai) турнесін бастады, ол елдің әртүрлі аймақтарына барып, бейбітшілік үшін өнер көрсетті. Бұл, соның ішінде, Мәзар-и-Шәрифте 15 мың адам қатысқан Дүниежүзілік бейбітшілік күніне арналған әйелдер концерті, тіпті 2010 жылдың қарашасында соғыс аймағы Гельманд провинциясында өткен концерт, онда ол Лашкар-Гахадағы спорт стадионында 5 мың адам алдында ән шырқады. Британдық әскерлер концертке қуанып, оны Ауғанстан ұлттық полициясы ұйымдастырды. 2011 жылы ол турдың атау әні «Zhwand Khkolai Dai (ژوند خوکلی دی)» атты клибін шығарды, кейіннен «Dewhaaye Mast (دیوهای مست)» жариялады. Дарья 2013 жылы Делиде өткен 7-ші жыл сайынғы ATN сыйлықтарында Каис Улфат, Вали Хеджази, Латиф Нангархари, Джавид Шариф, Арияна Саид және Нагмамен бірге өнер көрсетті. Дарьяның «Oo Ghaita» (пашту: او غایتا, «ол күндер» деген мағынаны білдіреді) әнінің клипі 2014 жылдың ақпан айында жарық көрді, Дарья композитор да, әнші де болды. Үміт пен болашақ бейбітшілікті сипаттаудың орнына, ән өткенге деген ностальгия туралы, әсіресе соғысқа дейінгі Ауғанстан туралы. Танымал ән болғандықтан, ол тіл мен мағынасы үшін кейбір сынға ұшырады, бірақ Дарья бұл саясатқа қатысты емес екенін, оны «жеке оқиға» деп сипаттады. 2019 жылы Дарьяның музыкалық мансабын доғаруы туралы әлеуметтік желілерде қызу талқылаулар болды, себебі ол Afghan Star бағдарламасындағы өнер көрсету кезінде түсініксіз пікір білдірді. Австралиядағы SBS Dari телеарнасына берген сұхбатында ол бұл өміріндегі мәселелерге байланысты болғанын және оның өзін «өзгертетінін» түсіндірді. Ол 2020 жылы «Corona» және «Dashte Noqra» атты жаңа әндерді жариялады. Талибанның музыка мен өнерге қатысты шектеулеріне қарсы, ол 2022 жылы «Music Never Dies» атты наразылық концерттік турнесін бастады және «Dar Molkake Ma» атты жаңа әнін ұсынды.

Farhad Darya was born Farhad Nashir in Kabul, Afghanistan, to a Nasher branch of the Khilji Pashtun tribe. His family originated from Kunduz Province. He is the grandson of Sher Khan Nashir. After moving back from Kunduz to Kabul he spent his senior year at Habibia High School and later enrolled at Kabul Polytechnic University, during which time he started his band. Being threatened to forcibly join the PDPA, he later transferred to Kabul University to study Persian literature. During this time, he wrote music for other artists under the pseudonym Abr (Cloud), and started playing Afghan and Indian classical music. Several times he left university to serve conscription in the Afghan Armed Forces. he started teaching classical music at the University while also pursuing research in the field of music. with a fresh genre of folk pop. It became one of the best known bands in the 1980s, producing hit songs such as "Aay e Mann,” “Roz e Bazar,” and “Dokhtar e Sardaar”. After Goroh e Baran disbanded, he started a solo career and claims to have introduced multitrack recording in the country in 1986. Many of his songs dealt with the Soviet–Afghan War and the resulting misfortunes of the war torn nation, and, nine years later, the first song played by Radio Afghanistan after the Taliban regime collapsed. His next studio album in 1995, called Afghanistan, became a major hit, featuring diverse acclaimed tracks of different traditional Afghan styles. Its hit song was the track "Golom Golom". After this album, Darya and his wife Sultana moved to Virginia in the United States, where he continued his career, recording his next album Shakar released in 1997. This was another hit album and had a larger number of upbeat dance tracks. It was accompanied by a video album shot entirely in Afghanistan released in 2004. On May 14 2004, Darya held a large concert at Kabul's Ghazi Stadium. Up to 45,000 enthusiastic people attended the concert, far above the number of tickets provided, in the first such major event after the Taliban regime when music was banned. The concert was listed as one of 50 Great Moments in World Music by the British magazine Songlines in 2008. Darya described the event as "It was like a national independence day." Darya then collaborated with German rock musician Peter Maffay with a new project for the benefit of children. This resulted in his first rock song and the first Afghan mainstream rock song named "Salamaalek", sung in both Dari and English, representing a greeting to the world that is both political and peaceful. The song appeared on Maffay's album Begegnungen – Eine Allianz für Kinder released by Sony BMG on September 29, 2006. The album peaked at number 9 in the official German charts and the song Salamaalek was also popular in Afghanistan. Darya and the ensemble of other artists in the project performed at a Ein Herz für Kinder programme broadcast on ZDF where 9 million euros were raised for helping children in need. In August 2007, Darya completed his new album HA! and it was later released in Afghanistan and elsewhere. Different from his previous work, HA! is considered "world pop" and was made with a fusion of Eastern and Western music. It included a music video for the hit song Dohle Bezan (Nazdeek Shodan) (meaning Talk To Me/Closer) a rock song with a fusion of Indian dhol premiering on national television in February 2008, which called for national unity. Regarding the unsusual genre of rock in Afghan music, Darya said in an interview: "Rock music is protest music, and in order to be able to convey this message louder to the world, this style of music, which is almost unknown in Afghanistan, is considered the best way." Darya's next album, Yaahoo, was released in August 2008, calling it a "peace album" and distributing the CD for free in Afghanistan. It was created as part of a program supported by the German Development Service for promoting peace through music. Darya launched the Life Is Beautiful (Pashto: Zhawand Khkolai Dai) tour in 2010 traveling to different parts of the country to perform in the name of peace. This included a women only concert in Mazar i Sharif on World Peace Day with 15,000 in attendance, and even a concert in the war torn Helmand Province in November 2010 where he safely sang to a crowd of 5,000 at the sports stadium in Lashkargah. British forces hailed the concert, which was handled by the Afghan National Police. In 2011 he released a music video of the tour's title song Zhwand Khkolai Dai (ژوند خوکلی دی), and later released Dewhaaye Mast (دیوهای مست). Darya performed at the 7th Annual ATN Awards held in Delhi in 2013 alongside Qais Ulfat, Valy Hedjazi, Latif Nangarhari, Jawid Sharif, Aryana Sayeed and Naghma. Darya's song Oo Ghaita (Pashto: او غایتا, meaning "those days") was released with a music video in February 2014, with Darya being both the composer and lyricist. Rather than describing hope and future peace, the song is about nostalgia of the past, in particular pre war Afghanistan. A well known song, it received some criticism about the language and meaning, though Darya denied that it had to do with politics, describing it as a "personal story". In 2019, there was a stir on Afghan social media about Darya quitting the music industry following a cryptic comment he made during a performance on Afghan Star. He clarified in an interview with SBS Dari in Australia that it was about issues he had in his life at the time and how it "transformed" him. He released new songs in 2020: "Corona" and "Dashte Noqra". In defiance to the Taliban's restrictions on music and artistry, he launched the Music Never Dies protest concert tour in 2022 and also debuted a new song, "Dar Molkake Ma".

Қайырымдылық және науқандар

2003 жылы Ауғанстанға оралғаннан кейін Дарья балалардың әл-ауқатын жақсарту үшін коммерциялық емес ұйым құрды. Кейін ол көшедегі балаларға арналған «Коча» жобасын іске қосты. 2006 жылы оның бастамалары Ауғанстанның жоғары лауазымды тұлғаларынан, соның ішінде Адам құқықтары сыйлығынан айтарлықтай мақтау алды. Дарья 2008 жылы БҰҰДБ-ның Ауғанстанның ұлттық ізгі ниет елшісі атанды. Ол музыканы «бейбітшілік хабарын жеткізу» үшін пайдаланды және сұхбатта былай деді: «Музыка әрқашан адам жанына терезе ашады. Менің ойымша, осының өзі оның ең күшті күші. Адамдардың санасына күш салудың қажеті жоқ, музыка тікелей жүрекке жетеді, сондықтан оларға сендіру оңай». 2014 жылы ол Дауд Хан әскери ауруханасында «Karzar Qatra Qatra ba Darya» атты қан тапсыру науқанын бастады. Дарья мен оның әйелі, сондай-ақ басқа суретшілер әйелдерге өздерінің жеке есімдерін еркін пайдалануға мүмкіндік беру мақсатында #WhereIsMyName науқанын ұйымдастырды. 2020 жылы бұл науқан президент Ашраф Гани қол қойған заңға өзгеріс енгізуге сәтті әкелді. 2020 жылы Дарья бірінші вице-президент Амрулла Салехтің бұйрығымен Кабулдағы тарихи «Синема Парк»тің бұзылуына қарсы ашық хат жазды, бірақ бұзу жұмыстары осы бұйрық бойынша жүзеге асырылды. 2022 жылы ол Тәжікстан президенті Эмомали Рахмоннан баспанасыз афған босқындарын қабылдау мәселесін қайта қарастыруды сұрады. 2023 жылы Дарья мен 14 әйел суретші Ауғанстандағы әйелдерді қолдау мақсатында бейнелеу өнері науқанын бастады.

Тану

Көптеген ауғандықтар арасында кеңінен танымал болған Дарья елде мәдени төзімділік пен бейбітшілікті насихаттағаны үшін жоғары бағаланған. 2000-ші және 2010-шы жылдары Халықаралық қауіпсіздік көмек күштерінің қатысуы және елдегі соғыс кезеңінде ол Батыс медиасында да танылды. 2009 жылы БҰҰАМ (UNAMA) оны "Ауғанстанның ең танымал әншісі" деп сипаттады. Дарья Иран мен Тәжікстан сияқты басқа парсы тілді елдерде де белгілі.