Кіріспе

Нысанның айналасындағы кеңістік

Көркем өнер мен дизайн саласында, теріс кеңістік – суреттегі нысанның (немесе нысандардың) айналасындағы және арасындағы бос орынды білдіреді. Теріс кеңістік, егер нысанның өзінен гөрі, нысанды қоршаған кеңістік қызықты немесе көркемдік маңызы бар пішін құрғанда ең жақсы көрінеді. Кейде мұндай кеңістік суреттің "шынайы" нысаны ретінде көркемдік эффект үшін қолданылады.

Шолу

Теріс кеңістікті пайдалану көркем композицияның маңызды элементі болып табылады. Жапон тіліндегі "ма" сөзі кейде осы ұғымды білдіру үшін қолданылады, мысалы, бақ дизайнында. Композицияда оң кеңістік көбірек визуалдық салмаққа ие, ал оны қоршап жатқан, визуалды тұрғыдан аз маңызды кеңістік теріс кеңістік ретінде қарастырылады. Екі түсті, қара-ақ суретте әдетте нысан қара түспен бейнеленеді, ал оның айналасындағы кеңістік бос (ақ) қалдырылады, осылайша нысанның силуэті қалыптасады. Бірақ, егер кеңістікті терістеу арқылы нысан ақ қалдырылып, айналасындағы кеңістік қара түспен толтырылса, теріс кеңістік нысанның айналасында пішіндер құрап көзге көрінеді. Бұл фигура-фон ауысуы деп аталады. Баспа немесе көрсетілім материалдарының графикалық дизайнында, тиімді коммуникация мақсатында теріс кеңістікті пайдалану өте маңызды болуы мүмкін. Бұл тек типографияда ғана емес, оның бүкіл композициядағы орналасуында да көрінеді. Үлкен және кіші әріптердің қолданылуы әрқашан барлық әріптердің үлкенмен жазылуына қарағанда оқуға қолайлы болуының себебі осы. Кіші әріптердің арасындағы теріс кеңістік әртүрлі болады, бұл адамның көзіне әр сөзді жеңілдікпен, бір ерекше элемент ретінде тануға мүмкіндік береді, ал үлкен әріптермен жазылғандағыдай әрбір әріпті жеке талдау қажет болмайды. Дизайнның тиімділігін арттыратын – осы теріс кеңістіктің сақ пайдалануы. Қара бояудың ақ қағазға ұзақ қолданылу тарихынан туындап, графикада осы айырмашылықты көрсету үшін көбінесе "ақ кеңістік" термині қолданылады. Суретте назарды аударудан алшақтатып, көзді алаңдататын элементтер немесе фотосуретте бір фокус жазықтықтағы нысандар теріс кеңістікке жатпайды. Теріс кеңістікті нысанды белгілі бір ортада бейнелеу үшін нысанның өзі емес, оның айналасындағы барлық нәрсені көрсету арқылы пайдалануға болады. Теріс кеңістікті қолдану нысанның силуэтін жасайды. Көбінесе теріс кеңістік бейтарап немесе контрастты фон ретінде қолданылады, бұл негізгі нысанға назар аударуға мүмкіндік береді, ал ол – оң кеңістік деп аталады. Фотографияда теріс кеңістік эфемерлік көлеңкелер деп аталатын көлеңке түрін де білдіре алады. Мұнда жарық көрінбейтін кеңістіктің бар екенін көрсетеді.

Қолдану

Көптеген адамдар композициядағы теріс кеңістік пен оң кеңістік арасындағы тепе-теңдікті қарастыру және жақсартуды дизайнды жетілдіру деп санайды. Бұл қарапайым, бірақ көбінесе назардан тыс қалатын дизайн принципі көзге "демалуға" орын береді, соның арқасында композицияның тартымдылығы айқын жолмен артады. Өнердегі теріс кеңістіктің қолданылуы музыкадағы үнсіздікке ұқсас болуы мүмкін, бірақ бұл тек көршілес музыкалық идеялармен салыстырылғанда ғана дұрыс. Осылайша, музыкадағы инертті және белсенді үнсіздіктер арасында айырмашылық бар, соңғысы өнердегі теріс кеңістікке көбірек сәйкес келеді. Өнердегі теріс кеңістік, сондай-ақ "ауа кеңістігі" деп те аталады, ол объектілердің айналасындағы және арасындағы кеңістік. Нақты объектіні салуға назар аударудың орнына, теріс кеңістікті салу кезінде объектілердің арасындағы кеңістікке назар аударылады. Мысалы, егер біреу өсімдікті салуды жоспарласа, ол жапырақтардың арасындағы кеңістікті, жапырақтардың өзін емес салуы керек. Бұл техника адамды объектінің түсініктік мағынасын ұмытуға және нысанды оның пішіні арқылы байқауға мәжбүрлейді, оның қалай көрінетінін ойлаудың орнына. Теріс кеңістік фигура-фон амбиграммаларымен және теселяциялармен бірге қолданылады, бұл айналғаннан кейін сөздерді немесе суреттерді әртүрлі бағыттарда көрсетуге мүмкіндік береді (суреттің симметриясына байланысты бір немесе екінші бағытта).