Кіріспе

Америкалық ағылшын тілінің академиялық стиль жөніндегі нұсқаулық

«Чикаго стилі туралы нұсқаулық» (жазбада CMOS, TCM немесе CMS деп қысқартылатын, кейде «Чикаго» деп те аталады) – 1906 жылдан бері Чикаго университетінің баспасынан шығарылатын американдық ағылшын тіліне арналған стиль жөніндегі нұсқаулық. Оның 17 басылымы (соңғысы 2017 жылы жарық көрген) баспа саласында кеңінен қолданылатын жазу және сілтеме жасау ережелерін анықтайды. Нұсқаулық американдық ағылшын тіліне ерекше назар береді және редакциялық практиканың грамматика мен қолданыс, сондай-ақ құжатты дайындау және форматтау сияқты аспектілерін қарастырады. Ол қатты мұқабалы кітап түрінде, сонымен қатар жазылым арқылы іздеуге қолайлы веб-сайт ретінде («Чикаго стилі туралы нұсқаулық онлайн») қолжетімді. Онлайн нұсқауында мұғалімдерге, студенттерге және кітапханаларға арналған бірқатар тегін материалдар бар.

Цитата стилі

Цитаталау ережелерінің екі түрі берілген. Екі жағдайда да екі бөлік қажет: біріншісі – мәтіндегі сілтеме, ол алдыңғы ақпараттың басқа дереккөзден алынғанын көрсетеді; екіншісі – толық сілтеме, ол басқа жерде келтіріледі.

Автор-күні стилі

Автордың күні стилін қолдану арқылы, дереккөз мәтіні автордың тегі (тері) мен жарияланған жылы жақша ішінде, аралықта тыныш белгісіз көрсетіледі. Егер бет нөмірлері қолданылса, олар автордың тегі мен жарияланған жылынан кейін, арасында үтір қойылып жазылады. Мәтіндегі сілтемелер әдетте тыныш белгінің ішінде орналастырылады. Бірақ, блок-цитаталар үшін бұл ереженің өзгешелігі бар: сілтеме тыныш белгіден тыс орналастырылады. Дереккөздің толық сілтемесі материалдың соңындағы сілтемелер тізімінде келтіріледі. Осы стильде жарияланған күні маңызды болғандықтан, сілтеме жазбасында автордың (авторлардың) атынан кейін жарияланған күні көрсетіледі.

Тарих

Қазіргі кезде «Чикаго стильдік нұсқаулығы» деп аталатын кітап алғаш рет 1906 жылы «Стильдік нұсқаулық: Чикаго университеті баспасында қолданылатын типографиялық ережелер жинағы, оған қолданыстағы шрифттердің үлгілері қосылған» деген атпен жарық көрді. CMOS-тің алғашқы 203 беттік басылымы 17-ші басылымында 1146 беттік жан-жақты анықтамалық стильдік нұсқаулыққа айналды. Бұл АҚШ-та жарияланған алғашқы редакциялық стильдік нұсқаулықтардың бірі болды және зерттеу әдістемесін, әсіресе цитаталау стилін стандарттауға үлкен үлес қосты. Нұсқаулыққа ең маңызды түзету 1969 жылы жарық көрген 12-ші басылымда жасалды. Оның алғашқы 20 000 данасы басылғанға дейін сатылып бітті. 1982 жылы 13-ші басылым жарық көрген кезде ол ресми түрде «Чикаго стильдік нұсқаулығы» деп аталды, бұл атау бұрыннан кеңінен қолданылып келген еді. Сондай-ақ, математикалық мәтін қайта қарастырылды. 2010 жылдың тамызында 16-шы басылым алғаш рет қатты мұқабалы және онлайн нұсқалары бірдей уақытта жарық көрді. Бұрынғы қызыл-сары мұқабадан айырмашылығы, 16-шы басылымда көгілдір жұмыртқа түстің жамылғысы болды (бұл 11-ші және 12-ші басылымдар сияқты көгілдір жамылғысы бар ескі басылымдарға сілтеу). 16-шы басылымда «музыка, шетел тілдері және компьютер тақырыптары (мысалы, Unicode символдары мен URL-дер)» жайлы ақпараттар келтірілген. 2016 жылдың сәуір айында баспа «Грамматика, қолдану және пунктуация жөніндегі Чикаго нұсқаулығы» кітабын шығарды, ол Брайан А. Гарнердің «Чикаго стильдік нұсқаулығы» кітабындағы осы тақырыпқа арналған тарауының кеңейтілген нұсқасы болды және Гарнердің «Қазіргі американдық қолдану» кітабының жаңа басылымымен бірге жарық көрді. 17-ші басылым 2017 жылдың қыркүйегінде жарық көрді. Ол дамып келе жатқан технология мен әлеуметтік өзгерістерге жауап ретінде жаңа және кеңейтілген стильдік нұсқауларды ұсынады. Сондай-ақ, соңғы баспа практикасымен, электрондық жұмыс ағынымен және жеке баспамен байланысты жаңа және қайта қарастырылған мазмұн да бар. Сілтемелер бойынша ұсыныстар, қиын сөздер мен тіркестердің сөздігі және әдебиеттер тізімі жаңартылып, кеңейтілді. 17-ші басылымда электрондық поштадағы дефис жойылды, «интернет» сөзі кіші әріппен жазылатын болды, белгілі бір жағдайларда «ол» және «оның» жалғыздық формасы қолданылуға рұқсат етілді, синтаксис туралы жаңа үлкен бөлім қосылды және электрондық баспаға байланысты «ibid» қолдану туралы ұзақ жылдар бойы қолданылып келген ұсыныс өзгертілді.