Кіріспе

Қысқаша жазу әдісі – тілде жазудың кең таралған әдісі – ұзын қолмен салыстырғанда жазудың жылдамдығын және қысқалығын арттыратын, символдар негізіндегі жазу әдісі. Стенография – грек тіліндегі *stenos* (тар) және *graphein* (жазу) сөздерінен шыққан. Бұл әдіс грек тілінен аударғанда *brachygraphy* (қысқа) және *tachygraphy* (шапшаң) деп те аталады, мұнда жазуды қысқарту мақсатында немесе жылдам жазуға қабілеттілік басымдыққа ие. Қысқаша жазудың көптеген түрлері бар. Типик жүйе сөздер мен жиі қолданылатын тіркестер үшін символдарды немесе аббревиатураларды ұсынады, бұл жүйеде жақсы оқытылған адам сөйлегендей жылдам жаза алады. Аббревиатура әдістері әліпбиге негізделген және әртүрлі қысқарту тәсілдерін қолданады. Көптеген журналистер баспасөз конференцияларында немесе басқа да ұқсас жағдайларда жылдам жазбалар жасау үшін осы әдісті пайдаланады. Компьютерлік технологиялар дәуірінде, жеке немесе мәтіндік редакторларға енгізілген, сөз тізімдеріне негізделген бірнеше автотолықтыру бағдарламалары жиі қолданылатын фразалар үшін қысқарту функциясын қамтиды. Бұрын, диктофондар мен диктант машиналарын ойлап табуға дейін, қысқаша жазу кеңінен қолданылды. Ол хатшыларды даярлау және полиция қызметінің маңызды бөлігі саналды, сондай-ақ журналистер үшін де пайдалы болды. Қысқаша жазудың негізгі мақсаты ауызша диктантты және басқа да сөздік коммуникацияны жазу болғанымен, кейбір жүйелер ықшамды өрнек беру үшін де қолданылады. Мысалы, денсаулық сақтау мамандары медициналық карталар мен хаттарда қысқаша жазбаларды пайдаланады. Қысқаша жазбалар көбінесе уақытша болып келеді, олар дереу пайдалануға немесе кейінірек теруге, деректерді енгізуге немесе (көбінесе тарихи тұрғыдан) ұзақ қолмен көшіруге арналған. Ұзақ мерзімді пайдаланудың мысалдары да бар, мысалы шифрлау: күнделіктер (Сэмюэл Пепистің күнделігі сияқты) осыған дәлел.

Классикалық антикалық

Қысқаша жазудың ең ерте белгілі мысалы – ежелгі Грекиядағы Парфеноннан табылған б.з.д. 4-ші ғасырдың ортасына қарай жазылған мрамор тақта. Бұл, негізінен, дауысты дыбыстарға негізделген жазу жүйесін көрсетеді, сонымен қатар қосымша өзгерістер арқылы дауыссыз дыбыстарды білдіреді. Геллендік тахиграфия б.з.д. 2-ші ғасырдан бастап белгілі, бірақ одан да ертерек болуы мүмкін деген тұжырымдар бар. Ең ерте жазба дерек – Орта Египеттен алынған келісімшарт, онда Оксиринх Аполлонийге екі жыл бойы қысқаша жазуды үйретуді тапсырғандығы айтылады. Геллендік тахиграфия сөз түбірінің белгілерінен және сөз соңының белгілерінен тұрды. Уақыт өте келе көптеген буындық белгілер дамыды. Ежелгі Римде Цицеронның құлы, кейіннен азат етілген Марк Туллий Тиро (б.з.д. 103–4 ж.) Цицеронның сөздерін жазу үшін Тирондық жазуды ойлап тапты. Плутарх өзінің "Кіші Катонның өмірі" (б.з.д. 95–46 ж.) атты еңбегінде Цицеронның сенаттағы көтерілісшілердің ісін қараған кезде бірнеше тәжірибелі жылдам жазушыларды жұмысқа алғанын, оларға аз уақыттың ішінде көп сөзді қамтитын белгілер жасауды үйреткенін жазған, осылайша Катонның сол кездегі сөзін сақтап қалды. Тирондық жазу латын сөздерінің түбірінің аббревиатураларынан (notae) және сөз соңының аббревиатураларынан (titulae) тұрды. Алғашқы Тирондық жазуда шамамен 4000 белгі болған, бірақ олардың санын 13000-ға дейін жеткізу үшін жаңа белгілер қосылды. Жазу жүйесін жеңілдету үшін кейде буындық қысқартулар қолданылды. Рим империясының құлдырауынан кейін Тирондық жазу сөздерді көшіру үшін қолданылмады, бірақ оны әлі де біліп, оқытатын, әсіресе Каролингтік қайта жандану кезінде. Алайда, 11-ші ғасырдан кейін ол көбінесе ұмытылды. 16-шы ғасырдағы протестанттық реформация кезінде көптеген монастырь кітапханалары секулярландырылғанда, Тирондық жазудың ұзақ уақыт бойы ұмытылған қолжазбалары қайтадан табылды.

Императорлық Қытай

Императорлық Қытайда кеңсе қызметкерлері сот отырыстарын және қылмыстық жауапкершіліктерді тіркеу үшін қытай әріптерінің қысқартылған, өте ағып жазылатын түрін қолданды. Бұл жазбалар негізге алынып, толыққанды хаттамалар жасалды. Императорлық сот төрелігінің маңызды ережесі – барлық жауапкершіліктер күдіктінің қолымен, жеке мөрімен немесе баспаңының іздерімен расталуы тиіс еді, бұл жылдам жазуды қажет етті. Осы техниканың түрлері қазіргі күнге дейін кеңсе қызметкерлерінің кәсіптерінде сақталды және батыстық стенография әдістерінің ықпалымен жаңа әдістер ойлап табылды.

Еуропа және Солтүстік Америка

16 ғасырдың соңында Англияда тахиграфияға, яғни "қысқа жазуға" қызығушылық пайда болды. 1588 жылы Тимоти Брайт өзінің "Characterie; An Arte of Shorte, Swifte and Secrete Writing by Character" атты еңбегін жариялады, онда әрқайсысы бір сөзді білдіретін 500 кездейсоқ символдар жүйесі ұсынылды. Брайттың кітабынан кейін Питер Бейлстің 1590 жылғы "The Writing Schoolemaster", Джон Уиллистің 1602 жылғы "Art of Stenography", Эдмонд Уиллистің 1618 жылғы "An abbreviation of writing by character" және Томас Шелтонның 1626 жылғы "Short Writing" (кейіннен "Tachygraphy" деп қайта басылды) сияқты бірнеше кітап жарық көрді. Шелтонның жүйесі өте танымал болды, себебі оны Сэмюэл Пеппс күнделігін және көптеген ресми құжаттарын, мысалы, хаттардың көшірмелерін жасау үшін пайдаланды. Оны Исаак Ньютон да кейбір жазбаларында қолданды. Шелтон алдыңғыларын, әсіресе Эдмонд Уиллисті көптеген жайттарда үлгі етті. Әрбір дауыссыз дыбыс кездейсоқ, бірақ қарапайым символмен, ал бес дауысты дыбыс айналасындағы дауыссыз дыбыстардың салыстырмалы орналасуымен белгіленді. Мысалы, B символының үстіне T символын салса "bat" сөзі, ал B символының астына T символын салса "but" сөзі білдіріледі; оң жақтағы жоғарғы бөлік "e", ортасы "i", ал төменгі бөлік "o" дыбысын көрсетеді. Сөздің соңындағы дауысты дыбыс тиісті орында нүктемен, ал бастапқы дауысты дыбыстар үшін қосымша символдар қолданылды. Бұл негізгі жүйе жалпы префикстер мен суффикстерді көрсететін қосымша символдармен толықтырылды. Шелтонның жүйесінің бір кемшілігі – ұзын және қысқа дауыстыларды немесе дифтонгтарды ажырату мүмкіндігі болмады. Сондықтан "b a t" тізбегі "bat", "bait" немесе "bate" сөздерін, ал "b o t" тізбегі "boot", "bought" немесе "boat" сөздерін білдіруі мүмкін еді. Оқырман дұрыс мағынаны анықтау үшін контекстті пайдалануы керек болды. Жүйенің басты артықшылығы – оны үйрену және қолдану оңай болды. Ол танымал болды және "Short Writing" және "Tachygraphy" аттарымен 1626 мен 1710 жылдар аралығында 20-дан астам рет басылды. Шелтонның басты бәсекелестері Теофилус Меткалфтың 1633 жылғы "Stenography or Short Writing" еңбегі (1721 жылы "55-ші басылымына" жетті) және Еремия Ричтің 1654 жылғы жүйесі болды, ол "The penns dexterity compleated" (1669) сияқты әртүрлі атаулармен жарияланды. Ричтің жүйесін Паптық қастандықтарды тергейтін Парламенттің құпия комитетінің төрағасы Джордж Треби қолданды. 17 ғасырдағы тағы бір белгілі ағылшын тахиграфиясының авторы Уильям Мейсон (1672–1709) болды, ол 1682 жылы "Arts Advancement" атты еңбегін жариялады. Қазіргі заманғы геометриялық тахиграфияны Джон Байром 1720 жылы "New Universal Shorthand" еңбегімен енгізді. Сэмюэл Тейлор 1786 жылы осыған ұқсас жүйені жариялады, ол ағылшын тілінде сөйлейтін бүкіл әлемде қолданылған алғашқы ағылшын тахиграфиясы болды. Томас Гурни 18 ғасырдың ортасында "Brachygraphy" атты еңбегін жариялады. 1834 жылы Германияда Франц Ксавер Габелсбергер өзінің Габелсбергер тахиграфиясын жариялады. Габелсбергер өзінің тахиграфиясын ағылшын тахиграфиялық дәстүрінде кең таралған геометриялық пішіндерге емес, неміс жазуындағы қолжазба пішіндеріне негіздеді. Тейлордың жүйесі 1837 жылы ағылшын мұғалімі сэр Исаак Питман енгізген Питман тахиграфиясымен алмастырылды және содан бері көптеген рет жақсартылды. Питманның жүйесі ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде қолданылып келеді және латын тілі сияқты көптеген басқа тілдерге бейімделді. Питманның жүйесі фонемалық орфографияны қолданады. Осы себепті оны кейде фонография деп атайды, грек тілінде "дыбыстық жазу" деген мағынаны білдіреді. Бұл жүйенің жылдам транскрипцияға мүмкіндік беруінің себебі – сөзді анықтау үшін тек дауыссыз дыбыстар ғана қажет болған жағдайда дауысты дыбыстар міндетті емес. Дегенмен, дауысты дыбыстардың толық жиынтығы толыққанды дәлдікке мүмкіндік береді. Айзектің інісі Бенн Питман, Цинциннати, Огайода тұратын, бұл әдісті Америкаға енгізді. Питман тахиграфиясымен жылдам жазу бойынша рекорд 1922 жылы Натан Бериннің екі минуттық сынағында 350 сөз/минутқа жетті. АҚШ және әлемнің кейбір басқа бөліктерінде оны 1888 жылы Джон Роберт Грегг жариялаған Грегг тахиграфиясы кеңінен алмастырды. Бұл жүйеге Габелсбергер енгізген қолжазба пішіндері әсер етті. Грегг тахиграфиясы, Питман сияқты, фонетикалық, бірақ "жеңіл сызық" болуымен ерекшеленеді. Питман жүйесі ұқсас дыбыстарды ажырату үшін қалың және жұқа штрихтарды қолданады, ал Грегг тек жұқа штрихтарды қолданады және кейбір айырмашылықтарды штрихтың ұзындығы арқылы көрсетеді. Шындығында, Грегг Томас Стратфорд Малоун жариялаған тағы бір тахиграфия жүйесінде бірлесіп авторлық құқыққа ие екенін мәлімдеді, бірақ Малоун жеке авторлық құқыққа ие екенін мәлімдеді және сотқа жүгінуге мәжбүр болды. Екі жүйе де өте ұқсас, тіпті бірдей символдарды қолданады, бірақ бұл символдар әртүрлі дыбыстарды білдіреді. Мысалы, нұсқаулықтың 10-бетінде "d i m 'dim' сөзі келтірілген, бірақ Грегг жүйесінде бұл жазу "n u k" немесе "nook" сөзін білдіреді. Эндрю Дж. Грэм Питман және Грегг жүйелері пайда болған кезде жұмыс істеген белгілі фонотипист болды. 1854 жылы ол қысқа ғұмырлы (тек 9 нөмірі шыққан) "The Cosmotype" атты фонотипия журналын жариялады, ол "адамзатты көңілді, пайдалы, білімді және жақсартуға арналған" деп тақырыпталды, сондай-ақ фонография туралы бірнеше монографиялар жариялады. 1857 жылы ол Питман сияқты өзінің "Graham's Brief Longhand" жүйесін жариялады, ол 19 ғасырдың соңында АҚШ-та кеңінен қолданылды. Жастығында Вудро Вильсон Грэм жүйесін меңгерді және тіпті Грэмпен хат алмасты. Өмірі бойы Вильсон өзінің Грэм жүйесімен жазуын дамытып, қолданды, сондықтан 1950 жылдары, Грэм әдісі жоғалып бара жатқанда Вильсон зерттеушілері оның тахиграфиясын түсінуде қиындықтарға тап болды. 1960 жылы 84 жастағы, көне стильдегі тахиграфия сарапашысы Клиффорд Геман Вильсонның 1912 жылғы президенттік үміткерлікке қабылданғаны туралы сөзінің аудармасын жасап, Вильсонның тахиграфиясын түсінуге жете алды.

Жапония

Қолданыстағы басқа да бірнеше қалам қысқартулары бар (Ишимура, Ивамура, Кумасаки, Котани және Ниссокукен), бұл жалпы тоғыз қалам қысқартуын құрайды. Сонымен қатар, Ямане қаламшарының (маңыздылығы белгісіз) және үш машиналық қысқарту жүйесі (Speed Waapuro, Caver және Hayatokun немесе sokutaipu) бар. Машиналық қысқартулар қаламдағы қысқартулардан басымдыққа ие болды. Жапондық қысқарту жүйелері ('sokki' қысқартуы немесе 'sokkidou' стенографиясы) көбінесе буындық тәсілді қолданады, жапон тілінің жалпы жазу жүйесіне ұқсас (күнделікті қолданыста екі буын жазу бар). Бірнеше жартылай көлемдік жүйелер бар. Көбінесе солдан оңға, жоғарыдан төменге қарай жазылады. Кейбір жүйелер көптеген штрихтарға шеңбер енгізеді, бұл Грегг, Грэм немесе Кросс эклектикалық қысқартуларының сияқты көрінеді, бірақ олар сияқты жұмыс істемейді. Котани (сондай-ақ, бірдей дауысты, бірдей бағыт немесе SVSD немесе V түрі) жүйесінің штрихтары жиі бір-бірімен қиылысады және осылайша шеңберлер құрайды. Жапон тілінде әртүрлі көлемді жазу формасы бар, оның ең қарапайым түрі - сошо. Жапон тіліндегі екі буын жазуының өзі қытай таңбаларынан алынған: катакана мен хирагана екі буын жазуы да күнделікті қолданыста қытай таңбаларымен (кандзи) қатар қолданылады; кандзи қытай таңбаларымен қатар дамығандықтан, өзінің ерекшеліктері бар, бірақ қытай және жапон идеограммалары көбінесе түсінікті, тіпті олардың тілдердегі қолданысы бірдей болмаса да. Мейдзи дәуірінен бұрын жапон тілінде өздерінің қысқартылған жазуы болмаған (кандзидің өздерінің қысқартылған формалары болды, олар Қытайдан қарызға алынған). Такусари Куки бірінші болып өз дизайны бойынша жаңа батыс стиліндегі идеографиялық емес стенография бойынша сабақ берді, басымдық идеографиялық емес және жаңа болуына мән берді. Бұл жапон тіліндегі фонетикалық жазуға бейімделген алғашқы стенографиялық жүйе болды, ал бұрынғы барлық жүйелер қытай таңбаларында қолданылған семантикалық идеографиялық жазу идеясына негізделген, ал фонетикалық тәсіл жазуға шеткі болды. Күнделікті жапон жазуы әлі де буын жазуларын сөздерді айту үшін немесе грамматикалық сөздерді көрсету үшін қолданады. Фуригана кандзи немесе қытай таңбаларымен бірге олардың айтылуын көрсету үшін, әсіресе жасөспірімдерге арналған басылымдарда жазылады. Фуригана көбінесе хирагана буын жазуымен жазылады; шетел тілдерінде кандзи формасы болмауы мүмкін және катаканамен жазылады. Жаңа соки сол кездегі халық аузындағы әңгімелейтін театрдың (йосе) транслитерациясына қолданылды. Бұл соккибонның (қысқарту кітаптарының) өркендеуіне әкелді. Әңгімелердің кітап түрінде қол жетімділігі және сауаттылықтың жоғары деңгейі (сокибон индустриясы оларды жасауға көмектескен болуы мүмкін, өйткені олар ауызша классика болғандықтан, көпшілікке белгілі болған) сонымен қатар йосе театрын құлдыратуға көмектескен болуы мүмкін, өйткені адамдарға енді оларды тамашалау үшін әңгімелерді жеке орындау қажеті болмады. Сокибон сонымен қатар бұрын ауызша айтылатын риторикалық және баяндаушылық техникалардың жазуға жол беруіне мүмкіндік берді, мысалы, әңгімелесудегі диалектті еліктеу (бұл ескі генсаку әдебиетінде кездеседі, бірақ генсаку әдебиетінде әңгімелесулер арасында әдеттегі жазбаша тіл пайдаланылды).

Геометриялық және скрипт тәрізді жүйелер

Қарапайым әріп пішіндерін қолданатын стенографиялар кейде алфавиттік стенографиялармен салыстырылады. Стенографиялық стенографиялар мақсатты әріп пішіндері бойынша геометриялық, скрипт және жартылай скрипт немесе эллипстік болып ажыратылады. Геометриялық стенографиялар шеңберлерге, шеңберлердің бөліктеріне және қатаң түрде көлденең, тік немесе диагональді орналастырылған түзу сызықтарға негізделген. Алғашқы қазіргі заманғы стенография жүйелері геометриялық болды. Мысалдары: Питман стенографиясы, Бойдтың буындық стенографиясы, Сэмюэл Тейлордың Universal Stenography, француздық Prévost Delaunay және Kamloops Wawa (Чинук жаргоны үшін қолданылатын) жазу жүйесіне бейімделген Duployé жүйесі. Скрипт стенографиясы әдеттегі қолжазу қозғалыстарына негізделген. Бұл типтегі алғашқы жүйені Саймон Бордли 1787 жылы Cadmus Britanicus деген атпен жариялады. Дегенмен, алғашқы практикалық жүйе 1834 жылғы неміс Габельсбергер стенографиясы болды. Бұл класс жүйелер қазіргі Германияның барлық жаңа стенография жүйелерінде, сондай-ақ Австрияда, Италияда, Скандинавияда, Нидерландыда, Ресейде, Шығыс Еуропаның басқа елдерінде және басқа жерлерде кең таралған. Скрипт-геометриялық немесе жартылай скрипт стенографиялары эллипс негізінде құрылған. Жартылай скрипт жүйесі геометриялық және скрипт жүйелері арасындағы компромисс ретінде қарастырылуы мүмкін. Мұндай жүйені алғаш рет 1885 жылы Джордж Карл Марес жасады. Алайда, осы типтегі ең табысты жүйе 1888 жылы Джон Роберт Грегг енгізген Грегг стенографиясы болды. Грегг ағылшынның геометриялық жүйелерін ғана емес, сонымен қатар неміс Stolze стенографиясын, скрипт стенографиясын зерттеді. Басқа мысалдарға Teeline стенографиясы және Томас Табиғи стенографиясы жатады. Жартылай скрипт философиясы 20 ғасырдың бірінші жартысында Италияда Джованни Винченцо Чима, Эрминьо Месчини және Стенитал Мосчаро жасаған үш түрлі жүйемен танымал болды.

Стандартты жазуға ұқсас жүйелер

Кейбір стенографиялық жүйелер латын әліпбиінен алынған таңбаларды қолдану арқылы оқуды жеңілдетуге тырысты. Мұндай стенографиялық емес жүйелер көбінесе әліпбилік деп сипатталады, ал таза тілшілер мұндай жүйелерді «нағыз» стенография емес деп санайды. Дегенмен, бұл әліпбилік жүйелер стенографиялық стенографияны меңгеруге қажетті жылдарды жұмсауға мүмкіндігі жоқ студенттер үшін пайдалы. Әліпбилік стенографиялар символдық жүйелермен теориялық түрде мүмкін болатын жылдамдықпен – минутына 200 сөз немесе одан да көп – жазыла алмайды, бірақ минутына 70-100 сөздік пайдалы жылдамдыққа қол жеткізу үшін тек аз ғана уақыт қажет. Стенографиялық емес жүйелер көбінесе әліпбилік таңбаларды тыныш белгілерді қосымша таңбалар ретінде пайдалану арқылы толықтырады, үлкен әріптерге ерекше мән береді және кейде әліпбилік емес қосымша таңбаларды қолданады. Мұндай жүйелерге Stenoscript, Speedwriting және Forkner стенографиясы жатады. Алайда, таза әліпбилік жүйелер де бар, олардың ішінде Жеке стенография, SuperWrite, Жеңіл жазу жылдамдығы, Кіші әріптермен стенография және Yash3k жүйелері тек алдын ала белгіленген әліпбилік таңбаларды ғана қолданады. Бұлардың қосымша артықшылығы – оларды компьютерге, жеке көмекші құрылғысына (PDA) немесе ұялы телефонға теруге болады. Speedwriting-тің алғашқы басылымдары да теру машинасына бейімделген, сондықтан олар да осы артықшылыққа ие.

Ауысты сөздерді бейнелеудің түрлері

Қысқаша жазу жүйелерін дауысты дыбыстардың бейнелену тәсіліне қарай жіктеуге болады. Әліпбилік – Дауысты дыбыстарды, дауыссыз дыбыстардан түбегейлі айырмасы жоқ "қалыпты" дауысты белгілер арқылы көрсету (мысалы, Грегг, Дуплоян). Аралас әліпбилік – Дауысты және дауыссыз дыбыстарды әртүрлі соққылармен көрсету (мысалы, Арендстің неміс тілі үшін немесе Мелиннің швед тіліндегі стенографиясы жүйесі, онда дауысты дыбыстар жоғары немесе бүйірлі соққылармен, ал дауыссыз дыбыстар мен дауыссыз дыбыстардың топтары төменгі соққылармен бейнеленеді). Абджад – Бастапқы немесе соңғы дауысты дыбыстың белгісі болмаса, жеке дауысты дыбыстарды көрсету жоқ (мысалы, Тейлор). Белгіленген абджад – Дауыссыз дыбыстардың айналасына жазылған жеке белгілерді (мысалы, нүктелер, сызықтар және басқа да белгілер) қолдану арқылы дауысты дыбыстарды көрсету. Позициялық абджад – Сөздің жолға қатысты биіктігі арқылы бастапқы дауысты дыбысты көрсету, ал келесі дауысты дыбыстарды көрсету міндетті емес (мысалы, Питман, ол басқа дауысты дыбыстарды қосымша диакритикалық белгілер арқылы да көрсетуі мүмкін). Абугида – Дауысты дыбысты соққының пішіні арқылы көрсету, дауыссыз дыбыс бағытымен белгіленеді (мысалы, Бойд). Аралас абугида – Келесі дауыссыз дыбысқа жалғасатын соққының ені, келесі дауыссыз дыбыстың алдыңғысына қатысты биіктігі және келесі дауыссыз дыбыстың жолға түсіретін қысымы арқылы дауысты дыбыстарды көрсету (мысалы, көптеген неміс тіліндегі қысқаша жазу жүйелері).

Машиналық қысқарту жүйелері

Дәстүрлі стенография жүйелері стенографиялық қарындашпен немесе стенографиялық қаламмен қағазға жазылады. Кейбіреулер тек қолмен жазылған жүйелерді ғана стенография деп атауға болады деп санайды. Машиналық стенография – бұл арнайы клавиатура – стенотип арқылы жасалған жазуды білдіретін жиі қолданылатын термин. Олар көбінесе сот отырыстарының стенограммаларын жасау және тікелей субтитрлеу үшін қолданылады. Дегенмен, бүкіл әлемде қолданылатын басқа да стенография машиналары бар, олардың ішінде: Velotype; Ұлыбританиядағы Palantype; Grandjean Stenotype, Франция мен француз тілді елдерде кеңінен қолданылады; Michela Stenotype, Италияда кеңінен қолданылады; және Stenokey, Болгарияда және басқа да елдерде қолданылады.

Қазіргі ағылшын тіліндегі жалпы қысқартулар

Ең көп тараған тақырыпша жазу (стенография) түрлерінің бірі әлі де жоғарыда сипатталған Питман стенографиясы болып табылады, ол 15 тілге бейімделген. Питман әдісі бастапқыда өте танымал болған және әлі күнге дейін, әсіресе Ұлыбританияда кеңінен қолданылып келеді, бірақ АҚШ-та оның танымалдылығын 1888 жылы Джон Роберт Грегг жасаған Грегг стенографиясы басып озды. Ұлыбританияда Питманға қарағанда әріптерге негізделген (дыбыстануға емес) Teeline стенографиясы қазір көбірек оқытылады және қолданылады, ал Teeline – Ұлттық журналистерді даярлау кеңесі ұсынатын, сертификаттау үшін минутына 100 сөз жылдамдығын талап ететін жүйе. Ұлыбританияда Pitman 2000, PitmanScript, Speedwriting және Gregg сияқты аз қолданылатын жүйелер де бар. Teeline сондай-ақ Жаңа Зеландия журналистеріне оқытылатын ең көп таралған стенография әдісі болып табылады, олардың сертификатталуы үшін әдетте минутына кем дегенде 80 сөзді жазу жылдамдығы қажет. Нигерияда стенография жоғары оқу орындарында оқытыла береді, әсіресе Офис Технологияларын Басқару және Бизнес Білімі мамандықтарын оқып жатқан студенттер үшін.